Maqedonia e Veriut 8 vjet pas Prespës: Pse BE mbetet një ëndër e largët?

Marrëveshja e Prespës: Një hap historik me pasoja të papërsosura

Më 17 qershor 2018, në fshatin Nivicë (Psarades) të Liqenit të Prespës, Maqedonia e Veriut dhe Greqia firmosën një marrëveshje historike që solli ndryshime të thella në Ballkan. Marrëveshja e Prespës u paraqit si një kompromis i gjatë për të mbyllur një nga kontestet më të ndezura në rajon: mosmarrëveshja mbi emrin e vendit dhe identitetin kombëtar. Tetë vjet më vonë, pyetja që ngjall debate është: a përmbushi kjo marrëveshje premtimet e saj, dhe më së shumti, pse anëtarësimi në Bashkimin Evropian mbetet një ëndër e papërmbushur?

Fitimet konkrete: NATO dhe stabiliteti me Greqinë

Përkrahësit e marrëveshjes theksojnë se ajo solli rezultate të padiskutueshme:

• Anëtarësimi në NATO (mars 2020): Vendimi i Shkupit për t’u bashkuar në Aleancën e Atlantikut të Veriut u bë një nga sukseset më të mëdha të marrëveshjes. Ky hap siguroi garanci sigurie dhe stabiliteti të brendshëm, duke i dhënë fund izolimit ushtarak të vendit.
• Transformimi i marrëdhënieve me Greqinë: Nga një marrëdhënie e tensionuar, Athina u shndërrua në një partner strategjik. Bashkëpunimi ekonomik, tregtar dhe energjetik u rrit ndjeshëm, ndërsa Greqia u bë një mbështetëse e fortë e aspiratave evropiane të Maqedonisë së Veriut.
• Njohja e shtetësisë dhe gjuhës maqedonase: Një nga fitimet diplomatike më të rëndësishme ishte njohja e plotë e identitetit kombëtar të vendit, duke i dhënë fund një dekadash mosmarrëveshjesh.

Premtimi i BE-së: Një objektiv që mbetet i papërmbushur

Megjithatë, integrimi në Bashkimin Evropian – që ishte objektivi kryesor i marrëveshjes – mbetet një detyrë e papërmbushur. Pas zgjidhjes së mosmarrëveshjes me Greqinë, shumë qytetarë prisnin një përshpejtim të negociatave. Në vend të kësaj, vendi u përball me një pengesë të re: bllokada bullgare.

Vetot e Bullgarisë: Një goditje e papritur

Në vitin 2020, Bullgaria vendosi një veto ndaj procesit negociues me BE-në, duke kërkuar zgjidhjen e mosmarrëveshjeve historike, gjuhësore dhe identitare. Kjo vendim solli një ndjenjë zhgënjimi të thellë në opinionin publik, pasi shumë e perceptuan si një kthim mbrapa pas përmbushjes së kushtit me Greqinë.

Korniza franceze: Një rrugë e ngushtë drejt negociatave

Në vitin 2022, u arrit një kompromis francez që lejoi fillimin formal të negociatave me BE-në. Megjithatë, procesi mbetet i kushtëzuar nga ndryshimet kushtetuese që duhet të përfshijnë komunitetin bullgar në Kushtetutën e vendit. Ky kusht është bërë nyja kryesore politike e integrimit.

Pa miratimin e amendamenteve kushtetuese, Maqedonia e Veriut nuk mund të kalojë në fazën e ardhshme të negociatave. Qeveria aktuale, e udhëhequr nga Hristijan Mickoski, mbështet integrimin evropian por kundërshton ndryshimet kushtetuese pa garanci shtesë nga BE-ja dhe Bullgaria.

Një ngërç politik që zgjat

Shkupi argumenton se vendi nuk duhet të përballet me kërkesa të reja pas përmbushjes së kushtit kushtetues. Nga ana tjetër, Sofja këmbëngul se Korniza Negociuese është miratuar tashmë dhe obligimet duhet të zbatohen. Ky dallim ka krijuar një ngërç politik që vazhdon të pengojë përparimin.

Çfarë thotë Brukseli?

Institucionet evropiane e kanë vlerësuar Maqedoninë e Veriut si një nga vendet më të përgatitura në rajon për integrim. Megjithatë, mesazhi i tyre është i qartë: pa zbatimin e obligimeve të marra në kuadër të Kornizës Negociuese, procesi nuk mund të ecë përpara.

Raportuesi i Parlamentit Evropian, Thomas Waitz, ka deklaruar se vendi mbetet një kandidat serioz, por progresi varet nga zgjidhja e pengesave politike. “Maqedonia e Veriut ka bërë hapa të rëndësishëm, por rruga drejt BE-së mbetet e ndërlikuar,” ka thënë ai.

Tetë vjet pas Prespës: Një bilanc i përzier

Vlerësimi i Marrëveshjes së Prespës ndryshon sipas këndvështrimit:

• Për mbështetësit: Marrëveshja solli anëtarësimin në NATO, stabilizoi marrëdhëniet me Greqinë dhe e largoi vendin nga izolimi ndërkombëtar.
• Për kritikët: Ajo përfshiu një kompromis identitar pa përmbushur objektivin kryesor – anëtarësimin në BE.

E vërteta është se Prespa e hapi derën e NATO-s dhe e zgjidhi mosmarrëveshjen me Greqinë, por nuk e çoi vendin automatikisht në BE. Tetë vjet më vonë, rruga evropiane mbetet e hapur, por e bllokuar nga mosmarrëveshjet me Bullgarinë dhe mungesa e konsensusit politik.

Përvjetori i tetë i Marrëveshjes së Prespës nuk është vetëm një kujtesë e një kompromisi historik, por edhe një reflektim mbi faktin se rruga drejt Bashkimit Evropian është shumë më e gjatë dhe e ndërlikuar sesa pritej.

Burimi i lajmit: flaka.com.mk
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.