Analiza Flaka: Çfarë zbulojnë deklaratat e Elezit dhe Stafajt për ligjin e ri të arsimit të lartë?

Analiza Flaka

Deklaratat e profesoreshës Shiret Elezi nga Universiteti i Tetovës dhe profesorit Ardian Stafaj nga Universiteti “Nënë Tereza” në Shkup nuk janë reagime emocionale apo individuale. Ato përfaqësojnë dy nivele të ndryshme, por komplementare të problemit që prodhojnë ndryshimet e propozuara në Ligjin për Arsimin e Lartë: goditjen strukturore ndaj autonomisë universitare dhe bllokimin sistemik të gjeneratës së re akademike.

Së bashku, këto dy dimensione zbulojnë se nuk kemi të bëjmë me reformë teknike, por me ridizajnim të modelit të universitetit publik në Maqedoninë e Veriut.

1. Autonomia: nga parim kushtetues në kompetencë të kushtëzuar

Analiza e Elezit e vendos theksin aty ku ligji prek themelet: krijimi i Këshillit të Universitetit me kompetenca mbi Senatin dhe Rektorin, si dhe përbërja e tij me anëtarë të emëruar nga Qeveria. Kjo nuk është rregullim administrativ, por ndryshim i raportit pushtet–universitet.

Në praktikë, kjo nënkupton se vendimmarrja akademike kalon nga organet zgjedhore universitare te struktura me legjitimitet politik. Autonomia, si kategori kushtetuese, nuk hiqet formalisht, por zbrazet nga përmbajtja reale. Universiteti mbetet autonom në letër, por jo në vendimmarrje.

Ky model është tipik për sisteme ku arsimi i lartë trajtohet si sektor i menaxhimit publik dhe jo si hapësirë e lirë e dijes dhe kritikës.

2. Financimi si instrument kontrolli

Një tjetër element kyç që nxjerr Elezi është mënyra e re e financimit. Kufizimi i shpenzimeve nga buxheti dhe imponimi i përqindjeve të përdorimit të mjeteve vetanake, i kombinuar me krijimin e Këshillit Nacional për përcaktimin e shumës totale të financimit, e zhvendos universitetin nga subjekt autonom financiar në njësi të varur nga vullneti ekzekutiv.

Ky mekanizëm nuk është neutral. Financimi bëhet mjet disiplinimi. Universiteti që nuk përshtatet me politikat qendrore rrezikon të ndëshkohet financiarisht. Në këtë pikë, autonomia akademike dhe financiare shkrihen në një varësi të vetme.

3. Stafi i ri akademik: kostoja e heshtur e reformës

Aty ku Elezi flet për strukturën, Stafaj flet për pasojën njerëzore të ligjit. Deklaratat e tij zbulojnë se stafi i ri akademik është humbësi kryesor i këtyre ndryshimeve.

Vendosja e kritereve të ngushta për avancim, përjashtimi i publikimeve jashtë Web of Science dhe mungesa e transparencës në rekrutim krijojnë një sistem ku hyrja dhe avancimi nuk varen më nga meritokracia reale, por nga përshtatja me një model të mbyllur dhe selektiv.

Në terma praktikë, kjo prodhon pasiguri profesionale, stagnim dhe largim të kuadrove të reja nga sistemi universitar publik.

4. Përjashtimi nga vendimmarrja: modeli vertikal i universitetit

Një element i përbashkët në deklaratat e të dy profesoreve është përjashtimi i komunitetit akademik nga vendimmarrja. Stafaj e artikulon këtë si heshtje të imponuar ndaj stafit të ri; Elezi e sheh si centralizim të kompetencave në nivel ministror dhe këshillash të emëruara.

Rezultati është i njëjtë: universiteti shndërrohet nga komunitet akademik në strukturë hierarkike administrative. Ky model bie ndesh me standardet evropiane të qeverisjes universitare, ku pjesëmarrja, transparenca dhe autonomia janë parakushte të cilësisë.

5. Reforma apo kontroll?

Pyetja që del nga kjo analizë është e thjeshtë: a është kjo reformë apo kontroll?

Nëse reforma matet me rritje cilësie, hapje të sistemit, forcim të autonomisë dhe krijim perspektive për brezat e rinj akademikë, atëherë sipas Elezit dhe Stafajt, ky ligj dështon në të gjitha pikat kyçe.

Nëse, përkundrazi, qëllimi është centralizimi i vendimmarrjes, kontrolli financiar dhe administrativ i universiteteve dhe disiplinimi i stafit akademik, atëherë ndryshimet janë koherente dhe të qëllimshme.

6. Çfarë nënkupton kjo për arsimin e lartë publik?

Analiza e dy profesoreve tregon se rreziku nuk është vetëm për stafin akademik, por për vetë rolin e universitetit në shoqëri. Një universitet pa autonomi reale nuk prodhon dije kritike, nuk zhvillon kërkim shkencor të pavarur dhe nuk formon qytetarë të lirë.

Në këtë kuptim, reagimi i akademikëve nuk është mbrojtje e privilegjeve, por mbrojtje e interesit publik. Gazeta Flaka

The post Analiza Flaka: Çfarë zbulojnë deklaratat e Elezit dhe Stafajt për ligjin e ri të arsimit të lartë? appeared first on Flaka, në çdo lajm... .