SHBA dhe Iran arrijnë marrëveshje historike për Hormuz: Çfarë dimë deri tani?

SHBA dhe Iran arrijnë marrëveshje të përkohshme për Hormuz: Një hap drejt paqes apo një armëpushim i rrezikshëm?

Në një zhvillim që po shënon fundin e një konflikti të gjatë në Lindjen e Mesme, Shtetet e Bashkuara dhe Irani kanë arritur një marrëveshje të përkohshme për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, një nga arteriet më të rëndësishme të tregut global të naftës. Marrëveshja, e shpallur nga presidenti amerikan Donald Trump gjatë ditëlindjes së tij, paraqitet si një fitore strategjike për SHBA-në, por analistët e kanë cilësuar më shumë si një armëpushim të zgjeruar sesa një zgjidhje përfundimtare.

Sipas detajeve të bërë publike, Irani do të rihapë Hormuzin, ndërsa SHBA-ja do të heqë bllokadën detare kundër porteve iraniane. Ky armëpushim, i cili do të zgjasë 60 ditë, do të shërbejë si hapësirë për negociata të mëtejshme mbi programin bërthamor iranian dhe sanksionet ekonomike. ---

Çfarë përmban marrëveshja dhe çfarë nuk përmban?

Një nga pikat më të diskutueshme të marrëveshjes është pretendimi i Trump se ajo do të bëjë Hormuzin “përgjithmonë pa tarifa”. Megjithatë, dokumentet paraprake flasin vetëm për një pezullim 60-ditor të çdo kufizimi, duke kthyer kështu pjesën më të madhe të deklaratës në një rikthim në status quo-në e para konfliktit.

Trump ka shprehur optimizëm duke deklaruar se marrëveshja do të sjellë “paqe dhe siguri në të gjithë rajonin”, por analistët kanë theksuar se dokumenti nuk përmban garanci konkrete për një paqe afatgjatë. Në një intervistë për New York Times, presidenti amerikan ka argumentuar se sulmet e tij kundër Iranit kanë “riformësuar Lindjen e Mesme në favor të SHBA-së”, falënderoi edhe liderët e Kinës dhe Rusisë për mosndërhyrjen e tyre. ---

Programi bërthamor iranian: Një çështje e hapur

Një nga çështjet më të debatuara mbetet programi bërthamor iranian. Trump pretendon se marrëveshja garanton që Irani nuk do të ketë kurrë armë bërthamore, duke lejuar vetëm pasurimin e uraniumit për qëllime civile. Megjithatë, zëvendëspresidenti JD Vance ka deklaruar se ky objektiv është “i ndërtuar brenda marrëveshjes”, megjithëse negociatat mbi këtë çështje janë ende në vazhdim.

Sipas Trump, po diskutohet një pezullim 15-20 vjeçar i pasurimit të uraniumit, por Irani vazhdon të këmbëngulë se nuk do të heqë dorë nga e drejta e tij për pasurim sipas Traktatit të Mospërhapjes së Armëve Bërthamore.

Një tjetër problem është statusi i 12 tonave uraniumit të pasuruar që ndodhen në Iran. Trump ka deklaruar se SHBA-ja do të bashkëpunojë me Iranin për të holluar dhe larguar këtë material, por nuk ka asnjë afat të caktuar ose procedurë të detajuar për realizimin e këtij procesi. ---

Izraeli kundër marrëveshjes: Një rrezik për stabilitetin rajonal

Reagimi më i ashpër ndaj marrëveshjes ka ardhur nga Izraeli, i cili kishte deklaruar se objektivi i luftës ishte eliminimi i kërcënimit bërthamor iranian dhe dobësimi i aleatëve të Teheranit, duke përfshirë Hezbollahin, Houthisit dhe Hamasin.

Sipas detajeve të njohura, marrëveshja nuk përmban asgjë për raketat balistike iraniane ose mbështetjen e Teheranit për grupet e armatosura në rajon. Izraeli shqetësohet se një lehtësim i sanksioneve do t’i jepte Iranit burime të reja financiare, duke rrezikuar sigurinë e tij.

Kritikat kanë ardhur nga të gjitha palët politike izraelite. Ish-ministri i Mbrojtjes Avigdor Liberman e quajti marrëveshjen “katastrofë”, ndërsa lideri i opozitës Yair Lapid e cilësoi si një nga dështimet më të mëdha të politikës së jashtme izraelite.

Trump nuk i ka fshehur përplasjet me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, duke e përshkruar atë si “një njeri shumë të vështirë”. Ai ka deklaruar se Izraeli duhet të jetë mirënjohës ndaj SHBA-së, duke theksuar se “nëse Irani do të kishte armë bërthamore, Izraeli nuk do të ekzistonte as për dy orë”. ---

Çfarë do të ndodhë tjetër? Rreziku i një beteje të gjatë diplomatike

Ekspertët e energjisë paralajmërojnë se rikthimi në normalitet nuk do të jetë i menjëhershëm. Pastrimi i minave detare, normalizimi i trafikut të cisternave dhe rikthimi i plotë i prodhimit mund të kërkojnë javë të tëra, duke vonuar efektet ekonomike të marrëveshjes.

Një tjetër faktor i rëndësishëm është politika e brendshme amerikane. Lufta dhe kriza energjetike kanë rritur çmimet e karburanteve, duke shtuar presion mbi ekonominë amerikane. JD Vance ka deklaruar se “ulja e çmimeve të energjisë është prioriteti kryesor” për popullin amerikan, duke premtuar se tregjet do të stabilizohen.

Sipas sondazheve, 63% e amerikanëve nuk e miratojnë menaxhimin ekonomik të Trump, ndërsa 57% besojnë se ekonomia po përkeqësohet. Për këtë arsye, marrëveshja me Iranin mund të shihet edhe si një lëvizje politike për të përmirësuar imazhin e tij para zgjedhjeve.

Në fund të fundit, marrëveshja e Hormuzit nuk zgjidh asnjë nga çështjet kryesore që shkaktuan luftën. Ajo ndalon përkohësisht përplasjen ushtarake, por programi bërthamor, sanksionet, raketat balistike dhe roli rajonal i Iranit mbeten të hapura. Për momentin, është siguruar vetëm një gjë: armët janë ulur dhe Hormuzi po rihapet. Gjithçka tjetër mbetet objekt negociatash që sapo kanë filluar.

Për këtë arsye, ajo që tregjet financiare po festojnë si “fundin e krizës”, mund të rezultojë vetëm kapitulli i parë i një beteje shumë më të gjatë diplomatike mes Uashingtonit, Teheranit dhe Tel Avivit.

Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.