Tetë vjet nga Marrëveshja e Prespës: pse Maqedonia e Veriut mbetet jashtë BE-së?

Marrëveshja e Prespës: një hap historik me pasoja të paplotësuara

Tetë vjet kanë kaluar që nga nënshkrimi i Marrëveshjes së Prespës (17 qershor 2018), një marrëveshje që i dha fund një konflikti 27-vjeçar ndërmjet Maqedonisë së Veriut dhe Greqisë për çështjen e emrit. Megjithatë, edhe pse kjo marrëveshje solli ndryshime të rëndësishme — si ndryshimi i emrit të vendit në Maqedonia e Veriut dhe hapjen e rrugës për anëtarësim në NATO — ajo nuk arriti të hapë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Arsyeja kryesore? Vetoja e Bullgarisë, një fqinj tjetër që kërkon ndryshime kushtetuese për të përfshirë të drejtat e bullgarëve në kushtetutën e Maqedonisë së Veriut.

Si u arrit marrëveshja që ndryshoi historinë e Ballkanit

Çështja e emrit daton që nga shpallja e pavarësisë së Maqedonisë në vitin 1991. Greqia pretendonte se emri dhe flamuri i vendit ishin simbole greke dhe se Maqedonia mund të kishte pretendime territoriale ndaj rajonit grek të Maqedonisë. Për të zgjidhur këtë mosmarrëveshje, negociatat u intensifikuan gjatë viteve 2017–2018, me ndërmjetësimin e OKB-së dhe përfaqësuesve të BE-së.

Ndër momentet kyçe të negociatave ishin:

• Propozimi i emrave: Fillimisht u sugjerua emri Republika Ilinditase e Maqedonisë, por ky propozim u refuzua nga Greqia.
• Ndërhyrja e mediacionit ndërkombëtar: Methju Nimic, i dërguari i OKB-së, luajti një rol kyç në lehtësimin e bisedimeve.
• Angazhimi i liderëve: Kryeministrat Zoran Zaev (Maqedonia e Veriut) dhe Aleksis Cipras (Greqia) u angazhuan drejtpërdrejt për të arritur një marrëveshje.

Marrëveshja përfundimtare u nënshkrua në Prespë më 17 qershor 2018, duke ndryshuar emrin e vendit në Maqedonia e Veriut dhe duke hapur rrugën për anëtarësim në NATO. Megjithatë, ajo u prit me rezistencë të fortë nga opozita në të dy vendet, duke përfshirë edhe presidentin e atëhershëm të Maqedonisë, Gjorge Ivanov.

Referendumi dhe ratifikimi: një proces i vështirë por i suksesshëm

Për të hyrë në fuqi, marrëveshja duhej të ratifikohej në parlamentet e të dyja vendeve. Në Maqedoni, ky proces përfshinte një referendum më 30 shtator 2018, ku 91.46% e votuesve (nga 36.91% pjesëmarrje) votuan për ndryshimin e emrit. Opozita, megjithatë, e bojkotoi referendumit duke argumentuar se nuk ishte arritur kvorumi prej 50%.

Në Kuvendin e Maqedonisë, ndryshimet kushtetuese u miratuan më 11 janar 2019 me 81 vota pro, duke përfshirë edhe 8 deputetë nga opozita VMRO-DPMNE, të cilët më pas u përjashtuan nga partia. Dy javë më vonë, edhe Kuvendi i Greqisë ratifikoi marrëveshjen, duke hequr bllokadën për anëtarësim në NATO.

Anëtarësim në NATO, por rrugëtimi i vështirë për BE-në

Me ratifikimin e marrëveshjes, Maqedonia e Veriut u bë anëtare e NATO-së në maj 2020. Megjithatë, rruga për anëtarësim në BE mbetet e bllokuar nga vetoja e Bullgarisë. Që nga viti 2020, Bullgaria ka vendosur dy herë veto ndaj fillimit të negociatave, duke kërkuar ndryshime kushtetuese që të njohin identitetin bullgar të Maqedonisë së Veriut.

Sipas analistëve, ky bllokim është një pengesë serioze për integrimin evropian të vendit. Në një kontekst më të gjerë, ky situatë thekson se edhe pas zgjidhjes së një konflikti të gjatë, të gjitha palët duhet të angazhohen në dialog të vazhdueshëm për të mbrojtur interesat e tyre.

Çfarë duhet të ndodhë tani?

Për të avancuar, Maqedonia e Veriut duhet të:

• Miratojë ndryshimet kushtetuese të kërkuara nga Bullgaria.
• Rifillojë negociatat me BE-në duke u fokusuar në kriteret e Kopenhagës.
• Përmirësojë marrëdhëniet me fqinjët për të siguruar stabilitet rajonal.

Ndërsa tetë vjet pas Marrëveshjes së Prespës, rruga për BE mbetet e gjatë, por historia tregon se edhe konflikti më i gjatë mund të zgjidhet me durim dhe dialog.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.