Maqedonia ka vetëm 13 inspektorë për mjedisin jetësor – kush e kontrollon ndotjen?

Maqedonia ndodhet në një krizë të thellë ekologjike pa inspektorë të mjaftueshëm

Maqedonia ballafaqohet me një mungesë kritike të inspektorëve shtetërorë për mjedisin jetësor, me vetëm 13 inspektorë aktivë në të gjithë vendin. Situata është më shqetësuese në qytetet e mëdha si Strumica, Prilep, Manastir dhe Kumanovë, ku nuk ka asnjë inspektor, ndërsa në Ohër—një zonë të mbrojtur nga UNESCO—ka vetëm një. Kjo ndodh ndërsa vendi renditet ndër pikat më kritike ekologjike në Evropë, me probleme të mëdha në lidhje me lëndët djegëse fosile, industri, miniera, transportin rrugor dhe deponitë e mbeturinave.

Sipas të dhënave zyrtare, Inspektorati Shtetëror i Mjedisit Jetësor ka nevojë për të paktën 26 inspektorë të tjerë për të plotësuar strukturën e përcaktuar ligjërisht. Aktualisht, institucioni punon me gjysmën e personelit të nevojshëm, ndërsa shumë nga inspektorët aktualë janë në prag të pensionimit ose kanë punuar në këtë fushë për dekada. ---

Pensionime dhe kontrata të shkurtra: Shqetësime për stabilitetin e sistemit

Darko Blinkov, përfaqësues i Inspektoratit Shtetëror të Mjedisit Jetësor, ka treguar se katër kolegë të tij kanë dalë në pension në vitin 2024 dhe 2025, ndërsa një inspektor nga Tetova do të pensionohet në dhjetor të këtij viti. Në të njëjtën kohë, institucioni ka punonjës të rinj, por ata janë të punësuar me kontrata njëvjeçare, gjë që i pengon të kalojnë provimet për ngritjen në gradë si inspektorë të plotë.

Blinkov shpjegon se nga 24 punonjës në Inspektorat, vetëm 18 janë inspektorë aktivë—13 për mjedisin jetësor, 3 për mbrojtjen e natyrës dhe 2 për burimet ujore. Për vetëm Shkupin nevojiten të paktën 10 inspektorë, por aktualisht nuk ka asnjë të tillë të caktuar.

Sipas aktit të sistematizimit, institucioni ka 50 vende pune të përcaktuara, por janë plotësuar vetëm 24, duke lënë një mungesë prej 50%. Buxheti vjetor i Inspektoratit është 35 milionë denarë (rreth 560.000 euro), nga të cilat 83% shkojnë për pagat. Krahasuar me sistemet e tjera në rajon, si ai slloven me 50 inspektorë dhe buxhet prej 7,5 milionë euro, sistemi maqedonas është nënfinancuar dhe i mbipopulluar me detyra. ---

Sistemi i inspektimit në nivel lokal: Një krizë e përgjithshme

Sipas Inspektorit të Përgjithshëm për Mjedisin Jetësor, gjendja në nivel komunal është “e palakmueshme”. Edhe pse komunat kanë detyrimin ligjor për të caktuar inspektorë, vetëm 50% e tyre e kanë bërë këtë. Problemi shtohet nga ndryshimi i strukturës së inspektimeve shtetërore, të cilat nga janari i vitit 2026 u kthyen përsëri nën kontrollin e ministrive. Kjo ka sjellë humbjen e buxhetit të pavarur dhe subjektivitetit ligjor, duke e bërë sistemin më të varur nga ndikimi politik.

Blinkov thekson se janë bërë diskutime pozitive për reforma në nivel qeveritar, duke përfshirë edhe mundësinë që Inspektorati Shtetëror të marrë përsipër kontrollin e 20-30 komunave, duke krijuar një sistem të vetëm inspektimi siç ishte para 20 vjetësh. Megjithatë, ky proces kërkon ndryshime të thella ligjore dhe vullnet politik të qartë. ---

Problemet e sistemit aktual të inspektimit

• Inspektorët lokalë janë të varur nga kryetarët e komunave, të cilët kanë autoritet të plotë në përcaktimin e detyrave të tyre. Kjo çon në ndikim politik dhe mungesë të pavarësisë.
• Mungon këshilli i inspektimit, një organ që ishte rekomanduar nga BE-ja për të garantuar objektivitetin dhe trajnimin e vazhdueshëm të inspektorëve.
• Ministri mund të formojë komisione për shqyrtimin e punës së inspektorëve, duke hapur rrugën për revanshizëm politik kundër atyre që veprojnë në mënyrë të pavarur.

---

Propozimë për një model të ri: Inspektorë shtetërorë pa anshmëri

Kiril Ristovski, kryetar i organizatës “Florozon”, propozon që inspektorët lokalë të përjashtohen plotësisht nga juridiksioni i komunave dhe të bëhen pjesë e një sistemi të vetëm shtetëror. Në këtë mënyrë, juridiksioni për kontrollin e ndotjes së ajrit, ujit, tokës dhe mbeturinave do të kalojë tek Inspektorati Shtetëror.

Ristovski argumenton se në komunitete të vogla, lidhjet personale bëjnë që inspektorët të mos veprojnë në mënyrë të pavarur. Për shembull, një inspektor nga Probishtipi do të ishte më objektiv në Kriva Pallankë sesa një lokal. Ai thekson se sistemi aktual krijon frikë tek inspektorët për të dalë në terren, duke i bërë ata një krah të zgjatur të politikës lokale.

Një tjetër problem është mungesa e kuadrove profesionale të trajnuar për këtë rol. Ristovski shton se shumë inspektorë janë të ekspozuar ndaj rreziqeve në miniera ose industria të rënda, pa asnjë mbështetje nga institucione të larta. Ai gjithashtu thekson se shteti nuk ka laboratorë të akredituar për monitorimin e cilësisë së ajrit, duke u mbështetur në institucione private, gjë që rrit rrezikun e korrupsionit. ---

Çfarë duhet bërë për të dalë nga kjo krizë?

Sipas Ristovskit, zgjidhja qëndron në tre pika kyçe:

• Krijimi i një sistemi monitorimi të vazhdueshëm nga shteti, duke mos u mbështetur te vetë ndotësit për raportimin e tyre.
• Forcimi i dispozitave penale—aktualisht, shumica e ndotësve paguajnë vetëm 50% të gjobës, gjë që i bën kushtet më të lehta sesa përmirësimi i standardeve.
• Formimi i departamenteve të specializuara ekologjike në gjykata dhe prokurori, për të garantuar drejtësi të vërtetë në këtë fushë.

Ai thekson se nevojitet një ndryshim i thellë në mentalitetin e sistemit, duke përfshirë trajnime të vazhdueshme për inspektorët, ndryshime ligjore dhe një strukturë të re që të mos lejojë ndikimin politik në proceset e inspektimit. ---

Perspektiva e ardhme: Një sistem i pavarur apo rënie në krizë të vazhdueshme?

Me pensionime të vazhdueshme dhe mungesë të personelit të trajnuar, Maqedonia ballafaqohet me një rrezik të lartë të rënies në një krizë ekologjike të pakontrollueshme. Reforma e propozuar nga Inspektorati dhe organizatat e mjedisit kërkon vullnet politik të fortë, ndryshime ligjore dhe investime të konsiderueshme në trajnim dhe pajisje.

Pa këto ndryshime, sistemi aktual do të vazhdojë të jetë i dobët, i varur nga ndikimi lokal dhe i paaftë për të mbrojtur mjedisin jetësor. Koha për veprim është tani, përpara se situata të bëhet e pakthyeshme.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.