Drejtësia për viktimat e luftës: Pse hapja e arkivave serbe është jetike për Kosovën?

Drejtësia tranzicionale: Një detyrë e pandalueshme për Kosovën

Në një ngjarje të rëndësishme që u zhvillua gjatë përmbylljes së projektit “Shpalosja e së Vërtetës: Luftimi i Gazetarisë Monoetnike dhe Avokimi për Personat e Zhdukur në Kosovë”, u theksua se drejtësia për viktimat e luftës dhe përgjegjësia për autorët e krimeve nuk janë çështje opsionale. Kjo deklaratë u bë nga Eva Palatova, zëvendësshefja në detyrë e Zyrës së Bashkimit Evropian në Kosovë, e cila theksoi se hapja e arkivave shtetërore, ushtarake dhe policore të Serbisë është thelbësore për zbardhjen e fatit të 1.560 personave të zhdukur me dhunë gjatë luftës në Kosovë.

Arkivat serbe: Çelësi për të vërtetën e humbur

Sipas Palatovës, trajtimi i trashëgimisë së kaluarës nuk ka të bëjë vetëm me kthimin e vështrimit prapa. Është një proces që kërkon krijimin e kushteve për një të ardhme më paqësore, gjithëpërfshirëse dhe demokratike. Drejtësia tranzicionale, sipas saj, është një element kyç në rrugën evropiane të Kosovës dhe të gjithë rajonit të Ballkanit Perëndimor.

Projekti i përmendur solli në qendër të diskutimit edhe rolin e shoqërisë civile, e cila megjithatë nuk mund të mbajë vetë barrën e plotë të këtij procesi. Përparimi i qëndrueshëm kërkon një angazhim më të fortë institucional dhe një bashkëpunim më të ngushtë ndërkombëtar.

Pse janë të rëndësishme arkivat serbe?

Hapja e arkivave serbe është e domosdoshme për disa arsye kyçe:

• Zbardhja e fatit të personave të zhdukur: Mbi 1.560 persona u zhdukën gjatë luftës në Kosovë, dhe dokumentet e arkivave mund të ndihmojnë në gjetjen e tyre ose të mbeturinave të tyre.
• Përgjegjësia e autorëve të krimeve: Dokumentet mund të përmbajnë prova për krime të luftës, duke lejuar që autorët të përballen me drejtësinë.
• Pajtimi kombëtar: Drejtësia tranzicionale është një hapi i domosdoshëm për të ndërtuar një të ardhme paqësore dhe gjithëpërfshirëse.
• Plotësimi i të drejtës ndërkombëtare: Bashkimi Evropian thekson se proceset duhet të jenë në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.
• Angazhimi institucional: Pa mbështetjen e institucioneve lokale dhe ndërkombëtare, procesi i drejtësisë tranzicionale nuk mund të zhvillohet në mënyrë efektive.

Roli i Bashkimit Evropian në procesin e drejtësisë tranzicionale

Bashkimi Evropian ka qenë një mbështetës i fortë i drejtësisë tranzicionale në të gjithë Ballkanin Perëndimor. Sipas Palatovës, qasja e BE-së udhëhiqet nga parimi se këto procese duhet të jenë:

• Në pronësi vendore: Duke respektuar sovranitetin e Kosovës dhe të vendeve të tjera në rajon.
• Gjithëpërfshirëse: Duke përfshirë të gjitha palët e interesuara, duke mos lënë askënd jashtë procesit.
• Të mbështetura në të drejtën ndërkombëtare: Duke garantuar që proceset të jenë të ndershme dhe të drejta.

Çfarë duhet të ndodhë tani?

Për të avancuar në drejtësinë tranzicionale, duhen marrë disa hapa konkrete:

• Kërkesa për hapjen e arkivave serbe: Institucionet ndërkombëtare dhe lokale duhet të presin hapjen e dokumentave të rëndësishme.
• Angazhimi i institucioneve lokale: Qeveria e Kosovës dhe institucione të tjera duhet të marrin një rol aktiv në proces.
• Mbështetja e shoqërisë civile: Organizatat e të drejtave të njeriut dhe aktivistët kanë një rol kyç në mbajtjen e presionit mbi institucione.
• Bashkëpunimi ndërkombëtar: Partneritetet me BE-në, OKB-në dhe organizata të tjera janë thelbësore për suksesin e procesit.

Siç theksoi Palatova, drejtësia për viktimat, përgjegjësia për autorët e krimeve dhe përgjigjet për familjet e personave të zhdukur nuk janë çështje opsionale. Ato janë themele të domosdoshme për një pajtim të qëndrueshëm dhe një të ardhme më të mirë për të gjithë.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.