Paratë publike nën rregulla të reja: A do të bëhen tenderët më transparentë?

Qeveria po propozon një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si institucionet publike blejnë mallra, shërbime dhe punë. Në letër, reforma sjell më shumë digjitalizim, konkurrencë dhe transparencë. Por ndryshimi më interesant është tjetërkund: shteti nuk do të fokusohet më automatikisht te oferta më e lirë, por te raporti ndërmjet çmimit dhe cilësisë.

Dhe pikërisht këtu fillon debati.

Çfarë po ndryshon?

Propozimligji parashikon disa ndryshime kryesore:

• avancimin e tregut elektronik për prokurimet me vlerë të ulët;
• rritjen e përdorimit të mjeteve digjitale;
• shkëmbim automatik të të dhënave ndërmjet institucioneve;
• forcim të kompetencave të Byrosë së Prokurimeve Publike;
• identifikim më të hershëm të rreziqeve dhe parandalim të keqpërdorimeve;
• dhe, mbi të gjitha, zbatim të detyrueshëm të kriterit “raporti më i mirë ndërmjet çmimit dhe cilësisë”.

Nga “më e lira” te “më e leverdishmja”

Ky është ndryshimi që mund të ketë ndikimin më të madh në praktikë.

Deri tani, çmimi i ulët ka qenë shpesh pika qendrore e garës.

Por çmimi më i ulët nuk do të thotë domosdoshmërisht oferta më e mirë.

Një produkt më i lirë mund të ketë cilësi më të dobët, jetëgjatësi më të shkurtër ose kosto më të lartë mirëmbajtjeje.

Prandaj logjika e re është:

Mos pyet vetëm “sa kushton?”, por edhe “çfarë marrim për këto para?”

Kjo është në përputhje me objektivin e Agjendës Reformuese të BE-së. Sipas dokumentit të reformës, vetëm rreth 9.18% e vlerës së kontratave të prokurimit në vitin 2023 përdorte kriteret e ofertës ekonomikisht më të favorshme. Objektivi është që kjo të arrijë të paktën 25% deri në fund të vitit 2027.

Avantazhi: mund të blihet më mirë, jo thjesht më lirë

Nëse zbatohet siç duhet, ndryshimi mund të sjellë një efekt pozitiv:

më pak fokus te çmimi fillestar dhe më shumë te vlera reale e kontratës.

Për shembull, në vend që një institucion të zgjedhë automatikisht një pajisje vetëm sepse kushton 10 mijë euro më pak, mund të marrë parasysh cilësinë, jetëgjatësinë, mirëmbajtjen dhe koston totale.

Kjo mund të jetë veçanërisht e rëndësishme në sektorë si infrastruktura, shëndetësia, IT-ja dhe shërbimet publike.

Por këtu lind edhe rreziku

Nëse çmimi është relativisht i lehtë për t’u krahasuar, “cilësia” është shumë më subjektive.

Dhe kjo mund të krijojë një problem të ri.

Nëse kriteret e cilësisë nuk përcaktohen qartë, komisionet mund të kenë më shumë hapësirë për interpretim.

Një ofertë mund të mos jetë më e mira në çmim, por të fitojë sepse është vlerësuar më lart në kriteret e cilësisë.

Prandaj reforma mund të prodhojë dy rezultate krejt të ndryshme:

ose më shumë profesionalizëm dhe cilësi, ose më shumë hapësirë për manipulim të kritereve.

Gjithçka varet nga mënyra se si do të përcaktohen, dokumentohen dhe kontrollohen kriteret.

Digjitalizimi: më pak letra, më shumë gjurmë

Një tjetër pjesë e rëndësishme është digjitalizimi.

Qeveria parashikon që Byroja e Prokurimeve Publike të ketë mjete më moderne për monitorim, analizë dhe identifikim të rreziqeve. Gjithashtu krijohet bazë për shërbime online dhe shkëmbim automatik të të dhënave me institucione të tjera.

Kjo mund të jetë një nga pjesët më të dobishme të reformës.

Sepse sa më shumë procesi të jetë elektronik dhe i gjurmueshëm, aq më pak hapësirë mbetet për procedura që zhvillohen në mënyrë të paqartë ose jashtë vëmendjes publike.

Por digjitalizimi vetë nuk e zhduk korrupsionin.

Ai vetëm e bën më të lehtë gjurmimin e tij, nëse institucionet kanë vullnet dhe kapacitet për ta analizuar informacionin.

Prokurimet e vogla: pika ku duhet parë me kujdes

Qeveria dëshiron të rrisë përdorimin e tregut elektronik për prokurimet me vlerë të ulët.

Kjo ka rëndësi sepse shumë procese të vogla, të marra veçmas, mund të duken të parëndësishme.

Por në total, ato mund të përbëjnë shuma të konsiderueshme.

Agjenda Reformuese synon që sistemi elektronik i tregut për këto prokurime të përdoret për të paktën 800 procedura deri në dhjetor 2026, krahasuar me 259 kontrata të realizuara përmes tij në vitin 2023.

Çfarë mungon në këtë histori?

Këtu duhet të jetë edhe pyetja kritike.

Qeveria flet për transparencë, por transparenca nuk matet vetëm me faktin se tenderi është online.

Pyetjet më të rëndësishme janë:

A do të mund ta shohë qytetari pse një kompani fitoi?

A do të mund të krahasojë ofertat?

A do të mund të shohë se si janë vlerësuar kriteret e cilësisë?

A do të identifikohen kompanitë që fitojnë vazhdimisht nga i njëjti institucion?

A do të zbulohen modelet e dyshimta të tenderëve?

Dhe më e rëndësishmja:

A do të ketë pasoja kur një procedurë manipulohet?

Sepse ligji mund të jetë modern, ndërsa zbatimi të mbetet i vjetër.

Një tjetër sfidë: më shumë kompetenca për Byronë

Zgjerimi i kompetencave të Byrosë së Prokurimeve Publike mund të jetë pozitiv nëse sjell kontroll më profesional dhe analizë më të mirë të të dhënave.

Por sa më shumë kompetenca t’i jepen një institucioni, aq më e rëndësishme bëhet edhe pavarësia, profesionalizmi dhe kontrolli mbi vetë institucionin.

Në të kundërt, rreziku nuk zhduket – vetëm zhvendoset.

Pra, çfarë do të thotë kjo për qytetarin?

Në teori, shumë.

Sepse prokurimi publik nuk është thjesht procedurë administrative.

Janë paratë e qytetarëve.

Kur shteti blen një rrugë, spital, kompjuterë, automjete, barna, shërbime apo punime infrastrukturore, pyetja është gjithmonë e njëjtë:

A po marrim vlerën më të madhe të mundshme për paratë publike?

Reforma e re përpiqet ta ndryshojë përgjigjen nga:

“Zgjidhe më të lirën.”

në:

“Zgjidhe ofertën që jep vlerën më të mirë.”

Kjo është një lëvizje në drejtimin e duhur.

Por pikërisht sepse “cilësia” mund të jetë më e vështirë për t’u matur se çmimi, reforma duhet të shoqërohet me kritere të qarta, dokumentim të detyrueshëm, gjurmueshmëri elektronike, kontroll të konfliktit të interesit dhe mbikëqyrje reale.

Përndryshe, ekziston rreziku që një sistem që sot mund të kritikohet për “çmimin më të ulët”, nesër të kritikohet për “cilësinë e interpretuar sipas dëshirës”.

Në fund, ligji nuk do të matet me atë se sa modern duket në letër, por me një pyetje shumë të thjeshtë: sa më shumë vlerë do të marrë qytetari për çdo denar të shpenzuar nga shteti? Gazeta Flaka

The post Paratë publike nën rregulla të reja: A do të bëhen tenderët më transparentë? appeared first on Flaka, në çdo lajm... .

Burimi i lajmit: flaka.com.mk
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.