13-vjeçari lufton për jetën: Kur dhuna bëhet “gjuhë” e fëmijëve

Një 13-vjeçar ndodhet në gjendje jashtëzakonisht të rëndë shëndetësore dhe po lufton për jetën, pasi është plagosur me thikë gjatë një përleshjeje në rrugën “Brigada Maqedono-Kosovare” në Shkup.

Sipas informacioneve fillestare, në incident kanë marrë pjesë gjithsej pesë persona, katër të mitur dhe një person madhor. Gjatë përleshjes dyshohet se janë përdorur thika dhe shkopinj bejsbolli.

Njëri prej të miturve, i lindur në vitin 2012, ka pranuar se ka përdorur thikë. Megjithatë, ekspertiza forenzike pritet të përcaktojë nëse pikërisht ajo thikë është përdorur për t’i shkaktuar plagët e rënda 13-vjeçarit. Vëllai i tij, i lindur në vitin 2007, ndërkohë ka refuzuar të japë deklaratë për ngjarjen.

Ministri i Punëve të Brendshme, Pançe Toshkovski, deklaroi se të gjithë pjesëmarrësit në incident janë siguruar nga policia dhe se janë ndaluar pesë persona.

“Një person aktualisht është në gjendje shumë të rëndë shëndetësore dhe po lufton për jetën. Bëhet fjalë për një të mitur, ndërsa sipas informacioneve fillestare të marra nga shërbimet e Ministrisë, edhe personi që e ka kryer veprën penale është i mitur. Fëmija me lëndime të rënda trupore dhe fëmija që ia ka shkaktuar ato janë të së njëjtës gjeneratë, të lindur në vitin 2012”, tha Toshkovski.

Ai e cilësoi rastin si një nga rastet më të rënda të dhunës së të miturve dhe tha se problemi kërkon një reagim më të gjerë institucional dhe shoqëror.

“Si shoqëri duhet ta analizojmë këtë çështje më thellë dhe duhet të ketë një përgjigje më të gjerë institucionale – nga ministritë kompetente, por edhe nga të gjithë faktorët shoqërorë”, deklaroi ministri.

Sipas Toshkovskit, përballja me raste të tilla kërkon përfshirjen e prindërve, qendrave sociale, policisë, institucioneve të arsimit dhe shëndetësisë, si dhe ministrive kompetente.

“Vërtet, ky është një nga sfidat më të tmerrshme me të cilat përballemi”, tha Toshkovski.

Ai shtoi se dhuna e rëndë e kryer nga të miturit përbën sfidë edhe për shtetet e mëdha dhe të zhvilluara të Bashkimit Evropian, ndërsa reagimi institucional dhe penal ndaj të miturve ndryshon nga trajtimi i personave madhorë.

Ndërkohë, Komuna e Çairit ka reaguar lidhur me rastin, duke shprehur keqardhje të thellë për incidentin dhe duke i uruar 13-vjeçarit shërim sa më të shpejtë.

Nga Komuna theksojnë se ngjarja nuk është regjistruar në territorin e Komunës së Çairit, ndërsa zbardhja e plotë e rastit dhe përcaktimi i rrethanave i takojnë institucioneve kompetente.

Komuna u ka bërë thirrje mediave që, për shkak të ndjeshmërisë së rastit dhe faktit se të përfshirët janë të mitur, të tregojnë kujdes të veçantë gjatë raportimit dhe të verifikojnë me saktësi të gjitha të dhënat, përfshirë vendndodhjen e incidentit, në mënyrë që të shmangen perceptimet e pasakta në opinion.

Hetimi për rastin është në vijim, ndërsa pritet që ekspertiza forenzike dhe veprimet e mëtejshme të institucioneve të sqarojnë rrethanat e plota të përleshjes.

Ky rast mund të lexohet sociologjikisht si më shumë se një përleshje mes disa të miturve. Ai ngre pyetje për mënyrën se si po formohet sjellja e adoleshentëve, rolin e familjes, shkollës, grupit të bashkëmoshatarëve, rrjeteve sociale dhe institucioneve. Sociolugu Driton Zenkun jep mendim rreth rastit:

Zenku: Kur dhuna bëhet gjuhë e të rinjve

Rasti i 13-vjeçarit të plagosur rëndë në Shkup duhet të shihet përtej episodit kriminal. Një fëmijë i moshës 13-vjeçare që përfshihet në një përleshje ku përdoren thika dhe shkopinj bejsbolli nuk është vetëm një individ që ka marrë një vendim të gabuar. Është edhe produkt i një mjedisi shoqëror që duhet të analizohet.

Kjo nuk do të thotë të relativizohet përgjegjësia individuale, sidomos kur një fëmijë përfundon duke luftuar për jetën. Por nëse shoqëria dëshiron të parandalojë rastin e radhës, duhet të pyesë: Si arrin një konflikt mes fëmijëve të përshkallëzohet deri në përdorimin e thikës?

1. Grupi i bashkëmoshatarëve dhe nevoja për t’u dëshmuar

Në moshën e adoleshencës, grupi i bashkëmoshatarëve ka një ndikim të jashtëzakonshëm në sjellje. Për një të ri, statusi brenda grupit, respekti dhe frika se mos duket “i dobët” mund të marrin rëndësi shumë të madhe.

Kjo është veçanërisht e rrezikshme kur në një grup normalizohet ideja se konflikti duhet zgjidhur përmes forcës.

Teoria e të mësuarit social e shpjegon këtë përmes imitimit: të rinjtë mund të mësojnë sjellje agresive duke parë dhe kopjuar sjelljen e të tjerëve. Faktorët që ndikojnë përfshijnë familjen, shoqërinë, shkollën dhe mënyrën se si të rinjtë e kalojnë kohën e lirë.

Prandaj pyetja nuk është vetëm “kush e kishte thikën?”, por edhe “çfarë kulture të konfliktit ekzistonte në atë grup?”

2. Nga konflikti verbal te dhuna fizike

Një problem shqetësues është normalizimi gradual i agresivitetit.

Fillimisht mund të jetë një fyerje, një provokim, një konflikt në shkollë, një debat në rrjete sociale apo një përplasje mes grupeve. Nëse mungojnë mekanizmat për ta ndalur konfliktin në fazat e para, ai mund të kalojë në kërcënime dhe më pas në dhunë fizike.

Në këtë kuptim, thika nuk është domosdoshmërisht fillimi i problemit. Ajo mund të jetë pika kulmore e një konflikti që ka nisur shumë më herët.

3. Familja nuk mund të jetë jashtë analizës

Familja nuk duhet të trajtohet automatikisht si “fajtore”. Por ajo është një nga institucionet kryesore të socializimit.

Fëmija mëson në familje se si menaxhohet zemërimi, konflikti, autoriteti dhe frustrimi. Nëse dhuna, kërcënimi apo agresiviteti janë të pranishme në mjedisin ku rritet fëmija, rreziku i normalizimit të këtyre sjelljeve mund të rritet.

Në Maqedoninë e Veriut, të dhënat e UNICEF-it tregojnë se më shumë se dy në tre fëmijë të moshës 1–14 vjeç përjetojnë disiplinë të dhunshme në shtëpi, ndërsa 23% e të rinjve 13–15 vjeç kanë raportuar bullizëm nga bashkëmoshatarët. Këto të dhëna nuk provojnë një lidhje të drejtpërdrejtë me rastin në Shkup, por tregojnë se dhuna ndaj dhe mes fëmijëve nuk është fenomen i izoluar.

4. Shkolla: jo vetëm vendi ku mësohet, por ku zbulohen konfliktet

Shkolla shpesh është vendi ku shfaqen simptomat e para: ndryshimi i sjelljes, agresiviteti, izolimi, konfliktet mes nxënësve, kërcënimet ose bullizmi.

Nëse këto sinjale nuk identifikohen në kohë, konflikti mund të zhvendoset nga oborri i shkollës në rrugë dhe nga konflikti verbal në dhunë.

Prandaj shkolla nuk mund të kufizohet vetëm te mësimi akademik. Ajo duhet të ketë mekanizma funksionalë për ndërmjetësim, këshillim psikologjik, identifikim të hershëm të sjelljeve agresive dhe punë me prindërit.

5. Rrjetet sociale mund ta zhvendosin konfliktin nga telefoni në rrugë

Sot një konflikt mes adoleshentëve nuk përfundon kur ata largohen nga shkolla. Ai mund të vazhdojë në Instagram, TikTok, Snapchat, grupe private dhe platforma të tjera.

Një koment, video, tallje apo kërcënim mund të shpërndahet te dhjetëra persona brenda pak minutash. Kështu krijohet presioni për “të mos humbur fytyrën” përpara grupit.

Studimet në Maqedoninë e Veriut kanë evidentuar përdorimin e gjerë të rrjeteve sociale nga të rinjtë dhe rreziqe që lidhen me bullizmin, përmbajtjet e papërshtatshme dhe dobësimin e mbikëqyrjes së të rriturve.

Kjo nuk do të thotë se rrjetet sociale shkaktojnë dhunën. Por ato mund ta përshpejtojnë, ta zgjerojnë dhe ta bëjnë konfliktin më publik.

6. Shoqëria e spektaklit dhe “prestigji” i dhunës

Një dimension tjetër është mënyra se si dhuna prezantohet në kulturën popullore dhe në internet.

Kur agresiviteti, armët, hakmarrja dhe dominimi paraqiten si shenja force, një pjesë e të rinjve mund t’i perceptojnë ato si mjete për të fituar status.

Në këtë moshë, nevoja për t’u dukur i fortë mund të jetë më e madhe se aftësia për të parashikuar pasojat afatgjata të një veprimi.

Këtu shfaqet një kontradiktë e madhe: fëmija mund të jetë mjaftueshëm i madh për të përdorur një thikë, por jo domosdoshmërisht mjaftueshëm i pjekur për të kuptuar se një goditje mund t’i marrë jetën një personi.

7. Nuk mjafton vetëm policia

Deklarata e ministrit Toshkovski për një përgjigje më të gjerë institucionale është sociologjikisht e rëndësishme.

Nëse përgjigjja ndaj rasteve të tilla kufizohet te policia dhe gjykata, shoqëria merret me pasojën, jo me shkakun.

Duhet një zinxhir i përbashkët:

familja → shkolla → qendra sociale → psikologët → institucionet shëndetësore → policia → drejtësia për të mitur.

UNICEF thekson pikërisht nevojën që sistemi i drejtësisë për fëmijët të fokusohet në rehabilitim, ri-socializim dhe mbështetje, jo vetëm në ndëshkim.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse edhe fëmija që ka kryer veprën mund të jetë njëkohësisht fëmijë në nevojë për ndërhyrje sociale, psikologjike dhe edukative.

Problemi më i madh: shoqëria reagon pasi ndodh tragjedia

Rasti duhet të shërbejë si alarm për institucionet.

Nuk mjafton të pyesim pas incidentit se kush kishte thikën. Duhet të pyesim:

• A kishte konflikte të mëparshme mes këtyre fëmijëve?
• A kishte pasur kërcënime?
• A kishte bullizëm?
• A e dinin prindërit?
• A kishte sinjale në shkollë?
• A kishte ndërhyrë ndonjëherë qendra sociale?
• Sa lehtë sigurojnë të miturit mjete të rrezikshme?
• Çfarë përmbajtjesh konsumojnë në internet?
• Ku e kalojnë kohën jashtë shkollës?
• Dhe, mbi të gjitha, kush duhej ta kishte parandaluar përshkallëzimin para se një fëmijë të përfundonte duke luftuar për jetën?

Ky nuk duhet të shndërrohet në një debat të thjeshtë për “fëmijët e këqij”. Nuk ka fëmijë të lindur për të qenë të dhunshëm. Ka fëmijë që socializohen në mënyra të ndryshme dhe, në kushte të caktuara, mund të përfundojnë në sjellje ekstreme.

Prandaj rasti i Shkupit është një alarm për familjen, shkollën dhe shtetin.

Nëse sot flasim vetëm për thikën, nesër mund të kemi një tjetër thikë.

Nëse flasim për arsyet pse një 13-vjeçar e sheh dhunën si mënyrë për të zgjidhur konfliktin, atëherë kemi mundësi të parandalojmë rastin e ardhshëm.

Sepse problemi nuk fillon kur nxirret thika. Problemi fillon shumë më herët – në momentin kur një fëmijë mëson se dhuna është mënyrë për të fituar respekt, përfundon Zenku. Gazeta Flaka

The post 13-vjeçari lufton për jetën: Kur dhuna bëhet “gjuhë” e fëmijëve appeared first on Flaka, në çdo lajm... .

Burimi i lajmit: flaka.com.mk
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.