Maqedonia e Veriut kundër duhanit: 45% duhanpirës, ndërsa BE synon një brez pa duhan deri 2040

Maqedonia e Veriut ndër vendet me normën më të lartë të duhanpirës në Evropë

Sipas të dhënave të fundit nga Instituti i Shëndetit Publik të Maqedonisë së Veriut, 45.4% e popullsisë së rritur e vendit janë duhanpirës aktivë. Kjo shifër e vendos atë në mesin e vendeve me normën më të lartë të pirjes së duhanit në Evropë, duke tejkaluar mesataren rajonale të Organizatës Botërore të Shëndetit (OBSH) që është 25%.

Një tjetër aspekt shqetësues është kostoja ekonomike e pirjes së duhanit. Sipas vlerësimeve të OBSH-së dhe institucioneve vendore, përdorimi i duhanit kushton shtetit rreth 38 miliardë denarë në vit. Kjo shifër përfshin kostot e trajtimit të sëmundjeve të lidhura me duhanin, humbjen e produktivitetit dhe shpenzimet e tjera indirekte. Megjithatë, çdo denar i investuar në parandalim sjell një kthim prej 19 denarësh përmes kostove të shmangura shëndetësore.

BE synon një brez pa duhan deri në vitin 2040

Komisioni Evropian ka vendosur një objektiv ambicioz: deri në vitin 2040, më pak se 5% e popullsisë së BE-së duhet të përdorë duhan. Ky qëllim është pjesë e një strategjie më të gjerë për të përmirësuar shëndetin publik dhe të reduktuar ndikimin negativ të duhanit në shoqëri. Për të arritur këtë objektiv, BE po rishikon direktivat e saj për taksimin e duhanit dhe rregulloret për produktet e duhanit.

Një nga ndryshimet kryesore është rritja e normave minimale të taksave për duhanin, duke bërë që produktet e duhanit të bëhen më të pakta për konsumatorët. Në vitin 2025, Komisioni Evropian propozoi një rishikim të Direktivës për Taksimin e Duhanit, me qëllim uljen e pabarazive midis shteteve anëtare dhe futjen e rregullave të reja për cigaret elektronike, duhanin e ngrohur dhe qeset e nikotinës.

Përparimi i BE-së në luftën kundër duhanit

Përdorimi i duhanit në Rajonin Evropian të OBSH-së ka rënë nga 34.9% në vitin 2000 në 24.1% në vitin 2024. Megjithatë, kjo është ende shumë larg objektivit global për një reduktim prej 30% deri në vitin 2025. Përdorimi i duhanit tek burrat ka rënë më ndjeshëm, nga pothuajse 50% në vitin 2000 në 30.3% në vitin 2025. Tek gratë, progresi ka qenë më i ngadaltë: shkalla ka rënë nga 22.3% në vitin 2000 në 17.3% në vitin 2025.

Rajoni Evropian është i vetmi rajon i OBSH-së që nuk pritet të përmbushë objektivin global të një reduktimi prej 30% të përdorimit të duhanit tek gratë deri në vitin 2025. Më shumë se 40% e duhanpirëseve femra në botë jetojnë në këtë rajon, dhe vajzat e moshës 13 deri në 15 vjeç kanë shkallën më të lartë të përdorimit të duhanit tek vajzat në botë.

Cigaret elektronike: Kërcënimi i ri për të rinjtë

Sipas anketës së fundit evropiane për të rinjtë, 44% e studentëve raportuan se përdorin cigare elektronike të paktën një herë në jetën e tyre, krahasuar me 33% për cigaret tradicionale. Shkalla aktuale e përdorimit ishte 22% për cigaret elektronike dhe 18% për cigaret tradicionale. Përdorimi i cigareve elektronike midis studentëve është më i larti në Poloni me 36%, i ndjekur nga Kroacia me 32% dhe Republika Çeke dhe Hungaria me nga 31% secila.

OBSH-ja paralajmëron se industria e duhanit po i shënjestron qëllimisht të rinjtë me produkte me aroma dhe marketing të sofistikuar në mediat sociale, duke normalizuar përdorimin e nikotinës me qëllim që të krijojë varësi gjatë gjithë jetës.

Maqedonia e Veriut përgatitet për luftën kundër duhanit

Ministri i Shëndetësisë, Azir Aliu, njoftoi se Ministria e Shëndetësisë po nis aktivitete të koordinuara për të forcuar shërbimet e ndërprerjes së duhanit në nivel lokal, me fokus të veçantë tek popullata e re. Për herë të parë, flasterët transdermalë me nikotinë dhe çamçakëzi me nikotinë janë vendosur në listën e barnave thelbësore, me qëllim disponueshmërinë dhe njohjen më të madhe nga mjekët e kujdesit parësor.

Paralelisht, po punohet për një projektligj të ri për mbrojtjen nga përdorimi i duhanit dhe produkteve të lidhura me të, në përputhje me normat dhe rregulloret evropiane. Ky ligj do të përfshijë masa të tilla si ndalimi i pirjes së duhanit në vende publike, paketimi i thjeshtë i produkteve të duhanit dhe krijimi i qendrave të këshillimit për ndërprerjen e pirjes së duhanit.

Sëmundja dhe vdekshmëria: Kostoja e mosveprimit

Drejtoresha e Institutit të Shëndetit Publik, Dr. Marija Andonovska, theksoi se duhani është një faktor kryesor në shfaqjen e sëmundjeve jo-ngjitëse, duke përfshirë sëmundjet kardiovaskulare dhe kronike të mushkërive, goditjen në tru, sëmundjet malinje dhe ndërlikimet në shtatzëni. Një pjesë e madhe e burimeve të sistemit shëndetësor drejtohen për trajtimin e sëmundjeve që mund të parandalohen.

Në nivel evropian, pothuajse një në shtatë vdekje në BE lidhet me pirjen e duhanit, dhe duhani shkakton mbi 1.1 milion vdekje në vit në Rajonin Evropian të OBSH-së. Në Maqedoni të Veriut, pirja e duhanit konsiderohet kryesisht një fenomen i pranueshëm shoqëror, dhe vetëm 17% e qytetarëve shprehin miratimin e pirjes së duhanit.

Të rinjtë dhe duhani: Një problem në rritje

Përfaqësuesi i OBSH-së, Dr. Akim Ali, theksoi se 14 nga 100 të rinj në Maqedoni të Veriut përdorin duhan, dhe 9% e tyre përdorin cigare elektronike. Përdorimi i cigareve elektronike është dyfishuar në krahasim me anketën e fundit në vitin 2016.

Dr. Ali paralajmëroi se industria e duhanit ka evoluar dhe ka “maskuar” produktet e saj për t’u bërë tërheqëse të rinjve përmes ngjyrave të ndezura, paketimeve elegante dhe aromave të ëmbla. “Ndalimi i aromave shpëton jetë sepse të rinjtë janë qëllimisht në shënjestër”, tha Ali.

Perspektiva e ardhshme: Një brez pa duhan është e mundur

Edhe pse Maqedonia e Veriut ka një rrugë të gjatë përpara, hapat e parë institucionalë janë duke u ndërmarrë. Ministria e Shëndetësisë po punon në një projektligj të ri që do të përputhet me normat evropiane, ndërsa shërbimet e ndërprerjes së duhanit po forcohen në nivel lokal.

Ndërkohë, BE po ecën përpara me strategjitë e saj për të arritur objektivin e një brezi pa duhan deri në vitin 2040. Me rritjen e taksave, ndalimin e shijes dhe paketimin e thjeshtë, BE po bën gjithçka të mundur për të zvogëluar përdorimin e duhanit dhe të përmirësojë shëndetin publik.

Siç theksojnë ekspertët, kostoja e mosveprimit është shumë më e lartë se kostoja e parandalimit. Tridhjetë e tetë miliardë denarë në vit janë një argument i mjaftueshëm për të vepruar tani. Me angazhimin e duhur nga institucioneve dhe shoqërisë civile, një brez pa duhan në Maqedoni të Veriut dhe në Evropë është një objektiv të arritshëm.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.