27 vjet marrëveshja e Kumanovës: Fundi i luftës në Kosovë dhe fillimi i një epoke të re

27 vjet marrëveshja e Kumanovës: Fundi i luftës në Kosovë dhe fillimi i një epoke të re

Sot, 9 qershori 2026, përkujtohet 27 vjetori i nënshkrimit të marrëveshjes ushtarako-teknike të Kumanovës, një dokument historik që i dha fund njërit nga konfliktet më të ashpër në Evropë gjatë shekullit të XX-të. Kjo marrëveshje, e cila u nënshkrua në mes të NATO-s dhe Republikës Federale të Jugosllavisë (RFJ), solli ndryshime radikale në rajon, duke i dhënë fund luftës në Kosovë dhe duke detyruar dorëzimin e forcave serbe në atë territor.

Nënshkrimi i këtij dokumenti ndodhi pas një periudhe të gjatë dhunë, gjatë së cilës u shkelën të drejtat themelore të popullsisë shqiptare në Kosovë. Lufta, e cila zgjati për më shumë se dy vjet, la pas një gjurmë të thellë tragjesh: mbi 10 mijë të vrarë, rreth 5 mijë të zhdukur, dhe mbi një milion njerëz të zhvendosur. Shkatërrimet materiale ishin gjithashtu të mëdha, duke prekur infrastrukturën civile, objektet historike dhe jetën e përditshme të popullsisë.

Konteksti historik dhe rëndësia e marrëveshjes

Marrëveshja e Kumanovës u arrit pas një fushate intensive të bombardimeve të NATO-s mbi pozicionet serbe, e cila zgjati 78 ditë. Kjo operacion ushtarak, i njohur si Operacioni Forca Aleate, kishte për qëllim të ndalonte dhunën kundër popullsisë civile shqiptare dhe të detyronte autoritetet serbe të tërhiqeshin nga Kosova. Para këtij momenti, përpjekjet diplomatike për të ndaluar luftën kishin dështuar, duke e detyruar NATO-n të ndërmarrë veprime të forta ushtarake.

Nënshkrimi i marrëveshjes më 9 qershor 1999, hyri në fuqi dy ditë më vonë, më 11 qershor. Në atë datë, gjenerali Nebojsha Pavkoviq, ish-shefi i Shtabit të Armatës serbe dhe një nga akuzuarit e Gjykatës Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë (ICTY) për krime lufte, firmosi dokumentin në emër të RFJ-së. Nga ana tjetër, përfaqësuesi i NATO-s, Michael Jackson, komandanti i parë i KFOR-it në Kosovë, firmosi marrëveshjen në emër të aleancës ushtarake.

Kushtet kryesore të marrëveshjes

Marrëveshja e Kumanovës përmbante disa kushte të rëndësishme, të cilat synonin të siguronin paqen dhe stabilitetin në Kosovë. Ndër to, veçohen:

• Tërheqja e të gjitha forcave serbe: Serbia ishte e detyruar të tërhiqte të gjitha forcat policore dhe ushtarake nga Kosova, duke përfshirë ushtrinë e rregullt, forcat ajrore, marinën, paramilitarët, policinë kufitare, dhe të gjitha organizatat me aftësi ushtarake.
• Zona e sigurisë ajrore: Një zonë e mbrojtur 25 kilometra përtej kufirit të Kosovës u caktua për të parandaluar ndërhyrjet e armatosura.
• Kufiri i kontrolluar: Në një zonë 5 kilometra përtej kufirit me RFJ-në, u ndalua vendosja e armatimeve të rënda dhe ushtrisë, duke lejuar vetëm praninë e ushtarëve kufitarë.
• Dorëzimi i armatimit: Të gjithë civilët e armatosur, organizatat paramilitare dhe forcat speciale serbe duhej të largoheshin nga Kosova.

Këto kushte ishin të rëndësishme për të siguruar që Kosova të bëhej një territor i sigurt për popullsinë civile, duke i dhënë fund dhunës dhe duke hapur rrugën për një administrim të ri.

Hyrja e KFOR-it dhe fillimi i një epoke të re

Më 12 qershor 1999, trupat e para të KFOR-it (Forca e Kosovës) hynë në Kosovë, duke nisur një mision të rëndësishëm për sigurinë dhe stabilitetin e rajonit. Kjo ishte një moment historik, pasi për herë të parë, një forcë ndërkombëtare po merrte kontrollin e një territori të ndarë nga lufta. Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Javier Solana, kishte lëshuar urdhrin për ndalimin e bombardimeve më 10 qershor, ndërsa Këshilli i Sigurisë i OKB-së miratoi rezolutën 1244, e cila autorizonte vendosjen e një misioni ndërkombëtar në Kosovë.

Misioni i KFOR-it ishte i ndarë në pesë zona të përgjegjësisë, të cilat i përkisnin shteteve anëtare të NATO-s, duke përfshirë Shtetet e Bashkuara, Britaninë e Madhe, Francën, Gjermaninë dhe Italinë. Në total, 37.200 ushtarë nga 36 shtete u angazhuan në këtë mision, duke siguruar që Kosova të bëhej një vend i qetë dhe të sigurt për të gjithë banorët e saj.

Në të njëjtën kohë, u nis edhe administrimi i përkohshëm i Kosovës nga Organizata e Kombeve të Bashkuara (OKB), e cila mori përsipër përgjegjësinë për menaxhimin e vendit deri në krijimin e institucioneve të reja demokratike. Ky ishte një hap i rëndësishëm drejt pavarësisë së Kosovës, e cila u shpall më vonë, në vitin 2008.

Pasojat e marrëveshjes dhe rruga përpara

Marrëveshja e Kumanovës nuk ishte vetëm një dokument që i dha fund luftës, por edhe një hap i rëndësishëm drejt ndërtimit të një Kosove të re. Pas dorëzimit të forcave serbe, u krijua Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK), e cila u shndërrua në Trupat Mbrojtëse të Kosovës (TMK), duke simbolizuar një ndryshim të madh në strukturat e sigurisë së vendit.

Pavarësisht progresit të arritur, sfidat nuk munguan. Lufta kishte lënë pasoja të thella, duke përfshirë trauma të mëdha në popullatë, shkatërrime materiale të mëdha, dhe një proces të gjatë të ribashkimit shoqëror. Megjithatë, marrëveshja e Kumanovës mbetet një simbol i shpresës dhe një dëshmi e fuqisë së diplomacisë dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.

Sot, 27 vjet më vonë, Kosova është një vend i pavarur, me institucione demokratike dhe një popullatë që po punon për një të ardhme më të mirë. Kjo ditë shërben si një kujtesë e rëndësishme e luftës që u zhvillua dhe një festë e paqes që u arrit falë vendosmërisë së komunitetit ndërkombëtar.

Ndërkohë, historia e marrëveshjes së Kumanovës vazhdon të mësojë rëndësinë e dialogut, të drejtësisë dhe të bashkëpunimit në ndërtimin e një botë më paqësore dhe të qëndrueshme.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.