Pagat u rritën 53%, ushqimi 42%: A është kosovari më i pasur apo më i varfër se pesë vjet më parë?

Në vitin 2020, paga mesatare neto në Kosovë ishte 416 euro. Pesë vjet më vonë ajo ka arritur në 636 euro. Në shikim të parë, diferenca prej 220 eurosh në muaj krijon përshtypjen e një përmirësimi të madh të standardit të jetesës. Por gjatë të njëjtës periudhë edhe jeta është bërë dukshëm më e shtrenjtë, pasi niveli i përgjithshëm i çmimeve është rritur rreth 28 për qind, ndërsa ushqimet dhe pijet joalkoolike rreth 42 për qind.

Çfarë ka mbetur realisht nga rritja e pagave dhe a është një kosovar sot më i pasur se pesë vjet më parë? Të dhënat e Vjetarit Statistikor 2026 japin një përgjigje më komplekse se sa mund të duket në shikim të parë.

Nëse mirëqenia do të matej vetëm me numrin e eurove që një punëtor merr në fund të muajit, përgjigjja do të ishte e thjeshtë. Kosova e vitit 2025 është dukshëm përpara asaj të vitit 2020.

Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës (ASK), paga mesatare neto ishte 416 euro në vitin 2020. Një vit më vonë arriti në 432 euro, në vitin 2022 në 446 euro, në 2023 në 506 euro, në 2024 në 552 euro, ndërsa në vitin 2025 arriti në 636 euro.

Kjo nënkupton se brenda pesë vjetësh paga mesatare neto është rritur për rreth 53 për qind.

Por 636 eurot e vitit 2025 nuk kanë të njëjtën vlerë që do ta kishin 636 euro pesë vjet më parë, thotë raporti.

Inflacioni mori një pjesë të rritjes

Periudha 2020-2025 përfshiu edhe valën e madhe të inflacionit.

Indeksi i harmonizuar i çmimeve të konsumit, me vitin 2025 të vendosur në 100, ishte 78.3 në vitin 2020. Kjo nënkupton se niveli i përgjithshëm i çmimeve është rritur për rreth 27.7 për qind deri në vitin 2025.

Goditja më e fuqishme ndodhi në vitin 2022, kur inflacioni mesatar vjetor arriti në 11.6 për qind. Ai vazhdoi me 4.9 për qind në 2023, 1.6 për qind në 2024 dhe 3.9 për qind në 2025.

Megjithatë, një llogaritje e thjeshtë tregon diçka të rëndësishme.

Paga prej 416 eurosh e vitit 2020 do të duhej të ishte rreth 531 euro në vitin 2025, vetëm për ta ruajtur të njëjtën fuqi të përgjithshme blerëse.

Por paga mesatare faktike arriti në 636 euro.

Kjo do të thotë se, edhe pasi merret parasysh rritja e përgjithshme e çmimeve, paga mesatare rezulton me afërsisht 20 për qind më shumë fuqi reale blerëse sesa në vitin 2020.

Pra, inflacioni e ka konsumuar një pjesë të madhe të rritjes së pagës, por jo të gjithë atë.

Ushqimi e ndryshon fotografinë

Problemi është se inflacioni mesatar nuk e tregon domosdoshmërisht mënyrën se si një familje e përjeton shtrenjtimin.

Dhe pikërisht te produktet bazë dallimi është i madh.

Indeksi i çmimeve për ushqime dhe pije joalkoolike ishte 70.5 në vitin 2020 dhe 100 në vitin 2025. Kjo përkthehet në një rritje prej rreth 41.8 për qind.

Pra, një shportë ushqimore që, në mënyrë hipotetike, kushtonte 100 euro në vitin 2020, në vitin 2025 do të kushtonte afërsisht 142 euro.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për familjet me të ardhura të ulëta, sepse një pjesë më e madhe e buxhetit të tyre shkon për nevoja bazë.

Nëse 416 eurot e vitit 2020 do të përshtateshin vetëm me shtrenjtimin e ushqimit, do të duheshin rreth 590 euro në vitin 2025 për të pasur të njëjtën fuqi blerëse vetëm për këtë kategori.

Krahasuar me pagën aktuale prej 636 eurosh, përmirësimi real në raport me ushqimin do të ishte shumë më modest sesa sugjeron rritja nominale prej 53 për qind.

Privatët kanë pasur rritjen më të madhe të pagave

Një tjetër ndryshim i rëndësishëm ka ndodhur ndërmjet sektorit publik dhe atij privat.

Në vitin 2020, paga mesatare neto në sektorin privat ishte vetëm 342 euro, ndërsa në sektorin publik ishte 552 euro. Diferenca ishte 210 euro.

Në vitin 2025, paga mesatare neto në sektorin privat arriti në 596 euro, ndërsa në sektorin publik në 744 euro.

Kështu, paga mesatare e sektorit privat është rritur me rreth 74 për qind brenda pesë vjetësh, ndërsa ajo e sektorit publik me rreth 35 për qind.

Hendeku ndërmjet tyre është zvogëluar nga 210 në 148 euro në muaj.

Më shumë njerëz në punë

Edhe tregu i punës paraqet një ndryshim të konsiderueshëm.

Në vitin 2020, norma e punësimit ishte 28.4 për qind. Në 2021 arriti në 31.1 për qind, në 2022 në 33.8 për qind, në 2023 në 36.3 për qind dhe në vitin 2024 në 38.6 për qind.

Në të njëjtën kohë, norma e papunësisë e raportuar në Vjetar ra nga 25.9 për qind në vitin 2020 në 10.8 për qind në vitin 2024.

Megjithatë, dihet se norma e papunësisë ndikohet edhe nga pjesëmarrja në fuqinë punëtore dhe ndryshimet demografike, prandaj rënia e saj nuk mund të barazohet automatikisht me rritjen e mirëqenies së secilës familje.

Nga 3,772 në 6,459 euro për banor

Rritje të fuqishme tregon edhe ekonomia në tërësi.

Sipas Vjetarit, Bruto Produkti Vendor për kokë banori ishte 3,772 euro në vitin 2020. Ai u rrit në 4,486 euro në vitin 2021, 5,048 euro në 2022, 6,101 euro në 2023 dhe 6,459 euro në vitin 2024.

Nominalisht bëhet fjalë për një rritje prej rreth 71 për qind.

Kjo nuk nënkupton se një qytetar i Kosovës merr 6459 euro në vit. BPV-ja për kokë banori mat vlerën ekonomike të prodhuar në raport me popullsinë dhe nuk tregon mënyrën se si ajo shpërndahet.

Por treguesi dëshmon se ekonomia për banor është nominalisht shumë më e madhe sesa ishte në vitin 2020.

Edhe banimi është bërë më i shtrenjtë

Një pjesë tjetër e standardit të jetesës është banimi.

Indeksi i çmimeve për strehim, ujë, energji elektrike, gaz dhe lëndë të tjera djegëse është rritur nga 77.5 në vitin 2020 në 100 në vitin 2025, ose rreth 29 për qind.

Ndërkohë, indeksi i çmimeve të pronave të banimit ishte 102.3 në vitin 2020 dhe arriti në 124 në vitin 2025.

Kjo përfaqëson një shtrenjtim prej rreth 21 për qind.

Për këtë arsye, përmirësimi i fuqisë blerëse nuk përjetohet njësoj nga një familje që tashmë e posedon banesën dhe nga një familje apo një i ri që synon ta blejë pronën e parë.

Shtrenjtimi fillon edhe para raftit të marketit

Vjetari tregon se presioni mbi çmimet nuk ka ndodhur vetëm në dyqane.

Në bujqësi, kostot e mallrave dhe shërbimeve të konsumuara në prodhim janë rreth 28.5 për qind më të larta se në vitin 2020.

Energjia dhe lubrifikantët janë shtrenjtuar rreth 33 për qind, ndërsa plehrat dhe përmirësuesit e tokës rreth 52 për qind.

Në anën tjetër, indeksi i çmimeve të prodhimeve bujqësore tregon rritje të mëdha në disa kategori. Çmimet e perimeve dhe produkteve hortikulturore janë rreth 70 për qind më të larta se në 2020, ndërsa indeksi për blegtorinë është rreth 76 për qind më i lartë.

Kjo tregon se një pjesë e shtrenjtimit që qytetari e sheh në raftin e marketit lidhet edhe me një zinxhir prodhimi që vetë është bërë më i kushtueshëm.

E pra, a është kosovari më i pasur?

Të dhënat nuk e mbështesin një përgjigje të thjeshtë që çdo kosovar është sot 20, 50 apo 70 për qind më i pasur.

BPV-ja për kokë banori nuk është e ardhur personale. Paga mesatare nuk është paga e secilit qytetar. Edhe inflacioni mesatar nuk përjetohet njësoj nga një familje me të ardhura të larta dhe nga një familje që pjesën më të madhe të buxhetit e shpenzon për ushqim dhe banim.

Megjithatë, një përfundim del qartë nga krahasimi i të dhënave se për një të punësuar që merr pagë afër mesatares, rritja e pagës gjatë periudhës 2020-2025 ka qenë më e madhe se rritja e përgjithshme e çmimeve. Kjo nënkupton se fuqia e tij reale blerëse është rritur.

Por përmirësimi është shumë më i vogël sesa duket nga kalimi prej 416 në 636 euro.

Sepse në pesë vjet, bashkë me pagën, është rritur edhe fatura e jetesës.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron paradoksi ekonomik i pesë viteve të fundit, se kosovari mesatar ka më shumë euro në xhep dhe, sipas treguesve të përgjithshëm, edhe më shumë fuqi blerëse, por ushqimi, banimi dhe një pjesë e nevojave bazë janë shtrenjtuar aq shumë sa një pjesë e konsiderueshme e kësaj rritjeje është konsumuar para se të ndihet si mirëqenie. /kujdestari/.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.