NATO në Ankara: 6 çështje kyçe që do të përcaktojnë samitin e korrikut

Samiti i NATO-s në Ankara: Përballja me sfidat globale dhe tensionet brenda aleancës

Udhëheqësit e 32 vendeve anëtare të NATO-s do të takohen në Ankara më 7-8 korrik 2025 për samitin vjetor të aleancës, një ngjarje që do të ndikojë drejtpërdrejt në sigurinë globale. Megjithëse lufta në Ukrainë dhe tensionet me Iranin kanë zënë vend të rëndësishëm në agjendë, shpenzimet për mbrojtjen mbeten çështja kryesore që do të dominonte diskutimet. Presidenti amerikan Donald Trump pritet të mbajë një qëndrim të ashpër ndaj aleatëve evropianë, duke iu drejtuar kriticave të tij të njohura ndaj NATO-s.

1. Shpenzimet për mbrojtjen: Objektivi i 5% të PBB-së deri në 2035

Në samitin e vitit të kaluar në Hagë, aleanca vendosi që të gjitha vendet anëtare të shpenzojnë 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) për mbrojtjen deri në vitin 2035. Nga kjo, 3.5% do të përdoren për shpenzime bazë ushtarake (blerja e armëve dhe pajisjeve), ndërsa 1.5% do të investohen në infrastrukturë dhe aftësi ushtarake.

Në Ankara, aleatët do të diskutojnë se si të arrijnë këtë objektiv, duke shqyrtuar një “rrugë të besueshme” drejt përmbushjes së tij. Megjithatë, ka frikë se shumë vende do të vonojnë investimet e mëdha për shkak të kufizimeve financiare, duke përdorur strategjinë e njohur si “qasja e shkopit të hokejit” – shpenzime të vogla për vite me radhë, të ndjekura nga një rritje e menjëhershme në fund.

2. Trump kundër aleatëve evropianë: A do të bëhet samiti një fushë beteje?

Presidenti Donald Trump ka shprehur skepticizëm të gjatë ndaj NATO-s dhe ka thirrur aleancën “qesharake” për shkak të mungesës së reciprokitetit. Në një postim të fundit në rrjetet sociale, ai theksoi se SHBA-ja shpenzon shumë më tepër për mbrojtjen sesa aleatët evropianë, duke publikuar edhe një grafikë që ilustron këtë diferencë.

Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, pritet të përdorë aftësitë e tij diplomatike për të përballuar kritikat e Trumpit. Rutte ka deklaruar se 31 aleatët e tjerë tashmë investojnë rreth 4% të PBB-së në mbrojtje, duke treguar se janë në një trajektore për të barazuar nivelin e SHBA-së. Megjithatë, disa zyrtarë kanë frikë se Trump mund të bëjë komente të ashpra gjatë darkës së udhëheqësve ose gjatë mbledhjes së Këshillit të Atlantikut Verior.

3. Trupat amerikane në Evropë: Një reduktim i mundshëm?

Numri aktual i 80.000 trupave amerikane në Evropë mund të reduktohet, pasi SHBA-ja po shqyrton një rishikim gjashtëmujor të pranisë së saj ushtarake në rajon. Kjo mund të ndikojë në vendet evropiane që janë mikpritëse të bazave amerikane, duke nisur negociata dypalëshe për të ruajtur kapacitetet strategjike.

Komandanti suprem i NATO-s për Evropën, Alexus Grynkewich, ka thënë se aleatët evropianë kanë ndërmarrë hapa të mëdha për të mbushur boshllëqet e krijuara nga reduktimet e fundit të trupave amerikane. Neni 5 i NATO-s për mbrojtjen kolektive do të përmendet në draft-deklaratën e samitit, megjithëse ka shqetësime nëse aleanca do ta zbatonte atë në rast të një provokimi nga Rusia.

4. Forumi i Industrisë së Mbrojtjes: Bashkëpunimi transatlantik në fokus

Para samitit, më 7 korrik, do të mbahet Forumi i Industrisë së Mbrojtjes së NATO-s, ku kompanitë kryesore dhe politikanët do të njoftojnë për marrëveshje shumëpalëshe. Ndër iniciativa të rëndësishme janë:

• “Banka globale e mbrojtjes”, e udhëhequr nga Kanadaja, për të lehtësuar financimin e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme në industri të mbrojtjes;
• Prodhimi i raketave Patriot nga Ukraina, e cila po zhvillon një version të avancuar të penguesit PAC-2 në më pak se një vit;
• Bashkëpunimi transatlantik për të përmirësuar sistemet e mbrojtjes ajrore.

Sipas një zyrtari të NATO-s, Ukraina mund të prodhojë PAC-2 në numër të madh, një zhvillim që do të vlerësohet shumë nga aleanca.

5. Ukraina: Financimi dhe mbështetja në rritje

Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky do të marrë pjesë në Forumin e Industrisë së Mbrojtjes dhe në darkën e udhëheqësve, por nuk do të jetë pjesë e takimit kryesor. Në draft-deklaratën e samitit, aleanca ka përfshirë një zotim për të siguruar 70 miliardë euro për Ukrainën në vitet 2026-2027, megjithëse SHBA-ja nuk do të kontribuojë direkt në këtë fond.

Ambasadorja e Ukrainës në NATO, Alyona Hetmanchuk, ka shprehur shpresë se ky zotim financiar do të detyrojë vendet të përmbushin premtimet e tyre dhe do të sigurojë mbështetje shtesë. Në deklaratë do të përmendet edhe Rusia si “një kërcënim afatgjatë për sigurinë euroatlantike”, një formulim që nuk pati kundërshtime.

6. Ngushtica e Hormuzit dhe tensionet me Iranin

Lufta në Iran ka krijuar tensione brenda aleancës, pasi disa vende evropiane kanë kufizuar përdorimin e bazave të tyre nga SHBA-ja për sulme kundër Iranit. Ambasadori amerikan në NATO, Matthew Whitaker, ka deklaruar se kjo çështje tashmë është lënë pas, por presidenti Trump ka shprehur zhgënjim për mungesën e “besnikërisë” nga aleatët.

Deklarata e samitit do të bëjë thirrje Teheranit për të respektuar lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit. Megjithatë, NATO-ja nuk do të marrë një rol aktiv në rajon, pasi një koalicion i udhëhequr nga Franca dhe Mbretëria e Bashkuar po përgatitet të kontribuojë me anije për pastrimin e minave dhe ekipe zhytësish. Rregullat e angazhimit të këtij koalicioni mbeten të paqarta, ndërsa Irani dërgon sinjale të përziera për lejen e operacioneve në ngushticë.

Çfarë të presim nga samiti i ardhshëm?

Një nga pyetjet kryesore është se ku dhe kur do të mbahet samiti i ardhshëm i NATO-s. Shqipëria, e cila ishte planifikuar të organizojë takimin pas Turqisë, mund të përballet me vështirësi për shkak të shpenzimeve të ulëta për mbrojtje (më pak se 2% të PBB-së). Vendimi final mund të vonohet deri në fund të vitit.

Përveç kësaj, janë duke u zhvilluar debate nëse NATO-ja duhet të kthehet në një ritëm të takimeve çdo dy vjet, siç ishte praktika para pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022. Ndërsa disa argumentojnë për takime vjetore për shkak të luftës në Evropë, të tjerë besojnë se mungesa e rezultateve konkrete politike justifikon një ritëm më të rrallë.

Një gjë është e sigurt: samiti i Ankarasë do të jetë një test i fortë për unitetin e NATO-s në një kohë të trazuar.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.