Kosova zgjedh mes gazifikimit të thëngjillit ose LNG-së amerikane: Cili është zgjedhja më e mirë?

Kosova në kryqëzimin e dy opsioneve për energji: Cili është zgjedhja më e mirë?

Sektori i energjisë në Kosovë po përballet me një nga vendimet më të rëndësishme të kohës së fundit: si të sigurojë stabilitetin afatgjatë të furnizimit me energji elektrike. Aktualisht, Kosova prodhon rreth 90% të rrymës së saj duke përdorur thëngjillin (linjit), një lëndë djegëse shumë e ndotëse. Megjithatë, dy opsione janë paraqitur për diversifikimin e këtij sistemi: gazifikimi i thëngjillit, i mbështetur nga Qeveria kosovare, dhe përfshirja në nismat rajonale të gazit të lëngshëm natyror (LNG), të mbështetura nga Shtetet e Bashkuara. Por cili nga këto dy rrugë është më e realizueshme dhe e qëndrueshme për vendin?

SHBA-ja preferon LNG-në, ndërsa Qeveria kosovare mbështet gazifikimin

Ndërsa Qeveria e Kosovës ka kërkuar mbështetje nga SHBA për projektin e gazifikimit të thëngjillit, Uashingtoni ka treguar qartë se preferon zgjidhjen e LNG-së. Në një deklaratë për Radion Evropa e Lirë, Ambasada amerikane në Prishtinë ka theksuar se:

“SHBA-ja është e gatshme të punojë me industrinë amerikane të energjisë dhe Qeverinë e Kosovës për të siguruar të ardhme energjetike përmes diversifikimit të furnizimit me energji, duke përfshirë LNG-në amerikane. Eksportet e energjisë amerikane janë shtylla e bashkëpunimit ekonomik me partnerët evropianë.”

Ndërkaq, Albulena Haxhiu, ushtruese e detyrës së Presidentit të Kosovës, ka theksuar nevojën për diskutime të thella me ekspertë për të vlerësuar përfitimet dhe kostot e projektit të gazit amerikan.

Përse LNG-ja konsiderohet opsioni më realist për Kosovën?

Sipas ekspertëve të fushës, përfshirja e Kosovës në rrjetin rajonal të LNG-së është zgjedhja më e arritshme për dekadën e ardhshme. Laura Kryeziu, eksperte e energjisë, shpjegon se LNG-ja është gaz natyror i ftohur në -162°C, i cili transportohet në formë të lëngshme dhe kthehet në gjendje gazi në terminale përpara se të futet në rrjet.

Një mundësi konkrete për Kosovën është ndërtimi i një interkonjeksioni me Maqedoninë e Veriut, i cili do ta lidhte vendin me një terminal LNG në Greqi. Projekti, i cili ka filluar punën para dy vjetësh, parashikon ndërtimin e një gazsjellësi 86 km me një kosto rreth 100 milionë euro.

Kryeziu thekson se Kosova ka shpenzuar afro 1 miliard euro në pesë vitet e fundit për import të energjisë, ndërsa vetëm në dy muajt e parë të vitit 2026 ka shpenzuar 60 milionë euro – një shifër që afrohet me kostot e ndërtimit të këtij interkonjeksioni. Projekti ka mbështetje ndërkombëtare, dhe Korporata e Sfidave të Mijëvjeçarit (MCC) ka realizuar një studim fizibiliteti për të.

Ndryshe nga gazifikimi i thëngjillit, i cili kërkon investime të mëdha (qindra miliona apo miliarda euro), teknologji të avancuara dhe rrezik financiar të lartë, LNG-ja ofron një zgjidhje më të qetë dhe të kontrollueshme.

Rreziqet e gazifikimit të thëngjillit dhe LNG-së sipas ekspertëve

Ndërsa Pippa Gallop, këshilltare për energji në rrjetin Bankwatch, pranon se të dy opsionet kanë kufizime të mëdha, ajo thekson se gazifikimi i thëngjillit është veçanërisht i dëmshëm për mjedisin dhe ekonominë e Kosovës. Sipas saj:

• Përdor sasi të mëdha uji, një burim i rrallë në Kosovë, duke rrezikuar ujërat nëntokësore.
• Emisionet e gazrave serrë janë shumë të larta, duke kundërshtuar objektivat e Kosovës për neutralitet klimatik deri në 2050.
• Mungon një studim i detajuar financiar për këtë projekt, duke e bërë atë shumë të pasigurt.

Gjithashtu, ajo vëren se edhe LNG-ja nuk është zgjidhja ideale, pasi:

• Përfshirja në rrjetet rajonale të LNG-së mund të marrë dekada, duke vonuar procesin e dekarbonizimit.
• Kosova do të mbetet e varur nga importi i gazit, një burim i kushtueshëm dhe jo i qëndrueshëm.
• Nuk ka përfitim të dukshëm krahasuar me investimet në energji të ripërtërishme.

Cili është prioriteti i Kosovës: LNG-ja, gazifikimi apo energjia e ripërtërishme?

Sipas Laura Kryeziu, Kosova duhet të ndërtojë një sistem modern dhe diversifikuar të energjisë, duke përfshirë:

• Investime në energji të ripërtërishme (diell, erë, hidro).
• Kapacitete të ruajtjes së energjisë për të menaxhuar fluksin e energjisë nga burime të ndryshme.
• Modernizim të rrjetit elektrik për të reduktuar humbjet e energjisë.
• Lidhje me rrjetin rajonal të gazit si zgjidhje tranzitore, por jo si zgjidhje afatgjatë.

Pippa Gallop shton se Kosova duhet të përqendrohet në bateri, energji të ripërtërishme dhe eficiencë energjetike, duke përmendur:

• Rinovimin e shtëpive për uljen e konsumit të energjisë.
• Mbështetjen për pompat e nxehtësisë për ngrohje më efikase.
• Zhvillimin e një strategjie të qartë për largimin nga lëndët fosile.

Ekspertë si Adrian Shtuni, specialist në politikë të jashtme dhe siguri, kanë paralajmëruar se Kosova nuk mund të affordojë një “autogol” strategjik në fushën e energjisë, duke theksuar nevojën për zgjedhje të informuara që të mos rrezikojnë stabilitetin ekonomik dhe mjedisor të vendit.

Perspektiva strategjike: Pse Kosova duhet të mendojë për LNG-në amerikane?

Edhe pse LNG-ja nuk është zgjidhja perfekte, ajo mund të luajë një rol tranzitor në diversifikimin e furnizimit me energji të Kosovës. Laura Kryeziu e shikon këtë si një investim në sigurinë energjetike afatgjatë të vendit, ndërsa Pippa Gallop pranon se, megjithëse nuk është zgjedhja më e mirë, ajo mund të jetë një hap drejt marrëdhënieve më të forta me SHBA, pa kushtëzuar stabilitetin ekonomik të Kosovës.

Një gjë është e qartë: Kosova duhet të veprojë shpejt. Me objektivat e neutralitetit klimatik deri në 2050 dhe nevojën për stabilitet elektrik, vendi nuk mund të affordojë gabime të mëdha në fushën e energjisë. Zgjedhja ndërmjet gazifikimit të thëngjillit, LNG-së amerikane ose investimeve në energji të ripërtërishme do të përcaktojë jo vetëm të ardhmen e furnizimit me energji, por edhe pozicionin e Kosovës në rajon dhe në Evropë.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.