Institucionet kulturore në Maqedoninë e Veriut: Nga falas deri në 4.500 euro për qira

Si funksionon qiraja e hapësirave në institucionet kulturore të Maqedonisë së Veriut

Në Maqedoninë e Veriut, qiraja e hapësirave në institucione kulturore shtetërore si Teatri Kombëtar i Maqedonisë (TKM), Opera dhe Baleti Kombëtar (OBM) dhe Filarmonia e Shkupit ndryshon shumë nga njëri-tjetri. Ndërsa disa institucione aplikojnë çmime të fiksuara, të tjerat lënë vendimin në dorë të vlerësimeve individuale, duke rezultuar në ndryshime të mëdha të çmimeve për të njëjtën hapësirë. Kjo praktikë ka tërhequr kritika nga revizorët shtetërorë, të cilët kanë theksuar rrezikun e subjektivizmit në formimin e tarifave.

Një sistem i ndryshëm për secilin institucion

Sipas të dhënave të BIRN për vitin 2025, tre institucione kryesore kulturore në Shkup – TKM, OBM dhe Filarmonia – kanë politika të ndryshme për qirimin e hapësirave:

• Teatri Kombëtar i Maqedonisë (TKM): Çmimet variojnë nga 30.000 deri në 240.000 denarë (rreth 300–2.400 euro), në varësi të mbështetjes teknike të nevojshme. Për shembull, salla e madhe mund të merret me qira për 30.000 denarë për një ngjarje të Forumit Rinor Islam, por 240.000 denarë për shënimin e përvjetorit të Lozhës së Madhe të Maqedonisë.
• Opera dhe Baleti Kombëtar (OBM): Çmimet janë edhe më të lëkundshme, duke filluar nga 300 euro për studio baleti deri në 3.000 euro për parti politike si BDI. Në disa raste, institucione shtetërore kanë paguar deri në 4.500 euro për përdorim të hapësirës.
• Filarmonia e Shkupit: Ka një sistem më të qartë, me çmime fikse: 2.500 euro për sallën e madhe dhe 1.000 euro për atë të vogël. Për interpretuesit e muzikës klasike, çmimi është më i ulët për shkak të kufizimeve financiare.

Përdorimi falas: Kur qeveria vendos

Një nga problemet kryesore është përdorimi falas i hapësirave, i cili nuk është gjithmonë i konsistent. Sipas përgjegjësve të institucioneve, vendimet për përdorim falas vijnë nga Qeveria, Ministria e Kulturës ose marrëveshje sponsorizimi. Megjithatë, ka raste të kundërta:

• Ditët e Shën Savës janë mbajtur falas për Qendrën Kulturore Serbe, ndërsa Ditën e Romëve organizuar nga Qeveria, TKM ka kërkuar 4.500 euro.
• Ministria e Kulturës ka urdhëruar përdorim falas për ngjarje si koncertet e Orkestrës Kombëtare të Xhazit ose promovimin e filmit “Përralla për Siljanin”.
• Filarmonia ka mbajtur 18 ngjarje falas në një vit e gjysmë, kryesisht për institucione shtetërore ose marrëveshje sponsorizimi.

Revizorët kanë bërë thirrje për transparencë

Që nga viti 2021, Enti Shtetëror i Revizionit ka vënë në dukje mangësitë në sistemin e qirasë:

• Në OBM, tarifat nuk janë përcaktuar në mënyrë të qartë, duke lënë hapësirë për interpretim arbitrar të çmimeve.
• Filarmonia ka ndryshuar rregulloren pas kritikeve, duke vendosur çmime të njëjta për të gjithë, por edhe këtu ka pasur vështirësi në zbatim.

Sipas revizorëve, subjektivizmi në përcaktimin e çmimeve mund të çojë në përdorim të hapësirave me çmime më të ulëta se minimumi i parashikuar, duke dëmtuar të ardhurat e institucioneve.

Të ardhurat nga qira: Filarmonia fiton më shumë

Nga të dhënat e BIRN, Filarmonia ka fituar më shumë nga qiraja e hapësirave – mbi 220.000 euro në vitin 2025 dhe pesë muajt e parë. TKM ka mbledhur rreth 53.000 euro, ndërsa OBM rreth 100.000 euro. Kjo tregon se edhe pse çmimet janë të lëkundshme, institucione të tilla si Filarmonia kanë arritur të përmirësojnë transparencën dhe të rrisin të ardhurat.

Çfarë duhet të ndryshojë në të ardhmen?

Për të garantuar drejtësi dhe transparencë, ekspertët këshillojnë:

• Një sistem i unifikuar i çmimeve për të gjitha institucione kulturore.
• Kriteret e qarta për përdorim falas, duke u bazuar në rregulla të përbashkëta, jo në vendime arbitrare.
• Mbikëqyrje të rregullt nga institucione të pavarura për të parandaluar abuzimet.

Deri atëherë, qiraja e hapësirave në Maqedoninë e Veriut mbetet një fushë e paqartë, ku ndryshimet e çmimeve dhe përdorimi falas varen shumë nga vendimet e ndryshme të institucioneve shtetërore.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.