Kosova humb shkollat: Rënia e nxënësve, emigrimi dhe bankat e zbrazëta alarmojnë

Shkollat në Kosovë po zbrazen: Nga Debëlldeja te Letnica, fshatra tërë mbeten pa nxënës

Në fshatin Debëllde të Vitisë, oborri i shkollës është bosh. Nuk dëgjohet më zilja, nuk ka mësues, as nxënës. Shkolla, e cila dikur ishte paralele e Shkollës Fillore “Ndre Mjeda” në Kabash, ka mbetur pa jetë që nga viti 2022, kur kishte vetëm katër nxënës. Pak kohë më vonë, edhe familjet e fundit u larguan, duke lënë fshatin tërësisht të zbrazët. “Nga ajo kohë, mësimi nuk mund të zhvillohej më, dhe Drejtoria e Arsimit e Komunës së Vitisë vendosi mbylljen e shkollës”, shpjegon zëdhënësi i komunës, Nikollë Ukaj.

Debëlldeja nuk është një rast i izoluar. Në shumë komuna të Kosovës, klasat po zbrazen vit pas viti, duke lënë shkollat në një gjendje kritike. Të dhënat e Ministrisë së Arsimit tregojnë se nga viti shkollor 2020/2021 deri në 2024/2025, arsimi parauniversitar ka humbur mbi 30 mijë nxënës. Në vitin 2025/2026, numri i nxënësve ra edhe më shumë, me rreth 5.000 nxënës më pak se një vit më parë. ---

Letnica tjetër fshat në rrezik: Vetëm shtatë nxënës mbeten në një shkollë

Në fshatin Letnicë, vetëm disa kilometra larg Debëlldesë, banorët kanë frikë se historia do të përsëritet. Në paralelen e ndarë të Shkollës Fillore “Dom Mikel Tarabulluzi”, këtë vit mësimin e ndoqën vetëm shtatë nxënës. Ndër ta është edhe djali i Lindon Limanit, i cili do të fillojë klasën e tretë në shtator. Për të, numri i vogël i nxënësve është një sinjal alarmues. “Edhe një vit ose dy nuk do të ketë nxënës fare këtu”, thotë ai. Nëse shkolla mbyllet, djali i tij do të detyrohet të udhëtojë në Stubëll ose Viti, një distancë që e shqetëson, veçanërisht në dimër, kur kushtet e udhëtimit janë të vështira.

Komuna e Vitisë nuk ka marrë ende vendim për mbylljen e shkollave të tjera, por pranon se riorganizimi i rrjetit shkollor është e pashmangshme në vitet e ardhshme, duke u bazuar në rënien e vazhdueshme të numrit të nxënësve. ---

Barrë e rëndë për komunat: Mësimdhënësit jashtë grantit shtetëror

Riorganizimi i sistemit arsimor nuk prek vetëm nxënësit dhe shkollat, por edhe mësimdhënësit dhe financimin e tyre. Deri vitin e kaluar, pagat e mësimdhënësve financoheshin sipas listave që dërgonin komunat. Megjithatë, Ministria e Arsimit ndryshoi formulën e Grantit për Arsim, duke e bazuar tani në numrin e nxënësve dhe jo më në numrin e mësimdhënësve.

Kjo ndryshim ka sjellë pasoja të rënda për komunat. Sipas një raporti të Institutit për Studime të Avancuara GAP, për vitin 2026 janë raportuar rreth 27 mijë mësimdhënës, por 3.101 prej tyre nuk janë përfshirë në Grantin për Arsim. Për vitin 2027, parashikohet që edhe 263 mësimdhënës të tjerë të mbeten jashtë financimit shtetëror. “Komunat janë përballë një zgjedhjeje të vështirë: ose duhet të shkëputin kontratat e mësimdhënësve të “mbi normës”, ose t’i mbajnë në punë duke i paguar nga buxhetet e tyre”, shpjegon Bekim Salihu nga instituti.

Deri më tani, vetëm katër komuna – Prishtina, Ferizaj, Fushë Kosova dhe Obiliqi – kanë numër të mësimdhënësve që përputhet plotësisht me financimin e miratuar nga ministritë e Arsimit dhe të Financave. ---

Rrënjët e tkurrjes: Lindjet në rënie dhe emigrimi masiv

Tkurrja e numrit të nxënësve nuk është një fenomen i rastësishëm. Sipas ekspertëve, ajo është pasojë e dy proceseve kryesore që po ndryshojnë strukturën demografike të Kosovës: rënia e lindjeve dhe emigrimi.

Profesori i Antropologjisë në Universitetin e Prishtinës, Tahir Latifi, thotë se trendet aktuale nuk lejojnë shumë hapësirë për optimizëm. “Nëse shohim statistikat e lindjeve, që tregojnë edhe numrin e nxënësve në shkolla, tabloja është e qartë”, shpjegon ai. Dhjetë vjet më parë, shkalla e fertilitetit në Kosovë ishte 2.10 fëmijë për grua, ndërsa në vitin 2026 ajo ka rënë në 1.54.

Një pjesë e kësaj rënieje lidhet edhe me emigrimin. “Rreth një e treta e lindjeve të regjistruara në Kosovë janë nga diaspora”, thotë Latifi. Të dhënat e Agjencisë së Statistikave të Kosovës tregojnë se në vitin 2025 janë regjistruar 32.955 lindje, por vetëm 22.045 prej tyre kanë ndodhur brenda vendit.

Regjistrimi i fundit i popullsisë, më 2024, konfirmon këtë trend: Kosova ka tani 1.6 milion banorë rezidentë, që është 8% më pak se në vitin 2011. Latifi thekson se institucionet nuk kanë lexuar me kohë këtë ndryshim demografik. “Edhe pse ishte e ditur se disa fshatra po zbrazen, janë ndërtuar shkolla milionëshe, pa nevojë”, thotë ai. ---

Pasojat e tkurrjes: Nga universitetet te tregu i punës

Ekspertët paralajmërojnë se, nëse trendi vazhdon, pasojat do të ndihen në të gjitha sferat e shoqërisë. Dukagjin Pupovci, ish-zëvendësministër i Arsimit, thotë se efektet tashmë janë të dukshme edhe në arsimin e lartë. “Numri i studentëve po bie, përveç nëse universitetet ndërkombëtarizohen dhe fillojnë të vijnë studentë nga jashtë – gjë që nuk pritet të ndodhë”, shpjegon ai.

Të dhënat e Agjencisë së Statistikave tregojnë se numri i studentëve në universitetet publike dhe kolegjet private ka rënë nga 95.335 në vitin 2020/2021 në 64.817 në vitin 2024/2025, një rënie prej 32%.

Pupovci paralajmëron se ndikimi nuk do të kufizohet vetëm në sistemin arsimor. “Në të ardhmen mund të përballemi me mungesë të fuqisë punëtore të kualifikuar, duke bërë që të detyrohemi të importojmë punëtorë ose që zhvillimi ekonomik të pengohet”, thotë ai. Nuk mund të organizosh fabrika apo biznese kur mungojnë njerëzit. ---

Një sistem që duhet të përshtatet: Nga financimi te struktura e universitetit

Sipas Pupovcit, rënia e numrit të nxënësve nuk është një problem që mund të zgjidhet vetëm duke mbyllur shkolla apo duke shkurtuar mësimdhënës. “Sistemi arsimor duhet të përshtatet me realitetin e ri demografik”, thotë ai. Hapi i parë është përshtatja e formulës së financimit, e cila duhet të krijojë një balancë ndërmjet qëndrueshmërisë financiare, cilësisë së arsimit dhe mbrojtjes së interesit të nxënësve.

Ndryshime të mëdha kërkohen edhe në arsimin e lartë. “Në sektorin publik ka pesë fakultete juridike dhe po aq ekonomike, megjithëse nuk ka nevojë për një numër të tillë”, shpjegon Pupovci. Ai sugjeron që numri i tyre të reduktohet në dy ose tre, duke mjaftuar për nevojat aktuale.

Por projeksionet demografike nuk janë inkurajuese. Të dhënat tregojnë se deri në vitin 2060, popullsia rezidente e Kosovës mund të zbresë në rreth një milion banorë, ndërsa lindjet do të vazhdojnë të bien. “Tkurrja e numrit të nxënësve nuk është një fazë kalimtare, përveç nëse ndodh një ndryshim i madh demografik, si migrimi masiv nga jashtë”, thotë Pupovci. Ai thekson se Kosova nuk është një vend atraktiv për migrim, duke e bërë këtë scenario shumë të pamundur. ---

Çfarë presin prindërit dhe institucione?

Debëlldeja humbi shkollën kur mbeti pa fëmijë. Në Letnicë, prindërit shpresojnë që historia të mos përsëritet. Por me klasat që zbrazen vit pas viti, pyetja nuk është më nëse sistemi arsimor do të ndryshojë, por sa shpejt. Ministria e Arsimit nuk ka dhënë ende një përgjigje publike për shqetësimet e ngritura.

Një gjë është e qartë: Kosova po humb jo vetëm nxënës, por edhe të ardhmen e saj.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.