SHBA ndryshon hartën energjetike të Ballkanit Perëndimor: Projekti që do të ndryshojë furnizimin me gaz dhe energji

SHBA ndryshon hartën energjetike të Ballkanit Perëndimor: Projekti që do të ndryshojë furnizimin me gaz dhe energji

Shtetet e Bashkuara po ndërmerrjnë hapa të rëndësishëm për të ndryshuar mënyrën se si furnizohet me energji Ballkani Perëndimor, duke synuar të ulë varësinë e rajonit nga Rusia dhe të forcojë korridorin energjetik nga jugu drejt Evropës Qendrore. Ky projekt, i mbështetur politikisht dhe financiarisht nga SHBA dhe Bashkimi Evropian, përfshin ndërtimin e gazsjellësve të rinj, terminaleve për gazin e lëngshëm (LNG) dhe termocentraleve me gaz.

Ndër vendet që janë pjesë e këtij plani janë Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Maqedonia e Veriut, Shqipëria, Mali i Zi, Serbia dhe Kosova. Megjithatë, Kosova aktualisht nuk është përfshirë në projektet konkrete të furnizimit me LNG amerikan, duke u mbetur jashtë këtij ndryshimi të rëndësishëm në hartën energjetike të rajonit. ---

Projektet në zhvillim: Nga Kroacia deri në Serbi

Projektet e planifikuara përfshijnë ndërtimin e gazsjellësve të rinj, terminaleve për LNG dhe termocentraleve me gaz. Këto projekte janë në fazat e ndryshme të zhvillimit: disa janë tashmë në ndërtim ose në proces kontraktimi, ndërsa të tjerat janë ende në fazën e planifikimit.

Sistemi energjetik rajonal po orientohet gradualisht drejt gazit natyror nga SHBA, Azerbajxhani dhe Mesdheu. Jonathan Stern, profesor në Institutin Oxford për Studime Energjetike, vlerëson se Evropa Juglindore tashmë ka zhvilluar rrugë alternative të furnizimit. Ai përmend terminalet e LNG-së në Greqi dhe Kroaci, si dhe Korridorin Jugor të Gazit nga Azerbajxhani, së bashku me fushën rumune të gazit Neptun Deep në Detin e Zi, e cila pritet të fillojë prodhimin në vitin e ardhshëm. ---

Bosnja dhe Hercegovina: Fundi i varësisë nga Rusia

Bosnja dhe Hercegovina ishte në qendër të vëmendjes në muajt e fundit për shkak të projektit të Ndërlidhjes Jugore të Gazit me Kroacinë. Ky projekt do t’i sigurojë entitetit të Federatës së Bosnjës qasje në terminalin e LNG-së në Kërk, duke u ofruar një furnizues alternativ të gazit dhe duke ulur varësinë nga Rusia.

Për gati pesë dekada, Bosnja dhe Hercegovina ka qenë plotësisht e varur nga gazi rus, i cili i shkon nëpërmjet Rrjedhës Turke. Ky gaz përdoret kryesisht për ngrohje në Sarajevë, dhe krahasuar me Serbinë, Bosnja është një konsumatore e papërfillshme. Projekti i Ndërlidhjes Jugore të Gazit u nënshkrua në prill në Dubrovnik, me pjesëmarrjen e sekretarit të Energjisë të SHBA-së, Chris Wright, i cili e përshkroi atë si “strategjik për sigurinë energjetike të rajonit”.

Projekti parashikon ndërtimin e një gazsjellësi që do të lidhej me atë ekzistues që vjen nga Serbia. Përmes këtij tubacioni, parashikohet të transportohen rreth 1.5 miliard metra kub gaz në vit, duke u ofruar mundësinë të ndërtohen edhe termocentrale me gaz që do të furnizonin me energji elektrike rreth 400.000 familje.

Sot, 80 për qind e energjisë elektrike në Bosnje dhe Hercegovinë prodhohet në termocentrale me qymyr, disa prej të cilave janë ndërtuar më shumë se 50 vjet më parë. Projekti i gazsjellësit do të lidhej me këtë rrjet ekzistues, duke ofruar një alternativë më të pastër dhe të qëndrueshme. ---

Kritika dhe sfidat e projektit

Projekti ka shkaktuar kritika nga Komisioni Evropian dhe Komuniteti i Energjisë, anëtare e të cilit është Bosnja dhe Hercegovina. Kritikat kanë të bëjnë me një ligj të posaçëm (lex specialis) në Federatën e Bosnjës që përfshin një kompani private amerikane, si dhe çështjet e pajtueshmërisë me rregullat e BE-së.

Hanna Claeson, zëdhënëse e Komunitetit Evropian të Energjisë, ka thënë se “projekti duhet të zbatohet brenda një kuadri që është plotësisht në përputhje me acquis-in ligjor të Komunitetit të Energjisë dhe me parimet e politikës energjetike të BE-së”.

Jonathan Stern, nga Instituti i Oksfordit për Studime të Energjisë, ka shprehur dyshime për levërdinë e investimit prej rreth 1 miliard eurosh, duke thënë se “Kroacia nuk ka kapacitet të disponueshëm të LNG-së për transitin e gazit përmes Bosnje dhe Hercegovinës”. Ai ka shtuar se Serbia mund të marrë atë përmes Bullgarisë, duke e bërë projektin më pak të rëndësishëm për rajonin më të gjerë. ---

Serbia: Partneriteti strategjik me SHBA

Serbia po zgjeron infrastrukturën e saj të gazit në përpjekje për të ruajtur rolin e saj si qendër rajonale e energjisë. Në shkurt të këtij viti, ministrja serbe e Energjisë, Dubravka Gjedoviq Handanoviq, nënshkroi një deklaratë të përbashkët me SHBA-në dhe disa vende të Evropës Lindore dhe Qendrore në një samit në Uashington.

Shefi i ndërmarrjes Srbijagas, Dushan Bajatoviq, ka deklaruar se Serbia “do të duhet të blejë gaz amerikan”, megjithëse sasitë dhe kontratat formale nuk janë përcaktuar ende. Marrëveshja Strategjike e Energjisë e vitit 2024 me SHBA-në parashikon diversifikimin e burimeve, por ende nuk ka një kontratë formale për blerjen e LNG-së amerikane.

Gazi amerikan mund të mbërrijë nëpërmjet terminalit kroat në Kërk ose Aleksandropolisit grek, falë ndërlidhjeve të reja me Bullgarinë dhe Maqedoninë e Veriut. Serbia operon një rrjet prej rreth 2.500 kilometrash tubacionesh gazi dhe planifikon tubacione të reja, duke përfshirë edhe Maqedoninë e Veriut, dhe po zgjeron objektin e magazinimit të Banatski Dvorit.

Aktualisht, më shumë se 80 për qind e gazit që Serbia e merr vjen nga Rusia përmes Rrjedhës Turke. Pavarësisht njoftimeve për diversifikim, objektet kryesore të gazit në Serbi, përfshirë termocentralin-kogjenerues TE-TO Pançevo, vazhdojnë të jenë të lidhura me Gazprom-in rus. ---

Mali i Zi: Terminali i LNG-së në Tivar dhe termocentrale me gaz

Mali i Zi, megjithëse pa rrjet gazi, është duke u bërë pjesë e kuadrit amerikan të LNG-së përmes planeve për një terminal në portin e Tivarit dhe termocentraleve të ardhshme me gaz. Mali i Zi mori pjesë në Samitin Amerikan Transatlantik të Sigurisë së Gazit në Uashington në shkurt të këtij viti, duke nënshkruar një deklaratë të përbashkët me SHBA-në dhe disa vende të Evropës Qendrore dhe Jugore.

Edhe pse kompanitë amerikane Enerflex dhe Wethington Energy Innovation nënshkruan një memorandum me Qeverinë e Malit të Zi në vitin 2023 për përgatitjen e projektit, ende nuk ka marrëveshje për furnizimin me LNG, nuk janë caktuar sasitë dhe nuk janë nënshkruar kontrata konkrete.

Përndryshe, disa termocentrale me gaz me kapacitete që variojnë nga 50 deri në 400 megavate po merren në konsideratë në Tivar, Podgoricë dhe Plevle, duke përfshirë modele hibride dhe konvertime të termocentraleve ekzistuese. Sipas studimeve të realizuara për Elektroekonominë e Malit të Zi nga kompania japoneze JERA dhe konsulenca zvicerane SS&A Power Consultancy, të gjitha opsionet e shqyrtuara janë teknikisht të realizueshme dhe ekonomikisht të leverdishme. ---

Kosova aktualisht jashtë planeve

Kosova, ndryshe nga vendet e tjera të rajonit, aktualisht nuk është përfshirë në planet konkrete të furnizimit me LNG amerikan ose ndërtimit të gazsjellësve të rinj. Kjo e lë Kosovën jashtë këtij ndryshimi të rëndësishëm në hartën energjetike të Ballkanit Perëndimor, duke e mbajtur atë në varësi të burimeve ekzistuese të energjisë.

Ndryshimi i hartës energjetike të rajonit përmes projektit të SHBA-së dhe BE-së ka potencialin të ndryshojë dinamikën e furnizimit me energji në Ballkanin Perëndimor, duke u ofruar vendeve të rajonit një alternativë më të qëndrueshme dhe të diversifikuar. Megjithatë, përfshirja e Kosovës në këtë projekt mbetet një sfidë e hapur për të ardhmen.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.