Ç’duhet të dimë për hallet e vërteta të shqipes në Maqedoni?

Përballë pafuqisë absolute të përfaqësuesve të VLEN-it në qeverinë e Mickoskit, përdorimit të shqipes i janë vënë haptas kufizimet e para revanshiste. Megjithëse studentët protestuan zëshëm midis Shkupit, Ministria e Drejtësisë i ka quajtur ata si të nxitur nga opozita. Ajo e ka bërë veshin shurdh ndaj kërkesës që provimi i jurisprudencës të zhvillohet në shqip. Nga viti 2001, falë luftës së UÇK-së dhe Marrëveshjes së Ohrit, shqipja përparoi zyrtarisht në komuna e shtet. Më 2018, miratimi i Ligjit për përdorimin e Gjuhëve, hapi siparin që shteti të dygjuhësohej në gjykata, banknota, uniforma policore e komunikime. Me rikthimin e VMRO-DPMNE-së, shumë nga këto përparime u kthyen në zero teksa vendimi i Kushtetueses mban në ethe gjithë vendin.

Col Mehmeti

6 prill 2026 – Dy rastet më taze për politikat e gjuhësisë në Maqedoninë e Veriut, ‘Safe City’ dhe provimi për jurisprudencën, i rikthejnë pyetjet e kahmotshme mbi statusin e vërtetë të shqipes në shtet.

A është ajo gjuhë bashkëzyrtare me maqedonishten apo përdorimi i saj në shtet është vetëm pjesor?

Nëse qëmtohet raporti i dy gjuhëve që kanë hisen më të madhe të folësve, maqedonishtja e shqipja, tabloja del bajagi e ndërliqshme.

Përtej cakërrimeve politike, pabarazitë bien në sy fillimisht në katet më të poshtme sociale.

Dygjuhësia (diglotia) në shoqëri është kryesisht e njëanshme.

Pjesëtarët e etnisë maqedone shfaqin thuajse interesim të hiçtë për ta mësuar gjuhën e folur nga afër një e treta e popullatës.

Në anën tjetër, pjesëtarët e etnisë shqiptare në pjesën më të madhe e flasin maqedonishten, ashtu sikurse edhe pjesëtarë të grupeve të tjera etnike.

‘Casus belli’ i përplasjeve të fundit
Kur Gjykata Kushtetuese në dhjetor të 2024-s e shtyu për njëfarë kohe vendimin e saj mbi kushtetutshmërinë e Ligjit për përdorimin e Gjuhëve, çështja e gjuhësisë nuk u çkapurit në debate e përplasje partish.

Por, ‘paqja’ u prish në dy muajt e fundit.

Në rastin e parë, sistemi inteligjent i kamerave ‘Safe City’, i menduar për të vënë rend e siguri në qarkullimin rrugor, nuk e honepsi shqipen.

Me dritën e gjelbër edhe të Gjykatës Kushtetuese, mesazhet njoftuese për gjobëvënie jepen vetëm në maqedonisht e anglisht.

Në rastin e dytë, me izën edhe të Ministrisë së Drejtësisë, maqedonishtja është e vetmja gjuhë për të dhënë provimin e jurisprudencës, i cili është kushti themeltar për t’u bërë gjyqtar, prokuror, avokat, noter ose përmbarues.