Institucione të krijuara nga pazaret politike, kostoja bie mbi qytetarët

Maqedonia e Veriut ka 1.370 institucione në sektorin publik dhe afro 130.000 të punësuar. Ministri i Administratës Publike pranon se marrëveshjet politike të së kaluarës kanë çuar në krijimin e agjencive, drejtorive dhe komisioneve të reja. Por, kostoja e kësaj strukture nuk matet vetëm me shpenzimet buxhetore. Kompetencat e mbivendosura mund të sjellin procedura më të ngadalta, burokraci shtesë dhe shërbime publike joefikase.

Çdo institucion shtetëror ka organizimin, udhëheqjen, të punësuarit dhe shpenzimet e veta të funksionimit. Një pjesë e tyre kryejnë funksione të domosdoshme publike, por kur disa organe kanë kompetenca të ngjashme ose të mbivendosura, shtrohet pyetja nëse qytetarët paguajnë më shumë sesa duhet për administratën dhe nëse, në këmbim të këtyre parave, marrin shërbime të përshtatshme.

Në fund të vitit 2025, Maqedonia e Veriut kishte 1.370 institucione në sektorin publik, me gjithsej 129.793 të punësuar, sipas të dhënave nga Regjistri i të Punësuarve në Sektorin Publik, i administruar nga Ministria e Administratës Publike. Krahasuar me vitin paraprak, numri i institucioneve ishte zvogëluar për katër, ndërsa numri i të punësuarve ishte rritur për 2.471.

Këto shifra nuk nënkuptojnë se të gjitha institucionet janë pjesë e administratës shtetërore apo se të gjitha kanë shpenzime të panevojshme. Sektori publik përfshin edhe arsimin, shëndetësinë, vetëqeverisjen lokale dhe shërbime të tjera publike. Megjithatë, shifrat tregojnë përmasat e sistemit në të cilin shteti paralajmëron ndryshime organizative.

Miliarda euro për funksionimin e sistemit

Sipas të dhënave buxhetore për vitin 2026, për paga dhe kompensime janë planifikuar rreth 855 milionë euro, ndërsa për mallra dhe shërbime rreth 454 milionë euro. Së bashku, këto dy kategori arrijnë në rreth 1,31 miliardë euro.

Kjo nuk është shuma që shteti shpenzon për institucionet me funksione të dyfishuara. Bëhet fjalë për shpenzime më të gjera buxhetore, të cilat përfshijnë edhe funksione të domosdoshme publike, përfshirë shërbime që nuk kanë të bëjnë me mbivendosjen e kompetencave administrative.

Megjithatë, madhësia e këtyre mjeteve tregon rëndësinë financiare të racionalizimit të administratës publike.

Për ilustrim, një ulje prej vetëm një për qind e këtyre dy kategorive të shpenzimeve do të përfaqësonte rreth 13 milionë euro në vit. Një ulje prej tre për qind do të arrinte në rreth 39 milionë euro, ndërsa një ulje prej pesë për qind do të nënkuptonte rreth 65 milionë euro.

Këto përllogaritje nuk përfaqësojnë një vlerësim të kursimeve që mund të realizohen realisht përmes reformës së paralajmëruar. Ato tregojnë ndikimin që mund të kenë ndryshime relativisht të vogla në kategori të mëdha buxhetore. Për të përcaktuar se sa mund të kursehet realisht përmes eliminimit të kompetencave të mbivendosura, nevojitet një analizë e detajuar e institucioneve, funksioneve dhe shpenzimeve të tyre.

Institucione të krijuara përmes marrëveshjeve politike

Ministri i Administratës Publike, Goran Minçev, gjatë debatit publik të mbajtur më 21 tetor, deklaroi se gjatë dy dekadave të fundit administrata shtetërore ishte fragmentuar, ndërsa krizat politike dhe marrëveshjet partiake kishin rezultuar me krijimin e agjencive të reja, drejtorive paralele dhe komisioneve.

Kjo deklaratë ngre një çështje që shkon përtej ndryshimeve të propozuara ligjore: cilat institucione janë krijuar si rezultat i marrëveshjeve politike, sa kushton funksionimi i tyre dhe nëse ekzistenca e tyre është ende e arsyeshme?

Deri më tani, nuk është publikuar një listë e plotë e institucioneve për të cilat është konstatuar se kanë funksione të panevojshme të dyfishuara, e as një përllogaritje e mjeteve që mund të kursehen përmes riorganizimit të tyre.

Shpenzimet nuk kufizohen vetëm te pagat. Në varësi të organizimit, çdo institucion mund të ketë kosto për hapësira, pajisje, sisteme informatike, automjete zyrtare, prokurime publike dhe mbështetje administrative. Kur dy institucione kryejnë detyra të ngjashme, ekziston mundësia që të dyfishohen edhe një pjesë e këtyre shpenzimeve.

Joefikasiteti, një kosto shtesë

Por shpenzimet financiare janë vetëm njëra anë e problemit.

Kur disa institucione kanë kompetenca të ngjashme ose të ndërthurura, pasojat mund të përfshijnë vendimmarrje më të ngadaltë, procedura administrative më të ndërlikuara dhe përgjegjësi të paqarta.

Qytetarët dhe kompanitë mund të humbin kohë në procedura, ndërsa institucionet shpenzojnë burime për koordinim të ndërsjellë, në vend që të zgjidhin probleme konkrete. Në këto rrethana, joefikasiteti administrativ krijon kosto shtesë edhe jashtë buxhetit të shtetit.

Për kompanitë, vonesat në marrjen e lejeve, pëlqimeve ose vendimeve administrative mund të nënkuptojnë shpenzime shtesë afariste dhe shtyrje të investimeve. Për qytetarët, kjo mund të përkthehet në më shumë dokumente, pritje më të gjata dhe përsëritje të procedurave të njëjta pranë organeve të ndryshme.

Kjo nuk do të thotë se çdo mbivendosje e kompetencave shkakton automatikisht joefikasitet. Megjithatë, aty ku mungon një ndarje e qartë e përgjegjësive, rreziku për pasoja të tilla është më i madh.

Pikërisht për këtë arsye, kostoja reale e institucioneve me funksione të dyfishuara nuk mund të përcaktohet vetëm përmes buxheteve të tyre. Duhet të matet edhe kohëzgjatja e procedurave, numri i institucioneve të përfshira në to dhe rezultatet që përfitojnë qytetarët dhe ekonomia.

Më pak institucione nuk do të thotë automatikisht më pak shpenzime

Reforma e paralajmëruar parasheh rregulla më të qarta për themelimin dhe funksionimin e organeve të administratës shtetërore, si dhe rishqyrtimin periodik të arsyeshmërisë së ekzistencës së tyre.

Megjithatë, zgjidhja e re ligjore nuk parasheh riorganizimin automatik të të gjitha 1.370 institucioneve të sektorit publik. Fusha e saj e veprimit është më e ngushtë dhe lidhet me organizimin e organeve të administratës shtetërore.

Edhe në rastet kur dy institucione bashkohen, kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht ulje të menjëhershme të shpenzimeve. Të punësuarit, detyrimet dhe një pjesë e kostove operative mund të vazhdojnë të ekzistojnë brenda strukturës së re organizative.

Prandaj, racionalizimi real nuk matet vetëm me numrin e institucioneve të shfuqizuara apo të bashkuara, por edhe me uljen e shpenzimeve, eliminimin e mbivendosjeve dhe përmirësimin e shërbimeve.

Kush do të përcaktojë se cilat institucione janë të nevojshme?

Zgjidhja e propozuar ligjore parasheh një evidencë publike për organet e pavarura të administratës shtetërore, si dhe rishqyrtimin e tyre funksional dhe organizativ të paktën një herë në pesë vjet.

Një mekanizëm i tillë mund të krijojë bazën për të kontrolluar rregullisht nëse institucionet i përmbushin detyrat për të cilat janë themeluar.

Por, për opinionin publik do të kenë rëndësi rezultatet konkrete: cilat institucione janë rishqyrtuar, çfarë mbivendosjesh janë konstatuar, sa kushtojnë ato dhe çfarë ndryshimesh janë propozuar.

Deklarata se marrëveshjet partiake kanë kontribuar në krijimin e institucioneve të reja përbën një vlerësim serioz politik. Megjithatë, ajo nuk është në vetvete dëshmi se një agjenci, drejtori apo komision i caktuar është themeluar ekskluzivisht për interesa partiake. Për një përfundim të tillë nevojiten të dhëna për themelimin, kompetencat, funksionimin financiar dhe rezultatet e institucionit përkatës.

Suksesi i reformës do të matet me rezultatet

Maqedonia e Veriut disponon regjistra të institucioneve dhe të punësuarve, si dhe dokumente buxhetore të qasshme për publikun. Ajo që mungon është një përllogaritje e qartë dhe gjithëpërfshirëse e kostos së kompetencave të mbivendosura dhe ndikimit të tyre në efikasitetin e administratës.

Nëse shteti dëshiron t’i japë fund krijimit të institucioneve përmes marrëveshjeve politike, këtë duhet ta dëshmojë me vendime konkrete, analiza të arsyetuara publikisht dhe rezultate të matshme.

Suksesi i reformës nuk do të matet vetëm me numrin e institucioneve që do të shfuqizohen apo me shumën e parave që do të kursehen, por edhe me atë nëse qytetarët dhe kompanitë do të marrin shërbime më të shpejta, më të thjeshta dhe më cilësore.

Sepse shtetit nuk i kushton vetëm ajo që shpenzon për administratën, por edhe koha, burimet dhe mundësitë që humben kur ajo nuk funksionon me efikasitet.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.