Kërcënime ndaj gazetarëve në Ballkan: Raport alarmues për hapësirën qytetare

Kërcënime ndaj gazetarëve në Ballkan: Raport alarmues për hapësirën qytetare

Raporti vjetor mbi Hapësirën Qytetare në Ballkanin Perëndimor (Shqipëri, Bosnjë dhe Hercegovinë, Kosovë, Mali i Zi, Maqedoni e Veriut dhe Serbi) paraqet një pamje të errët për gjendjen e shoqërisë civile në rajon. Edhe pse integrimi në Bashkimin Evropian mbetet një synim formal, raporti evidenton një përkeqësim serioz të kërcënimeve ndaj organizatave qytetare (OQ), aktivistëve dhe gazetarëve.

Sipas Rrjetit Ballkanik për Zhvillimin e Shoqërisë Civile (BCSDN), i cili ka përgatitur kapitullin për Ballkanin Perëndimor, situata është duke u përkeqësuar me shpejtësi. Raporti do të prezantohet zyrtarisht në Parlamentin Evropian në Bruksel, duke theksuar nevojën urgjente për veprim.

Gjetjet kryesore të raportit

1. Qëndrueshmëria financiare e rrezikuar

Ndërprerja e ndihmës ndërkombëtare, veçanërisht nga USAID, ka dëmtuar programet kyçe të organizatave qytetare. Financimi publik është i kufizuar, jotransparent dhe shpesh nën kontroll politik. Kjo varësi nga donatorët përdoret gjithashtu për të nxitur akuza kundër organizatave si “agjentë të huaj”.

2. Sulme të synuara ndaj gazetarëve dhe aktivistëve

Organizatat e pavarura qytetare dhe mediat janë përballur me padi strategjike kundër pjesëmarrjes publike (SLAPP), inspektime selektive, mbikëqyrje dhe bastisje policore. Në Serbi janë dokumentuar bastisje pa urdhër gjyqësor, ndërsa në Maqedoninë e Veriut dhe Shqipëri, gazetarët janë viktima të frikësimeve dhe sulmeve fizike.

3. Pasiguri juridike dhe ligje kufizuese

Edhe pse kushtetutat garantojnë lirinë e asociimit, në praktikë po vendosen ligje kufizuese. Një shembull i dukshëm është ligji për “agjentët e huaj” në Republikën Srpska (Bosnje dhe Hercegovinë), i cili ka rritur presionin ndaj organizatave pavarësisht pezullimit të tij.

4. Konsultime procedurale formale

Pjesëmarrja e shoqërisë civile në proceset vendimmarrëse po bëhet gjithnjë e më formale. Konsultimet kanë ndikim të kufizuar, ndërsa këshillat për shoqërinë civile shpesh zbatohen dobët.

5. Ngushtimi i hapësirës së sigurt

Hapësira qytetare karakterizohet nga frika, autocensura dhe mungesa e mbrojtjes efektive. Dhuna me bazë gjinore dhe ngacmimet online, veçanërisht kundër grave, kontribuojnë në një mjedis gjithnjë e më armiqësor.

Një sinjal paralajmërues për BE-në

Sipas autoreve të raportit, Marija Vishinova Shemova dhe Simona Mlladenovska, vendet e Ballkanit Perëndimor mund t’i garantojnë formalisht liritë qytetare, por realiteti po bëhet gjithnjë e më i vështirë për aktorët shoqërorë që mbajnë një ton kritik. Organizatat qytetare po përballen me presion, stigmatizim dhe pasiguri në rritje.

“Ky është një sinjal i qartë paralajmërues se hapësira qytetare duhet të bëhet pjesë thelbësore e procesit të anëtarësimit në BE dhe jo çështje dytësore”, theksojnë autoret.

Rekomandime për përmirësimin e situatës

Raporti rekomandon:

• Mbrojtje më të fortë të lirive themelore;
• Pjesëmarrje substanciale të shoqërisë civile në proceset vendimmarrëse;
• Mbështetje më të qëndrueshme për organizatat e pavarura qytetare në gjithë rajonin.

Situata në Maqedoni dhe sfidat për shoqërinë civile

Maqedonia ra me tre vende, nga 42 në 45, në Indeksin e Lirisë së Mediave të Reporterëve pa Kufij (RSF), duke u renditur tani në grupin e vendeve ku situata është “problematike”. Ndërkohë, sipas Agjencisë së Bashkimit Evropian për të Drejtat Themelore (FRA), shoqëria civile përballet me sfida serioze:

• 75% e organizatave raportojnë pengesa në aktivitetet e tyre;
• 22% vlerësojnë se kushtet janë përkeqësuar shumë;
• 48% se janë përkeqësuar;
• 67% kanë përjetuar kërcënime online;
• 44% kanë pësuar reduktim apo ndërprerje të fondeve.

Vetëm 3% e organizatave besojnë se situata është përmirësuar.

Raporti i BCSDN paraqet një thirrje urgjente për veprim, duke theksuar se hapësira qytetare nuk mund të jetë një çështje dytësore në rrugën e Ballkanit Perëndimor drejt integrimit në BE.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.