Si u mashtruan 158.000 shqiptarë për t’u dëbuar nga Manastiri dhe Pellagonia?

Shpërngulja e shqiptarëve: një plan i errët ndërmjet tre shteteve

Në vitet 1952–1968, më shumë se 158.000 shqiptarë u detyruan të largohen nga rajonet e Manastirit dhe Pellagonisë, në një operacion të organizuar nga Jugosllavia, Turqia dhe Greqia. Ky akt i dëbimit masiv u realizua përmes një marrëveshjeje sekrete, e cila kishte si qëllim zhdukjen e shqiptarëve nga këto territore dhe zëvendësimin e tyre me popullata ortodokse.

Si filloi kjo marrëveshje e fshehtë?

Në vitin 1953, Aleksandar Rankoviqi (Leka), atëherë shef i Sigurimit të Shtetit në Jugosllavi, Adnan Menderes, kryeministër i Turqisë, dhe mbreti i Greqisë firmosën një marrëveshje të fshehtë në një ishull grek. Dokumenti parashikonte këmbimin e popujve dhe transferimin e shqiptarëve në Anadoll, ndërsa ortodoksët e Thrakisë u sollën në territore shqiptare.

Qendra e operacionit: Manastiri

Komiteti Qendror i Partisë Komuniste të Jugosllavisë vendosi që Manastiri të ishte qendra e këtij plani. Nga gjithë Ballkani, duke përfshirë edhe Sanxhakun, shqiptarët u transportuan në këtë qytet, ku u detyruan të nënshkruanin dokumente për konvertimin në turq dhe transferimin në Turqi. Ata që refuzonin u dëbuan me forcë.

Metodat e mashtrimit dhe dhunës

• Propaganda fetare: Hoxhallarët (udhëheqës fetarë) u përdorën për të bindur shqiptarët se ishin turq nga origjina dhe se Turqia ishte vendi i tyre i vërtetë.
• Konfiskimi i pasurisë: Shteti jugosllav iu mori tokën, shtëpitë dhe pasuritë e shqiptarëve përmes OZN-së (Sigurimi i Shtetit).
• Ndalesa absolute: Shqiptarëve nuk u lejohej të merrnin me vete asnjë pasuri materiale, duke i lënë ata në varfëri totale.

Numrat e tmerrshme të dëbimit

Sipas dokumenteve zyrtare, nga Manastiri dhe rrethina u dëbuan 38.000 shqiptarë, ndërsa nga Pellagonia mbi 120.000. Kjo do të thotë se në disa zona, më shumë se 50% e popullsisë shqiptare u zhduk nga këto territore.

Dëshmitë e mbijetuarve

Një dokument i arkivave turke, gjetur në Stamboll, tregon se si shteti jugosllav klasifikonte shqiptarët si turq në librat e tij zyrtarë. Një vajzë nga Krusheva, e cila jeton tashmë në Turqi, rrëfen se familja e saj u detyrua të largohej duke u lënë gjithçka pas. Në një foto të rrallë, shihen shqiptarë të mbështjellë me kashtë, duke u ngjitur në vagonë të trenit, si kafshët, për udhëtimin e tyre të detyruar.

Pasoja e marrëveshjes: një tragjedi e harruar

Në vitet ’60, një grusht shteti në Turqi ndërpreu këtë marrëveshje, por dëmet ishin të pakthyeshme. Shqiptarët mbetën pa atdhe, pa gjuhë dhe pa identitet. Kjo operacion ishte një nga aktet më të errëta të shekullit të 20-të, e cila u fsheh për dekada nga historia zyrtare.

Sot, shumë prej tyre që u dëbuan kanë mbetur në Turqi, duke u përballur me diskriminim dhe mohim të të drejtave të tyre. Historia e tyre është një thirrje për drejtësi dhe kujtesë.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.