Krizë ndotje ajri në Evropë: Maqedonia e Veriut ndër vendet më të prekura nga grimcat PM 2.5

Krizë ndotje ajri në Evropë: Maqedonia e Veriut ndër vendet më të prekura nga grimcat PM 2.5

Një raport i fundit i Agjencisë Evropiane të Mjedisit (EEA) ka nxitur alarm në mesin e ekspertëve dhe qytetarëve evropianë, duke zbuluar nivele të alarmuara të ndotjes së ajrit nga grimcat PM 2.5. Këto grimca, të cilat janë aq të imëta sa depërtojnë thellë në mushkëri dhe qarkullimin e gjakut, kanë bërë që Maqedonia e Veriut dhe Ballkani të renditen ndër rajonet më të prekura në kontinentin tonë.

Ndotja e ajrit: një kërcënim global me pasoja lokale

Sipas të dhënave të EEA, deri në 20% e stacioneve matëse në Evropë kanë regjistruar nivele të ndotjes që tejkalojnë kufijtë e lejuar nga Bashkimi Evropian. Grimcat PM 2.5, të cilat prodhohen nga trafiku, industria, djegia e lëndëve fosile, dhe aktivitete të tjera njerëzore, janë në qendër të shqetësimit. Këto grimca janë të lidhura drejtpërdrejt me rritjen e sëmundjeve respiratore, kardiovaskulare dhe vdekshmërisë parakohore.

Italia jugore: pika më e ndotur e Evropës

Raporti i EEA zbulon se qytetet italiane Celle Messapica dhe Torchiarolo kanë regjistruar nivele jashtëzakonisht të larta të PM 2.5, duke arritur 117 dhe 113 mikrogramë për metër kub respektivisht. Këto vlera janë më se katër herë më të larta se limiti vjetor i përcaktuar nga BE (25 μg/m³).

Profesor Gianluigi De Gennaro, nga Universiteti i Barit, shpjegon se kjo ndotje është rezultat i djegies së biomasës gjatë dimrit, veçanërisht nga përdorimi i oxhaqeve. Ai thekson se shtresat e dendura atmosferike parandalojnë shpërndarjen e grimcave të dëmshme, duke rritur kështu nivelin e ndotjes në zona të caktuara.

Ballkani në rrezik: Maqedonia e Veriut dhe Sarajeva nën vëzhgim

Përveç Italisë, rajonet në Poloni, Kroaci, Bosnje dhe Hercegovinë, Serbi, Maqedoni të Veriut, Rumani, Turqi dhe Danimarkë kanë regjistruar tejkalime të kufijve të lejuar për PM 2.5. Në Ballkan, Sarajeva dhe rajonet industriale të Maqedonisë së Veriut janë identifikuar si pika më kritike.

Raporti i EEA vëren se Ballkani dhe Evropa Lindore kanë shkallët më të larta të vdekshmërisë të lidhura me ekspozimin afatgjatë ndaj grimcave PM 2.5. Shqipëria, Bullgaria, Greqia dhe Rumania janë veçanërisht të prekura, duke evidentuar nevojën për veprime të menjëhershme.

Rreziqet për shëndetin: kush janë grupet më të prekura?

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), më shumë se 90% e evropianëve thithin ajër të cilin e konsiderojnë të pasigurt sipas standardeve më të rrepta të organizatës. OBSH rekomandon që niveli i PM 2.5 të mos kalojë 5 μg/m³, një kufi pesë herë më i ulët se limiti aktual i BE-së.

Ekspertët theksojnë se jo vetëm PM 2.5 janë të rrezikshme, por edhe grimcat PM10, ozoni në nivelin e tokës dhe benzo(a)pireni, një substancë kancerogjene që prodhohet nga tymi i cigareve, ushqimi i djegur dhe aktivitetet industriale.

Recomandime për mbrojtjen e shëndetit publik

Për të minimizuar ekspozimin ndaj ndotjes së ajrit, ekspertët këshillojnë qytetarët në zona urbane të ndjekin këto udhëzime:

• Shmangni ajrosjen e shtëpive në orët e mëngjesit, kur trafiku është më i dendur dhe nivelin e ndotjes është më i lartë.
• Përdor pastrues ajri në ambiente të mbyllura për të reduktuar nivelin e grimcave të dëmshme.
• Shmang aktivitetet fizike në natyrë në ditët me ndotje të lartë, veçanërisht në zona industriale dhe me popullsi të dendur.
• Monitoro indikatorët e ndotjes në kohë reale përmes aplikacioneve dhe faqeve zyrtare të agjencive mjedisore.

Ndërhyrjet e nevojshme: çfarë duhet të bëjnë qeveritë?

Ekspertët theksojnë se zgjidhja e këtij problemi kërkon një qasje të ndërsjellë nga qeveritë, industria dhe qytetarët. Disa nga masat që duhet të zbatohen janë:

• Zbatimi i standardeve më të rrepta për emetimet industriale dhe përdorimi i teknologjive të pastra.
• Promovimi i transportit publik dhe alternativave të qëndrueshme, siç janë biçikletat elektrike dhe shëtitja.
• Ndërhyrjet në sistemet e ngrohjes në zona urbane, duke zëvendësuar sistemet e vjetra me alternativa më të pastra.
• Futja e politikave të ndërgjegjësimit publik për rreziqet e ndotjes së ajrit dhe mënyrat e mbrojtjes së shëndetit.

Perspektiva e ardhshme: një sfidë globale me pasoja lokale

Ndotja e ajrit nuk është vetëm një problem lokal, por një sfidë globale që kërkon veprime të koordinuara në nivel ndërkombëtar. Nëse nuk do të ndërhyrë me kohë, rreziku për shëndetin e popullsisë dhe mjedisin do të vazhdojë të rritet, duke sjellë pasoja të rënda ekonomike dhe sociale.

Maqedonia e Veriut dhe Ballkani, si rajonet më të prekura, kanë nevojë për strategji të qëndrueshme dhe investime në teknologji të pastra për të përmirësuar cilësinë e ajrit dhe mbrojtur shëndetin e qytetarëve të tyre.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.