“Vezilka” pa shqipen: Projekti që digitalizon diskriminimin në Maqedoninë e Veriut

Projekti “Vezilka”: Një hap historik ose një akt i diskriminimit digjital?

Projekti nacional “Vezilka”, i cili njihet si një revolucion në fushën e inteligjencës artificiale në Maqedoninë e Veriut, ka ngritur alarmime të mëdha për përjashtimin e gjuhës shqipe. Ndërsa qeveria e paraqet këtë iniciativë si një hap të rëndësishëm për modernizimin e shtetit, ekspertët dhe komuniteti shqiptar e shohin atë si një formë të diskriminimit digjital që mund të ketë pasoja të rënda në të ardhmen.

Çfarë është “Vezilka” dhe pse shqipja mungon?

“Vezilka” është një projekt i zhvilluar nga VLEN (Qendra për Zhvillim të Inteligjencës Artificiale në Maqedoninë e Veriut), i cili synon të digitalizojë shërbimet publike duke përdorur modele të avancuara të inteligjencës artificiale. Sipas deklaratave zyrtare, sistemi do të përdoret në administratë, shëndetësi, arsim dhe drejtësi. Megjithatë, ajo që shqetëson shumë është mungesa e gjuhës shqipe në këtë projekt.

Siç shpjegojnë analistët, modeli i “Vezilka” është ndërtuar duke përdorur korpusin gjuhësor maqedonas dhe institucione maqedonase, duke lënë jashtë gjuhën e dytë më të folur në vend. Kjo do të thotë se nëse sistemi do të implementohet, shqiptarët do të përballen me një barrierë të madhe gjuhësore në aksesimin e shërbimeve publike.

Diskriminimi digjital: Një problem që po përhapet

Ekspertët kanë paralajmëruar se përjashtimi i shqipes nga “Vezilka” nuk është vetëm një problem teknik, por edhe një formë e diskriminimit sistematik. Nëse inteligjenca artificiale do të përdoret në të gjitha sektorët e rëndësishëm të shoqërisë, mungesa e shqipes do të përforcojë pabarazitë ekzistuese ndërmjet komuniteteve.

Një nga zërat më të zëshëm kundër këtij projekti është Aleanca për Shqiptarët, e cila e ka quajtur këtë situatë si një “vula digjitale e nënshtrimit”. Në një deklaratë të tyre, ata theksojnë se ky projekt nuk është një hap drejt modernizimit, por një formë e politikës së vjetër të përjashtimit, e cila tani po paketohet me fjalë evropiane.

Azir Aliu në qendër të kritikave: Çfarë bëri dhe çfarë po bën?

Një nga figurat që është në qendër të kritikave është Azir Aliu, ish-ministër i Shoqërisë Informative dhe aktualisht pjesë e qeverisë. Ai ka qenë në pozicionin e përshtatshëm për të ndikuar në këtë projekt, por deri më tani nuk ka dhënë asnjë përgjigje të qartë për mungesën e shqipes në “Vezilka”.

Pyetjet që po vijnë nga komuniteti shqiptar janë të shumta:

• Pse gjatë mandatit të tij si ministër nuk u bë asgjë për të përfshirë shqipen në sistemet digjitale?
• Çfarë po bën tani që është pjesë e qeverisë për të korrigjuar këtë situatë?
• Ku është dinjiteti politik i VLEN-it dhe qeverisë në përballjen me këtë problem?

Shqiptarët po pyesin: Kujt do t’ia drejtojnë gishtin tani, kur janë vetë në qeveri dhe kur përsëri mbeten jashtë projekteve strategjike?

Çfarë duhet të bëhet tani?

Ekspertët thonë se koha për veprim është tashmë. Nëse qeveria dëshiron të shmangë një skandal të madh, ajo duhet të:

• Përfshijë gjuhën shqipe në modelin e “Vezilka” përpara se sistemi të implementohet në të gjitha sektorët.
• Sigurojë që inteligjenca artificiale të jetë e aksesueshme për të gjithë qytetarët, pavarësisht nga gjuha e tyre amtare.
• Përgjigjet ndaj pyetjeve të komunitetit shqiptar dhe sigurojë transparencë në procesin e zhvillimit të projektit.

Nëse kjo nuk ndodh, “Vezilka” mund të bëhet një simbol i pabarazisë digjitale në Maqedoninë e Veriut, duke lënë përsëri shqiptarët në anën e gabuar të progresit.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.