Nga kontrollet në kufi te ajo që përfundon në tryezën e konsumatorit – çfarë tregojnë të dhënat, çfarë kontrollohet dhe ku mbeten boshllëqet?

Një ngarkesë prej 11.6 tonësh speca nga Maqedonia e Veriut është kthyer nga autoritetet bullgare pasi në produkt është konstatuar prani e pesticidit formetanate mbi nivelin e lejuar. Ngarkesa kishte hyrë në Bullgari përmes pikës kufitare Zllatarevo dhe ishte vendosur nën kontroll zyrtar, ndërsa pas analizave laboratorike u urdhërua kthimi i saj.

Rasti nuk do të thotë se të gjitha produktet bujqësore vendase janë të rrezikshme. Por ai ngre një pyetje shumë më të rëndësishme për konsumatorin:

Sa efektiv është sistemi i kontrollit nga fusha deri te rafti i marketit?

Kur një produkt ndalohet jashtë vendit

Në rastin e specave, kontrolli u bë në kuadër të kontrolleve të intensifikuara kufitare në Bullgari. Fakti që problemi u identifikua para se ngarkesa të qarkullonte më tej në tregun evropian tregon rëndësinë e kontrolleve laboratorike dhe të sistemeve të alarmit ushqimor.

Pas njoftimit përmes Sistemit të Alarmit të Shpejtë për Ushqimin dhe Ushqimin e Kafshëve – RASFF, autoritetet në Maqedoninë e Veriut kanë nisur kontrolle të jashtëzakonshme ndaj eksportuesit dhe verifikime lidhur me origjinën e produktit dhe përdorimin e preparateve për mbrojtjen e bimëve.

Në nivel kombëtar ekziston një program zyrtar për monitorimin e sigurisë së ushqimit, ndërsa Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë ka edhe program të veçantë për monitorimin e mbetjeve dhe substancave të palejuara.

Pra, mekanizmat e kontrollit ekzistojnë. Pyetja është sa mirë funksionojnë në praktikë.

Çfarë do të thotë “mbetje pesticidesh”?

Prania e një pesticide në ushqim nuk do të thotë automatikisht se ushqimi është i rrezikshëm.

Për pesticidet përcaktohen të ashtuquajturat Nivele Maksimale të Mbetjeve – MRL, pra kufijtë maksimalë të lejuar në një produkt ushqimor. Këto nivele përcaktohen duke marrë parasysh ekspozimin e konsumatorit dhe vlerësimet shkencore të rrezikut.

Maqedonia e Veriut ka harmonizuar kufijtë maksimalë të mbetjeve të pesticideve me rregullat e BE-së dhe Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë kryen monitorime vjetore për këto mbetje.

Prandaj, dallimi mes “u gjet pesticid” dhe “u tejkalua kufiri i lejuar” është thelbësor.

Një produkt mund të përmbajë gjurmë të një substance dhe megjithatë të jetë brenda kufirit ligjor.

Problemi fillon kur nivelet tejkalojnë kufirin e përcaktuar ose kur përdoret një substancë që nuk është e autorizuar.

Problemi që evidenton Komisioni Evropian

Këtu rasti bëhet më i rëndësishëm se një ngarkesë e vetme me speca.

Në vlerësimin e tij për Maqedoninë e Veriut, Komisioni Evropian ka konstatuar se vendi ka kuadrin përkatës të kontrollit dhe monitorimit, por zbatimi i rregullave për përdorimin e pesticideve mbetet problematik.

Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2025 përmend raste të raportuara përmes RASFF ku në disa dërgesa perimesh nga Maqedonia e Veriut janë konstatuar substanca kimike të paautorizuara. Komisioni e lidh këtë me mangësi në kontrollin e pesticideve dhe thekson nevojën për të dhëna më të besueshme mbi përdorimin e pesticideve dhe ndikimin e tyre në shëndetin e njeriut.

Edhe dokumenti i shqyrtimit të acquis-it për bujqësinë është mjaft i drejtpërdrejtë: legjislacioni është pjesërisht i harmonizuar, por zbatimi mbetet prapa, ndërsa vendi ende nuk ka kapacitete të plota për vlerësimin e rrezikut të substancave aktive dhe produkteve për mbrojtjen e bimëve.

Kjo është një prej pikave më të rëndësishme të historisë:

Problemi nuk është domosdoshmërisht mungesa e rregullave, por sa efektivisht zbatohen ato.

Po ushqimet që konsumojmë çdo ditë?

Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm.

Nuk ekziston bazë për të thënë se ushqimet në Maqedoninë e Veriut, në përgjithësi, janë “të rrezikshme”. Përkundrazi, ekzistojnë programe zyrtare të monitorimit të sigurisë ushqimore dhe analiza laboratorike të produkteve.

Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë ka publikuar edhe të dhëna të monitorimit të mbetjeve të pesticideve në ushqim, të cilat i janë dorëzuar edhe sistemit evropian të të dhënave të monitorimit kimik.

Një studim i publikuar nga studiues të Institutit të Shëndetit Publik dhe institucioneve universitare, që analizoi mostra me origjinë vendase dhe të importuar gjatë periudhës 2020–2023, raportoi se mostrat e testuara në atë studim kishin mbetje nën MRL-të përkatëse.

Por kjo nuk duhet interpretuar si garanci absolute për çdo produkt që shitet në treg. Një studim ose një program monitorimi mbulon vetëm mostrat që janë marrë dhe analizuar.

Kjo është arsyeja pse kontrolli duhet të jetë i vazhdueshëm dhe i bazuar në rrezik.

Si është situata në Bashkimin Evropian?

Edhe në BE nuk ekziston një treg ku çdo mostër del “zero pesticide”.

Sipas raportit më të fundit të EFSA-së, që mbulon vitin 2024, janë analizuar 125.882 mostra në kuadër të programeve të ndryshme të kontrollit. Në programet kombëtare dhe atë të koordinuar nga BE-ja, 96.7% e mostrave ishin brenda kufijve ligjorë; ndërsa 1.8% e mostrave të marra në kuadër të kontrolleve kombëtare rezultuan jo në përputhje me kërkesat.

EFSA vlerëson se rreziku i përgjithshëm dietik nga mbetjet e pesticideve mbetet i ulët për shumicën e grupeve të popullsisë, por kontrollet vazhdojnë pikërisht sepse raste individuale të tejkalimit ekzistojnë.

Pra, siguria ushqimore nuk matet me pyetjen “a ka pesticide?”, por me pyetjet:

• Çfarë substance është përdorur?
• A është e autorizuar?
• Në çfarë sasie është përdorur?
• A është respektuar periudha e pritjes para korrjes?
• Sa është mbetja në produkt?
• A është nën MRL?
• A ekziston gjurmueshmëri nga fermeri deri te eksportuesi?

Ku qëndron hallka më e ndjeshme?

Një prej pikave kritike është fermeri dhe përdorimi i pesticideve në prodhim.

Sipas sistemit të kontrollit, fermerët duhet të mbajnë evidencë për produktet për mbrojtjen e bimëve që përdorin dhe mënyrën e përdorimit të tyre.

Kjo ka rëndësi sepse një gabim në fillim të zinxhirit ushqimor mund të kalojë në disa hallka të tjera: nga fusha te grumbulluesi, nga grumbulluesi te eksportuesi dhe më pas te tregu.

Nëse nuk ka dokumentim të saktë se çfarë është përdorur në një parcelë, në çfarë sasie dhe kur është bërë trajtimi, gjurmueshmëria bëhet shumë më e vështirë.

Një problem edhe për eksportin

Rastet e tilla nuk prekin vetëm konsumatorin.

Ato prekin edhe reputacionin e prodhimeve bujqësore të Maqedonisë së Veriut në tregjet e huaja.

Një eksportues që përballet me kthimin e një ngarkese për shkak të një shkeljeje mund të përballet me kontrolle më të rrepta dhe kosto shtesë. Nëse raste të ngjashme përsëriten, ato mund të ndikojnë edhe në besimin e blerësve dhe partnerëve tregtarë.

Prandaj, kontrolli i pesticideve nuk është vetëm çështje e shëndetit publik. Është edhe çështje ekonomike dhe e konkurrueshmërisë së bujqësisë vendase.

A duhet të shqetësohet konsumatori?

Përgjigjja më e saktë është: duhet të jetë i informuar, jo i alarmuar.

Një rast i kthimit të një ngarkese nuk është dëshmi se i gjithë ushqimi në vend është i pasigurt.

Por përsëritja e rasteve të substancave të paautorizuara ose tejkalimeve është një sinjal se sistemi duhet të forcohet.

Dhe këtu lind pyetja që institucionet duhet t’i përgjigjen publikisht:

Sa mostra të frutave dhe perimeve janë testuar në Maqedoninë e Veriut gjatë vitit 2025 dhe 2026, sa prej tyre kanë tejkaluar MRL-të, cilat produkte kanë rezultuar problematike dhe sa masa ndëshkuese janë marrë?

Pa këto të dhëna të publikuara në mënyrë të qartë, konsumatori mund të dijë se kontrollet ekzistojnë, por e ka më të vështirë të vlerësojë sa efektive janë ato.

Nga fusha te tryeza

Rasti i specave të kthyer nga Bullgaria duhet parë si pjesë e një pyetjeje më të gjerë:

A kemi një sistem ku siguria kontrollohet vetëm kur produkti kapet në kufi, apo një sistem ku rreziku parandalohet që në parcelë?

Përgjigjja e dytë është ajo që kërkon një sistem modern të sigurisë ushqimore.

Maqedonia e Veriut tashmë ka programe monitorimi, laboratorë, inspektorate dhe rregulla të harmonizuara me standardet evropiane. Por vetë Komisioni Evropian vëren se sfida mbetet te zbatimi, kapacitetet, të dhënat për përdorimin e pesticideve dhe kontrolli efektiv në terren.

Prandaj, pyetja nuk është vetëm “a është i sigurt speci?”.

Pyetja është:

A mund ta provojë sistemi se është i sigurt?

Dhe këtë përgjigje duhet ta japin analizat laboratorike, gjurmueshmëria dhe transparenca e institucioneve – jo vetëm deklaratat. Gazeta Flaka

The post Specat e kthyer nga Bullgaria: Sa të sigurta janë ushqimet që hamë në Maqedoninë e Veriut? appeared first on Flaka, në çdo lajm... .

Burimi i lajmit: flaka.com.mk
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.