Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut si pakicë: Plan Veprimi për të Drejtat e tyre – Hapi i fundit drejt anëtarësimit në BE

Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut si pakicë: Plan Veprimi për të Drejtat e tyre – Hapi i fundit drejt anëtarësimit në BE

Maqedonia e Veriut ka finalizuar Projekt-dokumentin strategjik “Plani i Veprimit për Mbrojtjen dhe Avancimin e të Drejtave të Pjesëtarëve të Pakicave”, një kusht të panegociueshëm nga Brukseli për avancimin në Klasterin 1 – “Themeloret” të negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Dokumenti, i hartuar që nga viti 2022, trajton komunitetin shqiptar si pakicë de-jure dhe rregullon përdorimin e gjuhës zyrtare, duke ngritur debate mbi statusin kushtetues të shqiptarëve në vend.

Plani i Veprimit përfshin masa specifike për të gjitha komunitetet joshumicë, duke u bazuar në të dhënat e regjistrimit të fundit të popullsisë. Ndër komunitetet e njohura kushtetuese janë: Shqiptarët, Turqit, Romët, Serbët, Boshnjakët dhe Vllehët. ---

Gjuha shqipe në fokus: Tekste shkollore dhe përdorim zyrtar

Një nga kapitujt më të rëndësishëm të këtij plani prek arsimin dhe përdorimin zyrtar të gjuhëve. Dokumenti thekson respektimin e Ligjit për përdorimin e gjuhëve, i cili kërkon që gjuhët e folura nga mbi 20% e popullsisë (siç është gjuha shqipe) të përdoren zyrtarisht. Ministria e Arsimit dhe Shkencës është e detyruar të sigurojë:

• Tekste shkollore cilësore në gjuhën shqipe për arsimin fillor dhe të mesëm;
• Mësimdhënie në gjuhën amtare përmes hapjes së paraleleve dhe mbështetjes së procesit mësimor;
• Trajnime për mësimdhënësit për promovimin e multikulturalizmit dhe mbrojtjen e të drejtave gjuhësore.

---

Përfaqësimi etnik dhe shfuqizimi i “Balancuesit”

Pas shfuqizimit të mekanizmit të njohur si “Balancuesi”, Plani Veprimi parashikon krijimin e mekanizmave të rinj ligjorë për monitorimin e punësimit etnik. Kjo synon të ruajë parimin e meritokracisë ndërsa garanton përfaqësimin e drejtë të bashkësive etnike në administratën publike. ---

Lufta kundër gjuhës së urrejtjes dhe diskriminimit

Dokumenti parashikon ndërhyrje ligjore dhe trajnime të rrepta për prokurorët, gjykatësit dhe oficerët e MPB-së për identifikimin e krimeve me motiv etnik ose gjuhësor. Komisioni për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi do të marrë kompetenca dhe buxhet më të madh për monitorimin e hapësirës publike dhe mediatike.

Zbatimi i këtij plani do të vlerësohet përmes raporteve gjashtëmujore nga Brukseli, ku çdo ngecje mund të ndalojë ecurinë europiane të Shkupit. ---

Mickoski: “Plan i gatshëm, por pengesa bullgare bllokon anëtarësimin”

Kryeministri Hristijan Mickoski ka deklaruar se ky Plan Veprimi është hartuar me ekspertë nga Komisioni Evropian dhe është harmonizuar me 26 vende anëtare. Megjithatë, Bullgaria bllokon avancimin e dokumentit, duke kërkuar që komuniteti shqiptar të futet në kushtetutën e Maqedonisë së Veriut.

“Ky plan nuk mund të dërgohet në BE për shkak të bllokadës bullgare. Një shtet anëtar kërkon që ne të jemi pjesë e iniciativës ‘Tri Detet’, por nuk e dimë saktësisht se çfarë kërkon” – tha Mickoski. ---

Kronologjia e hartimit: Nga qeveria e kaluar deri në atë aktuale

Procesi i hartimit të këtij plani nisi në vitin 2022, gjatë qeverisjes së LSDM dhe BDI, me koordinim nga Ministria për Sistem Politik dhe Sekretariati për Çështje Evropiane. Dokumenti u dorëzua në Bruksel në vitin 2023, por u bllokua nga Bullgaria në janar 2026.

Qeveria aktuale (VMRO-DPMNE / VLEN) ka përfunduar harmonizimin e dokumentit me ekspertë të BE-së, duke organizuar dy debate publike për përditësimin e tij. ---

Dokumenti zyrtar vetëm në maqedonisht dhe anglisht

Plani Veprimi është i disponueshëm vetëm në maqedonisht dhe anglisht, për shkak të komunikimit me ekspertët e BE-së. Për të lexuar dokumentin e plotë, kliko KËTU.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.