Edhe në Maqedoni ka Kasë Pensionale, por nuk mund të tërhiqet menjëherë si në Zvicër

Në Maqedonia e Veriut sistemi pensional është i ndërtuar mbi tre shtylla (tre nivele). Kjo quhet sistem multi-shtyllor i pensioneve, i reformuar në vitin 2006.

Shylla e parë menaxhohet nga Fondi për Sigurim Pensional dhe Invalidor i Maqedonisë së Veriut (PIOM).

Ky është fondi i detyrueshëm publik dhe paratë që paguhen sot nga punonjësit përdoren për pensionet e pensionistëve aktualë, pra nuk është kursim personal, por solidaritet ndërgjeneracional.

Kontributi për pension në Maqedoninë e Veriut është 18.8% e pagës bruto.

Nëse je vetëm në shtyllën e parë, i gjithë kontributi 18.8% shkon në PIOM.

Shtylla e dytë u krijua me reformën pensionalë.

Ajo menaxhohet nga kompani private si p.sh.: KB Prvo Penzisko Društvo, Sava Penzisko Društvo, Triglav Penzisko Društvo

Nëse je pjesë e kësaj shtylle, 12.8% e pagës shkon në shtyllën e parë (PIOM), dhe 6% shkon në llogarinë tënde personale në fond privat

Këto para: investohen në tregje financiare, janë kursim personal për pension dhe trashëgohen nga familja nëse ndodh diçka me personin.

Shtylla e tretë – Pension vullnetar, është kursim opsional. Menaxhohet gjithashtu nga fondet private. Këtu mund të paguash sa të duash çdo muaj, përdoret për pension shtesë në pleqëri.

Një shembull praktik: Nëse paga bruto është 60,000 denarë: Kontributi pensional total = 11,280 denarë (18.8%), nëse je në shtyllën e dytë: 7,680 denarë → fondi shtetëror (PIOM), 3,600 denarë → fondi privat pensional.

Në Maqedoninë e Veriut shtylla e dytë nuk mund të tërhiqet menjëherë, sepse ligji kërkon që kursimet të shndërrohen në pension mujor për gjithë jetën, për të garantuar siguri financiare në pleqëri, shkruan Gazeta Flaka.

Sipas ligjit për sigurimin pensional, kursimet në shtyllën e dytë duhet të përdoren për pagesë pensioni gjatë gjithë jetës, jo si një pagesë e vetme.

Kur personi pensionohet, kursimet transferohen në një produkt pensioni (anuitet ose pagesë e programuar) dhe paguhen çdo muaj.

Shteti ka vendosur këtë rregull që të garantojë të ardhura të përhershme në pleqëri, dhe të parandalojë që njerëzit ta shpenzojnë fondin shumë shpejt.

Nëse do të lejohej tërheqja e plotë menjëherë, disa pensionistë mund të mbeteshin pa të ardhura pas disa vitesh.

Reforma pensionalë në Maqedonia e Veriut është ndërtuar sipas modelit të disa vendeve të Evropës Qendrore dhe Lindore si Polonia, Hungaria dhe Kroacia.

Në këto sisteme shtylla e dytë është projektuar si pension shtesë mujor, jo si kapital që tërhiqet menjëherë.

Një tjetër arsye është madhësia e ekonomisë. Në një vend të vogël si Maqedonia e Veriut, fondet investojnë në tregje të kufizuara dhe shteti preferon stabilitet financiar.

Tërheqja masive e kapitalit mund të krijojë rrezik për sistemin financiar.

Në Zvicër sistemi i pensioneve ka më shumë fleksibilitet. Atje njerëzit shpesh mund të zgjedhin pension mujor ose tërheqje të një pjese ose të gjithë kapitalit nga fondi pensional.

Kjo është e mundur sepse ekonomia dhe tregjet financiare janë shumë më të mëdha sistemi ka histori shumë më të gjatë dhe kapital shumë më të madh.

Në Maqedonia e Veriut prej disa vitesh zhvillohet një debat mes ekonomistëve, politikëbërësve dhe ekspertëve të pensioneve për mundësinë që qytetarët të mund të tërheqin një pjesë të kursimeve nga shtylla e dytë menjëherë pas pensionimit, shkruan Gazeta Flaka.

Pse disa ekspertë kërkojnë ndryshim të ligjit? Një argument kryesor është se paratë në shtyllën e dytë janë llogari individuale. Pra, çdo qytetar ka kursimet e veta fondi është pronë personale dhe trashëgohet. Prandaj disa ekonomistë thonë se qytetarët duhet të kenë të drejtë të vendosin vetë si ta përdorin kapitalin.

Në praktikë, shumë njerëz në pension kanë shpenzime të mëdha në momentin e pensionimit, p.sh.: shlyerje kredie trajtime shëndetësore ndihmë për familjen renovim banese. Prandaj disa propozojnë që të lejohet tërheqja e 20–30% të kapitalit menjëherë, ndërsa pjesa tjetër të paguhet si pension mujor.

Për shumë qytetarë shtylla e dytë jep pension relativisht të ulët, dhe arsyeja është se sistemi ekziston vetëm nga viti 2006, dhe shumë persona kanë pak vite kontribute në këtë shtyllë.

Prandaj pagesa mujore nga shtylla e dytë shpesh është vetëm disa mijë denarë.

Pse shteti heziton ta lejojë? Qeveritë në Maqedonia e Veriut kanë qenë të kujdesshme për disa arsye. Rreziku që pensionistët të mbeten pa të ardhura, por edhe nëse dikush tërheq gjithë kapitalin dhe e shpenzon shpejt, mund të mbetet vetëm me pensionin bazë nga Fondi për Sigurim Pensional dhe Invalidor i Maqedonisë së Veriut, shkruan Gazeta Flaka.

Fondet e pensioneve janë ndër investitorët më të mëdhenj në ekonominë e vendit. Nëse shumë njerëz tërheqin kapitalin njëkohësisht, mund të krijohet presion në tregjet financiare. Nëse pensionistët mbeten pa kursime, shteti mund të duhet të rrisë ndihmat sociale ose pensionet minimale.

Në Maqedonia e Veriut kursimet në shtyllën e dytë të pensionit janë pronë personale. Kjo do të thotë se nëse një person vdes para ose pas pensionimit, paratë nuk humbasin, por kalojnë te trashëgimtarët.

Në këtë rast, e gjithë shuma në llogarinë e shtyllës së dytë trashëgohet nga familja. Trashëgimtarët mund të jenë, bashkëshorti / bashkëshortja, fëmijët ose trashëgimtarët ligjorë sipas procedurës së trashëgimisë. Paratë zakonisht paguhen si shumë e vetme (cash).

Nëse personi vdes pasi ka dalë në pension Kjo varet nga mënyra e pagesës së pensionit nga shtylla e dytë. Ka dy forma kryesore, pagesë e programuar, në këtë rast: nëse personi vdes dhe ka ende para në llogari pjesa e mbetur kalon te trashëgimtarët.

Anuitet (pension i garantuar për jetë), në këtë model: fondi paguan pension mujor për gjithë jetën por zakonisht ka periudhë garancie (p.sh. 10–15 vite). Nëse personi vdes gjatë kësaj periudhe, pagesat vazhdojnë për familjen.

Dallimi nga shtylla e parë. Shtylla e parë administrohet nga Fondi për Sigurim Pensional dhe Invalidor i Maqedonisë së Veriut. Në këtë shtyllë: nuk ka llogari personale pensioni nuk trashëgohet si kapital. Familja mund të marrë vetëm pension familjar, sipas kushteve ligjore, shkruan Gazeta Flaka.

Kur merret pensioni?

Në Maqedonia e Veriut aktualisht: 64 vjeç burrat dhe 62 vjeç gratë – llogaritur minimumi 15 vite stazh pune.

Shumë qytetarë në Maqedonia e Veriut janë të pakënaqur me sistemin pensional për disa arsye strukturore dhe ekonomike. Problemet kryesore lidhen me lartësinë e pensioneve, qëndrueshmërinë e fondit dhe padrejtësitë mes gjeneratave.

Edhe pse kontributi pensional është 18.8% e pagës bruto, pensionet shpesh janë të ulëta krahasuar me koston e jetesës. Pensioni mesatar është rreth 20–22 mijë denarë dhe shumë pensionistë marrin nën 18 mijë denarë.

Kjo krijon pakënaqësi sepse shumë njerëz kanë paguar kontribute 30–40 vite dhe presin më shumë.

Fondi për Sigurim Pensional dhe Invalidor i Maqedonisë së Veriut shpesh ka mungesë parash. Arsyet kryesore llogariten numri i pensionistëve që po rritet, numri i punonjësve që paguajnë kontribute nuk rritet me të njëjtin ritëm, si dhe emigrimi i madh i të rinjve.

Prandaj buxheti i shtetit duhet ta subvencionojë fondin çdo vit. Në Maqedonia e Veriut shumë të rinj largohen për punë në Evropë. Kjo krijon një problem serioz, edhe atë më pak njerëz paguajnë kontribute, por edhe më shumë pensionistë duhet të paguhen, shkruan Gazeta Flaka.

Pra sistemi bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u financuar.

Edhe pse kontributi pensional është 18.8% e pagës bruto, pensionet shpesh janë të ulëta krahasuar me ko

Shtylla e dytë (fondet private) u krijua për të rritur pensionet, por disa qytetarë kanë frikë se investimet mund të mos japin fitim të mjaftueshëm, tregjet financiare janë të paqëndrueshme, por nuk ka transparencë të plotë për kursimet.

Qeveritë në vite kanë ndryshuar shpesh formulën e pensionit, mënyrën e indeksimit, si dhe raportin mes shtyllës së parë dhe të dytë. Kjo krijon pasiguri për njerëzit që planifikojnë pensionin e tyre.

Disa pensionistë që dolën në pension më herët marrin shumë më pak se ata që dolën më vonë, edhe pse kanë punuar vite të ngjashme. Kjo shpesh shkakton pakënaqësi sociale.

Shumë ekonomistë paralajmërojnë se sistemi pensional në Maqedonia e Veriut mund të përballet me vështirësi serioze pas vitit 2035 për shkak të disa trendeve demografike dhe ekonomike, shkruan Gazeta Flaka.

Popullsia po plaket shpejt, numri i lindjeve është në rënie dhe jetëgjatësia po rritet.

Kjo do të thotë: më shumë pensionistë dhe ë pak punonjës që paguajnë kontribute.

Sistemi aktual bazohet në modelin solidar të menaxhuar nga Fondi për Sigurim Pensional dhe Invalidor i Maqedonisë së Veriut, ku punonjësit e sotëm paguajnë pensionet e pensionistëve aktualë. Kur raporti ndryshon, sistemi bëhet më i vështirë për t’u financuar.

Raporti punonjës–pensionist po përkeqësohet. Dikur raporti ishte afërsisht: 3 punonjës për 1 pensionist, kurse sot është afërsisht: 1.7 punonjës për 1 pensionist.

Nëse trendi vazhdon, ekonomistët paralajmërojnë se mund të shkojë drejt 1 me 1, që është shumë e vështirë për t’u financuar.

Fondi për Sigurim Pensional dhe Invalidor i Maqedonisë së Veriut tashmë merr subvencione të mëdha nga buxheti i shtetit çdo vit për të paguar pensionet.

Nëse numri i pensionistëve rritet më shumë se ekonomia, shteti mund të përballet me zgjedhje të vështira: rritje të taksave, rritje të moshës së pensionit ose ulje relative të pensioneve.

Problemi kryesor nuk është vetëm financiar, por demografik. Nëse vazhdojnë emigrimi, rënia e lindjeve dhe plakja e popullsisë, atëherë sistemi pensional do të ketë presion shumë më të madh pas vitit 2035.

Sipas të dhënave të Fondi për Sigurim Pensional dhe Invalidor i Maqedonisë së Veriut: rreth 346,000 pensionistë në vitin 2025 rreth 556,000 persona të siguruar që paguajnë kontribute. Kjo do të thotë se afërsisht 1.6 punonjës financojnë 1 pensionist. Ekonomistët konsiderojnë se për një sistem të qëndrueshëm duhet të ketë të paktën 3 punonjës për 1 pensionist.

Numri i pensionistëve po rritet. Para 10 vitesh: rreth 297,000 pensionistë kurse sot është mbi 340,000–346,000 pensionistë Pra janë gati 50,000 pensionistë më shumë në vetëm një dekadë.

Sistemi nuk mbulohet vetëm nga kontributet. Çdo vit shteti duhet të shtojë më shumë se 600 milionë euro nga buxheti për të mbuluar pensionet. Kjo është një nga shpenzimet më të mëdha të buxhetit të shtetit.

Në Maqedoninë e Veriut pensioni minimal është rreth 13–15 mijë denarë, kurse pensioni maksimal mund të arrijë 60 mijë denarë ose më shumë, në raste të rralla. Pensioni mesatar është rreth 20–22 mijë denarë.

Pra dallimi është i madh. Një pensionist mund të marrë 15 mijë denarë, ndërsa një tjetër 50–60 mijë denarë, varësisht nga paga gjatë karrierës, vitet e punës dhe sektori ku ka punuar. Gazeta Flaka

The post Edhe në Maqedoni ka Kasë Pensionale, por nuk mund të tërhiqet menjëherë si në Zvicër appeared first on Flaka, në çdo lajm... .