Shpërngulja e shqiptarëve: Plan i errët që zhduki 120.000 njerëz

Si u organizua shpërngulja masive e shqiptarëve nga Maqedonia dhe Pellagonia

Në vitet 1950–1960, mijëra shqiptarë nga Manastiri dhe Pellagonia u detyruan të largohen nga trojet e tyre në një operacion të planifikuar me hollësi. Ky proces, i maskuar si "këmbim popullsish", ishte pjesë e një marrëveshjeje të fshehtë ndërmjet Jugosllavisë, Turqisë dhe Greqisë, e njohur si “Xhentlemen Agreman”.

Traktati i fshehtë që shkatërroi jetë të tëra

Marrëveshja u hartua nën mbikëqyrjen e Josip Broz Tito dhe u zbatua nga Aleksandër Rankoviqi (Leka), kreu i OZNA-s jugosllave. Qëllimi ishte të zbrazeshin territore shqiptare për t’i zëvendësuar me kolonë ortodokse nga Thrakia.

Një listë e detajuar e vendimeve përfshinte:

• Shpërngulja e shqiptarëve nga Manastiri, Krusheva, Ohri dhe qytete të tjera të Pellagonisë.
• Konfiskimi i pasurive përmes OZNA-s, duke lënë familjet pa asgjë.
• Dëbimi i shqiptarëve në Turqi, ku shumë vdiqën gjatë udhëtimit ose në kampe të përkohshme.

Roli i Turqisë dhe mashtrimi i përdorur

Qeveria turke, nën udhëheqjen e Adnan Menderes, u përfshi në këtë marrëveshje përmes Ismet Inönü. Shqiptarëve uu thoshte se do të transferoheshin në një "atyndo të mirë", duke u bindur se do të gëzonin të drejta të barabarta. Në realitet, ata u trajtuan si të huaj dhe u detyruan të jetonin në kushte të vështira.

Numrat që tregojnë tragjedinë

Sipas dokumenteve zyrtare, nga 1952–1968 u shpërngulën:

• 38.000 shqiptarë vetëm nga zona e Manastirit.
• Mbi 120.000 nga e gjithë Pellagonia.

Kjo përbën një zhdukje të pothuajse 50% të popullsisë shqiptare në disa rajone.

Dokumentet që dëshmojnë krimin

Një dokument i mbijetuar, i quajtur “vesika e shpërnguljes”, tregon se si shteti jugosllav i klasifikonte shqiptarët si “turq” për të justifikuar transferimin. Në një foto të rrallë, shihen njerëz duke u ngjitur në vagonë të mbuluar me kashtë, si bagëti, pa të drejtë të merrnin asgjë me vete.

Pasojat e një plani të errët

Edhe pse marrëveshja u ndërpre në vitet ’60 për shkak të grushtit të shtetit në Turqi, dëmi ishte bërë. Shqiptarët e mbetur u lanë pa shtetësi, pa gjuhë dhe pa atdhe. Sot, shumë prej tyre kanë të vështirë të rifitojnë identitetin e tyre.

Kjo histori e errët duhet të kujtohet si një lajm i rëndësishëm për brezat e ardhshëm, duke treguar se si propaganda dhe mashtrimi mund të shkatërrojnë jetë të tëra.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.