Dokumenti i fshehtë që zbulon dëbimin e dhunshëm të shqiptarëve nga Kumanova

Dokumenti që zbulon një nga faqet më të errëta të historisë shqiptare

Në arkivat e familjeve shqiptare në Turqi dhe në të gjithë Ballkanin ruhen dokumente që dëshmojnë një nga shpërnguljet më të dhunshme të popullsisë autoktone shqiptare gjatë shekullit të kaluar. Një dokument i lëshuar në vitin 1957 në Shkup, i titulluar “Putni List za Strance / Laisser-Passer pour Étrangers” (Fletëudhëtim për të Huajt), është një provë e pakontestueshme e një strategjie shtetërore që solli dëbimin e dhjetëra mijëra shqiptarëve nga Kumanova drejt Anadollit.

Si u përdor ligji për të zhdukur shqiptarët nga Komanova

Regjimi jugosllav i asaj kohe përdori një mekanizëm ligjor të quajtur BEZ DRŽAVLJANSTVA (Pa Shtetësi) për të shpronësuar dhe dëbuar familjet shqiptare. Ky ligj i hiqte shtetësinë shqiptarëve autoktonë, duke i shpallur “të huaj” në tokën e tyre. Në këtë mënyrë, shteti siguronte që:

• Familjet e dëbuara të mos kishin më të drejtë të ktheheshin në shtëpitë e tyre;
• Pasuria e tyre të kalonte automatikisht në duart e shtetit jugosllav.

Tragjedia e familjes Aliji: Një dëshmi e gjallë e dhimbjes

Dokumenti me numër 185/58 personifikon dramën e qindra mijëra shqiptarëve përmes historisë së një çifti të ri nga fshati Hotël (Otlë) i Kumanovës. Isa I. Aliji, i lindur më 28 tetor 1934, ishte një bujk që jetonte në tokën e tij, ndërsa bashkëshortja e tij, Etlije (e lindur më 1932), ishte shtëpiake. Dokumenti u lëshua më 15 maj 1957, duke u dhënë atyre pak muaj për të mbledhur gjërat e tyre përpara dëbimit.

Rruga e dhimbjes: Nga Kumanova në Anadoll përmes Idomenit

Për të mbërritur në Turqi, familjet shqiptare detyroheshin të kalonin tranzit përmes Greqisë. Në dokumentin e familjes Aliji, vulat e zeza të kontrollit të pasaportave në stacionin e Idomenit dëshmojnë orët e fundit të tyre në Ballkan:

• 10 korrik 1958: Vula e kontrollit grek në Idomeni;
• 11 korrik 1958: Vula e daljes nga Greqia.

Këto dy vula janë dëshmi e një udhëtimi që nuk kishte kthim, duke i dërguar familjen Aliji drejt Anadollit të largët.

Një provë e pakontestueshme e spastrimit etnik

Dokumenti i ruajtur nga pasardhësit e familjes Aliji mbetet një provë e gjallë e një spastrimi të heshtur etnik, i cili la pa shtëpi e pa atdhe mijëra shqiptarë të Kumanovës. Ky dokument nuk është thjesht një fletë udhëtimi pa kthim, por një dëshmi e një strategjie shtetërore që përdori ligjin për të zhdukur një popullsi të tërë nga trojet e tyre.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.