Kryengritja e Ilindenit: Projekti i copëtimit të Maqedonisë sipas interesave bullgare

Kryengritja e Ilindenit: Një projekt i ndërlikuar me interes të huaj

Kryengritja e Ilindenit, e zhvilluar më 2 gusht 1903 në Krushevë (atëherë pjesë e Vilajetit të Manastirit), ishte një ngjarje historike me pasoja të thella politike. Sipas historianit Jusuf Buxhovi, kjo kryengritje nuk ishte një lëvizje spontane kombëtare, por një projekt i ndërtuar me interesat e Bullgarisë, Serbisë dhe Greqisë, të cilat synonin të shuanin çështjen shqiptare në rajon.

Prapavija politike: Pse u zgjodh Krusheva?

Zgjedhja e Krusheves si qendër e kryengritjes nuk ishte e rastësishme. Në atë kohë, zona ishte e banuar nga një popullatë e përzier, ku shqiptarët ortodoksë dhe vllehet formonin shumicën. Kjo lehtësonte pretendimin se kryengritja ishte një lëvizje etnike maqedonase, duke i dhënë një legjitimitet të rremë projektit të copëtimit të Maqedonisë.

Roli i shqiptarëve ortodoksë dhe militantët e VMRO-së

Sipas Buxhovit, shqiptarët ortodoksë të fshatrave përreth u detyruan të marrin pjesë si vullnetarë, mobilizuar nga Ekzarkati Bullgar. Në të njëjtën kohë, militantët e VMRO-së (Organizata e Brendshme Revolucionare Maqedonase) u aktivizuan për të djegur fshatra shqiptare myslimane në rajonin e Manastirit. Kjo solli një konflikt të brendshëm midis shqiptarëve, duke i detyruar myslimanët të reagojnë përmes mobilizimit të redifëve nga ana e Myteserifit të Shkupit.

Nuk ishte një lëvizje kombëtare shqiptare

Buxhovi thekson se Kryengritja e Ilindenit nuk kishte lidhje me kërkesat e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit ose Lidhjes së Pejës, të cilat kërkonin autonominë e katër vilajeteve shqiptare brenda Perandorisë Osmane. Në vend të kësaj, ajo ishte një projekt i ndërtuar sipas motos “Maqedonia maqedonasve”, duke u mbështetur në interesat e Rusisë, Bullgarisë, Serbisë dhe Greqisë.

Miti i “Manifestit të Krusheves”

Një nga pretendimet më të rëndësishme të këtij projekti ishte ekzistenca e një “Manifesti i Krusheves”, i cili supozohej të ishte nënshkruar gjatë kryengritjes. Sidoqoftë, Buxhovi e hedhur poshtë këtë pretendim, duke e cilësuar atë si një shpikje e Kominternit në vitin 1933. Sipas dokumenteve të Kominternit, ky manifest ishte hartuar për të mashtruar shqiptarët dhe të tjerët në Maqedoni, duke i detyruar të mos kundërshtonin krijimin e një shteti ku shqiptarët do të ishin pakicë.

Çfarë duhet të bëjnë historianët?

Buxhovi i bën thirrje historianëve institucionalë në Tiranë, Prishtinë dhe Shkup të rishqyrtojnë këtë ngjarje duke e vlerësuar atë në bazë të të vërtetës historike, duke lënë anash konjukturat politike të kohës. Vetëm në këtë mënyrë mund të kuptohet saktësisht roli i Kryengritjes së Ilindenit në historinë e Ballkanit.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.