Shqiptarët, kyç në Kryengritjen e Ilindenit që u harrua nga historia

Kryengritja e Ilindenit: Një rebelim tërësisht të harruar

Më 2 gusht 1903, filloi një nga ngjarjet më të rëndësishme të historisë ballkanike: Kryengritja e Ilindenit. Megjithatë, roli kyç të shqiptarëve, vllehëve dhe bullgarëve në këtë rebelim ka qenë i përmbysur nga mitet nacionaliste, duke i lënë maqedonasit si figura të vetme të historisë. Por çfarë thonë dokumentet e kohës dhe historianët e njohur?

Shqiptarët, vllehët dhe bullgarët: Tri popujt themelues të kryengritjes

Sipas historianit Nebi Dervishi, dokumentet nga arkivat e Stambollit, Sofjes dhe Shkupit dëshmojnë se shqiptarët, vllehët dhe bullgarët ishin forca kryesore e këtij rebelimi. Ndërkohë, maqedonasit nuk përmenden në asnjë dokument të kohës si pjesëmarrës aktiv. Qëllimi i tyre ishte formimi i një shteti të përbashkët për të gjitha etnitetet, jo krijimi i një shteti ekskluzivisht maqedonas, siç u promovua më vonë.

Republika e Krushevës: Një shtet tërësisht multietnik

Pas fitores së parë kundër Perandorisë Osmane, u formua Qeveria e Përkohshme e Krushevës, një organ drejtues me 60 anëtarë:

• 20 shqiptarë
• 20 vllehë
• 20 bullgarë

Ndërkohë, dy ministra shqiptarë ortodoksë – Nikollë Boljari dhe Gjorgji Qaçe – u bënë pjesë e qeverisë së parë demokratike të Ballkanit. Për më tepër, Pjetër Guri u emërua komandant i njësisë luftarake.

Fakte që e hedhin poshtë mitin e "Kryengritjes maqedonase"

Historianët shqiptarë theksojnë se pa kontributin e shqiptarëve, Kryengritja e Ilindenit nuk do të kishte ndodhur. Dokumentet e kohës, të mbledhura nga INA dhe arkivat evropiane, e vërtetojnë këtë:

• Shqiptarët organizuan njësitë luftarake dhe furnizimin me armë.
• Udhëheqësit shqiptarë si Pjetër Guri dhe Nikollë Boljari luajtën rol kyç në strukturat drejtuese.
• Pjesëmarrja e tyre ishte e gjerë, duke përfshirë edhe fshatra të tëra në rajonet e Strugës, Ohrit dhe Manastirit.

Pse historia e harroi shqiptarët?

Sipas Dervishit, nacionalizmi i vonë maqedonas e ka zbehur kontributin e shqiptarëve, duke i paraqitur si "të huaj" në një rebelim që ishte shumë më shumë se një luftë lokale. Në realitet, Kryengritja e Ilindenit ishte një përpjekje për ndërtimin e një republikë multietnike, një model që u shua pas ndërhyrjes së Fuqive të Mëdha.

Konkluzioni: Një histori që duhet ribohët

Dokumentet e arkivave ndërkombëtare dhe dëshmitë e historianëve të pavarur e hedhin poshtë versionin zyrtar të historisë. Shqiptarët, vllehët dhe bullgarët ishin bërthama e Kryengritjes së Ilindenit, ndërsa maqedonasit nuk luajtën rol të rëndësishëm. Për të kuptuar plotësisht këtë ngjarje, duhet të rivlerësohet historia e Ballkanit duke përfshirë të gjitha popujt që morën pjesë.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.