Kosova në krizë: Profesori Elton Tota zbulon dobësitë që e çojnë vendin drejt rënies institucionale

Kosova në rrezik: Si dobësitë kushtetuese e çojnë vendin drejt krizave të përsëritura

Kosova po përballet me një krizë institucionale të thellë, e cila ka zgjatur për më shumë se një vit e gjysmë. Sipas profesorit të të drejtës evropiane, Elton Tota, problemi nuk është vetëm rivaliteti politik, por edhe dobësitë e arkitekturës kushtetuese që e pengojnë vendin të dalë nga bllokimi institucional. Në një intervistë të fundit, ai thekson se zgjedhja e Presidentit është bërë një bottleneck që e detyron Kosovën të përsëritë ciklet e zgjedhjeve pa arritur stabilitet. ---

Nga zgjedhjet e 2021 deri në krizën e 2026: Si u dobësua sistemi politik

Që nga zgjedhjet e vitit 2021, kur Lëvizja Vetëvendosje fitoi me një mandat të qartë, Kosova ka kaluar nëpër tre procese zgjedhore pa arritur të formojë një qeveri të qëndrueshme. Sipas Totes, problemi kryesor nuk është mungesa e koalicioneve, por mungesa e një sistemi që mund të zgjedhë Presidentin.

Ndërsa Kuvendi ka qenë në gjendje të formojë qeveri (përfshirë edhe me ndihmën e partive të komuniteteve pakicë), zgjedhja e Presidentit ka mbetur një burim i vazhdueshëm tensioni. Në dy zgjedhjet e fundit të dhjetorit 2025 dhe qershorit 2026, Kuvendi arriti të zgjidhte qeverinë, por Presidenti mbeti i papërcaktuar, duke e detyruar vendin drejt krizës institucionale. ---

Një dobësi kushtetuese që e bën Kosovën të prapambetur

Sistemi aktual kërkon 80 vota në dy raundet e para për zgjedhjen e Presidentit, ndërsa në raundin e tretë mjaftojnë 61 vota. Kjo strukturë krijon një rrezik të lartë manipulimi: opozita mund të pengojë kuorumin thjesht duke mos u paraqitur në votim, duke e detyruar vendin të shkojë në zgjedhje të reja.

Tota sqaron se zgjedhja direkte e Presidentit nga populli ishte një opsion i diskutuar në 2012, por Gjykata Kushtetuese e vlerësoi atë si jashtë Kushtetutës. Ndryshimi i Kushtetutës kërkon dy të tretat e deputetëve, një kërkesë shumë e vështirë në kushtet e polarizimit politik aktual. ---

Kompromisi politik: E vetmja shpresë për stabilitet

Kosova është një republikë parlamentare, por Presidenti ka kompetenca të zgjeruara në fushat e jashtme dhe institucionale. Megjithatë, qeverisja mbetet e kontrolluar nga Kuvendi dhe shumica parlamentare.

Sipas Totes, zgjedhja e Presidentit ka nevojë për kompromis të gjerë, pasi asnjë parti nuk mund të sigurojë 80 vota vetë. Nëse Kuvendi nuk arrin të zgjedhë Presidentin brenda 60 ditëve, ai shpërndahet automatikisht, duke e detyruar vendin të hynte në një cikël të ri zgjedhor.

Kjo situatë e bën stabilitetin politik një kusht i domosdoshëm për të avancuar në integrimin evropian dhe NATO. ---

Si ndikon krizat politike në integrimin e Kosovës në BE

Kosova aplikoi për statusin e vendit kandidat në BE në dhjetor 2022, por procesi është bllokuar për shkak të mungesës së institucioneve funksionale. Ndërkohë, Ballkani Perëndimor po përshpejton integrimin në BE, me vende si Serbia, Mali i Zi dhe Shqipëria që tashmë kanë status kandidat ose kanë hapur negociata.

Sipas Totes, Kosova mund të humbë këtë moment historik nëse nuk stabilizohet politikisht. Anëtarësimi në NATO dhe Këshillin e Evropës gjithashtu varen nga qëndrueshmëria institucionale. ---

Pasojat ekonomike të paqëndrueshmërisë politike

Paqëndrueshmëria politike ka ndikim të drejtpërdrejtë në ekonomi:

• Deficit tregtar në rritje dhe inflacion rreth 7.5% (prill 2026).
• Mungesë e fuqisë punëtore për shkak të emigrimit të masiv.
• Investime të huaja të ulëta dhe klimë jo të favorshme për biznes.
• Vonesa në ratifikimin e marrëveshjeve ndërkombëtare, duke penguar përfitimin nga Plani i Rritjes së BE-së.

Edhe pse Kosova është e harmonizuar me politikën e jashtme të BE-së, kriza politike e pengon përmirësimin e imazhit ndërkombëtar. ---

Çfarë reforma janë të nevojshme për të shmangur krizat e ardhshme?

Tota thekson se reformat kushtetuese janë të domosdoshme, veçanërisht në mënyrën e zgjedhjes së Presidentit. Dy opsionet kryesore janë:

• Zgjedhja direkte e Presidentit nga populli (si në Shqipëri ose Francë).
• Lehtësimi i procedurës në Kuvend (ulja e kuorumit të 80 votave).

Pa këto ndryshime, rreziku i krizave institucionale mbetet i lartë. Megjithatë, ndryshimi i Kushtetutës kërkon konsensus të gjerë politik, i cili në kushtet aktuale është shumë i vështirë të arrihet.

Hapi i parë është zgjedhja e Presidentit përmes kompromisi, ndërsa debati për reformën kushtetuese duhet të hapet menjëherë pas kësaj. ---

Përfundim: Koha për veprim është tani

Kosova ndodhet në një udhëkryq: nëse nuk vepron shpejt për të stabilizuar institucione, ajo rrezikon të prapambetet në Ballkan ndërsa vendet fqinje avancojnë drejt integrimit evropian. Reformat kushtetuese, kompromisi politik dhe konsolidimi i institucioneve janë përparësi absolute për të shmangur një krizë të gjatë.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.