Shqipëria paguan më shumë: Çmimet e naftës në Ballkan janë ndryshe përse?

Një valë e re e shtrenjtimit të naftës godet Ballkanin: Çfarë ndodh në Kosovë, Shqipëri, Serbi, Mal të Zi dhe Maqedoni?

Çmimet e naftës kanë arritur nivele të reja në tregjet ndërkombëtare, duke u shtyer nga tensione të reja gjeopolitike ndërmjet SHBA dhe Iranit, si dhe frika për ndërprerje të furnizimeve përmes Ngushticës së Hormuzit — një korridor kyç për transportin botëror të energjisë, përmes të cilit kalon pothuajse një e pesta e flukseve globale të naftës. Treguesi Brent u ngjit afër 85 dollarëve për fuçi, ndërsa nafta amerikane WTI arriti rreth 80 dollarë, nivelet më të larta në një muaj. Tregjet reaguan pas rikthimit të bllokadës amerikane ndaj anijeve iraniane dhe sulmeve të reja në rajon, duke nisur një valë të re të shtrenjtimit të karburantit që prek edhe vendet e Ballkanit Perëndimor.

Nga kjo situatë kanë përfituar më shumë disa vende, ndërsa të tjerat kanë mbetur me çmime të larta. Në këtë artikull, analizojmë se si janë ndryshuar çmimet e naftës në Kosovë, Shqipëri, Serbi, Mal të Zi dhe Maqedoni, duke theksuar masat që kanë marrë qeveritë për të frenuar rritjen e tyre.

Shqipëria: Çmimi më i lartë në rajon — pse?

Në Shqipëri, çmimi i naftës ka arritur 196–198 lekë për litër, duke kaluar lehtë kufirin e 2 eurove. Kjo rritje lidhet me shtrenjtimin e treguesit Platts CIF (që përfshin transportin dhe sigurimin), i cili ka arritur 1203 dollarë për ton, nga 952 dollarë më 30 qershor. Niveli më i lartë gjatë krizës u arrit në prill, me 1600 dollarë për ton.

Sipas operatorëve, gjysma e çmimit të naftës në Shqipëri është taksë, duke e bërë atë vendin me çmimin më të lartë në rajon. Përbërja e çmimit përfshin:

• Taksën e qarkullimit: 27 lekë për litër
• Akcizën fikse: 39.4 lekë për litër
• Taksën e karbonit: 3 lekë për litër
• TVSH (20% mbi çmimin final, duke përfshirë taksat e tjera): një praktikë e ndryshme nga vendet fqinje, ku TVSH nuk aplikohet mbi taksat e tjera.

Çmimi më i ulët pas fillimit të luftës ishte 176 lekë (17 qershor), por që atëherë ka rritur disa herë, duke u afruar përsëri në 200 lekë. Sipas Bordit të Transparencës, me treguesin CIF të ditës së sotme, çmimi rezulton në 198 lekë/litër, ndërsa me FOB (që nuk përfshin transportin) do të ishte 5 lekë më lirë.

Serbi: Qeveria ndërhyn për të frenuar rritjen e çmimeve

Në Serbi, çmimi i naftës është rreth 1.82–1.87 euro për litër, ndërsa benzinat tregtohen në 1.66 euro për litër. Qeveria serbe ka vendosur masa mbështetëse për të kontrolluar çmimet:

• Çmimi i eurodiesel: nuk lejohet të kalojë 220 dinarë (1.87 euro) deri më 17 korrik.
• Çmimi i benzinës Europremium BMB: 196 dinarë (1.67 euro) për litër.
• Reduktimi i akcizës: ulja totale e akcizës është 10% (5% më parë + 5% shtesë nga 13 korrik).
• Ndalimi i eksportit: zgjatur deri më 31 korrik për të siguruar furnizimin e brendshëm.

Këto masa kanë ndaluar rritjen e çmimeve gjatë valës së fundit të shtrenjtimit.

Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi: Çmime më të ulëta falë masave të shpejta

Në Maqedoni, nafta kushton 1.42 euro për litër, ndërsa benzinat janë në 1.41–1.44 euro për litër. Në Mal të Zi, çmimi i naftës varion nga 1.58 në 1.68 euro për litër, me benzinën "Eurosuper" në 1.64 euro për litër. Qeveria e Malit të Zi ka rivendosur aksizën e plotë për eurodiesel (44 centë për litër) dhe ka rritur aksizën për benzinat në 52.15 centë për litër.

Këto dy vende kanë zbatuar ulje të TVSH-së dhe akcizave që nga fillimi i luftës, duke mbajtur çmimet e naftës deri në 40 lekë më të ulëta se në Shqipëri. Kjo ka nxitur edhe një valë të re të furnizimit nga Shqipëria, duke e detyruar atë të mbetet me çmime më të larta.

Kosovë: Çmimet mbeten të kontrolluara, por rriten

Në Kosovë, Ministria e Industrisë publikon përditë çmimet maksimale për derivatet e naftës. Sipas vendimit më të fundit:

• Nafta: 1.56 euro për litër (rritje me 12 centë nga 1.44 euro më 9 korrik).
• Benzina: 1.4 euro për litër.

Ndryshe nga Shqipëria, Kosova nuk ka masa të veçanta për uljen e çmimeve, por mbështetet në kontrollin e tyre përmes vendimeve administrative.

Pse Shqipëria paguan më shumë? Analiza e gabimeve dhe vonesave

Shqipëria ka zbatuar më pak masa mbështetëse në rajon, duke u përballur me reagime të vonuara dhe masa fiskale të kufizuara. Qeveria shqiptare riaktivizoi Bordin e Transparencës në mars, duke e mbyllur më pas në qershor, por pa marrë parasysh kërkesat e kompanive importuese për ndryshimin e metodologjisë së çmimit.

Ankesa kryesore lidhet me përdorimin e treguesit Platts FOB (që nuk përfshin transportin dhe sigurimin), i miratuar në 2022, ndërsa që nga 2024, tregtia ndërkombëtare operon me kontrata CIF, që janë 45–50 dollarë më të shtrenjta për ton. Kjo ka bërë që çmimet në Shqipëri të mbeten të larta, ndërsa vende si Maqedonia dhe Mali i Zi kanë arritur të mbajnë çmimet deri në 40 lekë më të ulëta.

Një tjetër problem është se Shqipëria ka ulur vetëm akcizën me 20% nëse çmimi i naftës kalon 220 lekë për litër (ose 200 lekë për benzinë), një masë shumë më e kufizuar se ajo e Serbisë ose Malit të Zi.

Perspektiva për të ardhmen: Çfarë pritet?

Nëse tensionet në Lindjen e Mesme vazhdojnë ose intensifikohen, është e mundur që çmimet e naftës të rriten edhe më shumë, duke shtypur më tej konsumatorët në Ballkan. Vendet që kanë zbatuar masa të shpejta dhe të qëndrueshme (si Serbia dhe Mali i Zi) kanë arritur të mbajnë çmimet në nivele më të arsyeshme, ndërsa Shqipëria dhe Kosova mbeten nën presion për shkak të strukturave fiskale të vështira dhe vonesave në reagim.

Për konsumatorët, kjo do të thotë se zgjedhja e furnizuesit mund të bëhet një faktor vendimtar, duke nxitur një lëvizje drejt vendeve me çmime më të ulëta, si Maqedonia ose Mali i Zi.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.