Kriza që mund të shembë euron dhe të tronditë Evropën

Tensionet sociale, borxhi i lartë publik dhe pasiguria politike në Francë po shtojnë shqetësimet për një krizë të re financiare në Evropë. Analisti Wolfgang Münchau paralajmëron se një përshkallëzim i situatës mund të përhapet në Belgjikë dhe Itali, të kërcënojë qëndrueshmërinë e euros dhe të godasë rëndë edhe ekonominë britanike…

“Irlandezët thonë se nuk janë Greqia. Portugezët thonë se nuk janë Irlanda. Ministri spanjoll i Financave deklaroi javën e kaluar se Spanja nuk është Portugalia”. Këto fjalë i shkrova në Financial Times më shumë se 15 vjet më parë, kur eurozona po përballej me krizën e borxheve sovrane.

Sot, situata duket e ngjashme, por me protagonistë të tjerë. Belgjikët këmbëngulin se nuk janë francezët. Së shpejti mund të dëgjojmë edhe italianët të deklarojnë se nuk janë belgjikët. Ndërsa vëmendja përqendrohet te Franca, protestat, dhuna dhe mundësia në rritje e një krize financiare, pyetja kryesore është se si mund të përhapet kjo krizë në pjesën tjetër të Evropës.

Belgjika, vendi i parë që rrezikon të preket

Belgjika është vendi i parë i eurozonës që mund të përballet me pasojat e problemeve financiare franceze. Ashtu si Franca, edhe Belgjika ka lejuar rritjen e deficitit buxhetor dhe të borxhit publik. Megjithatë, drejtuesit belgë i njohin rreziqet.

Kryeministri Bart De Wever ka deklaruar: “Ne duhet patjetër të distancohemi nga situata franceze, për të parandaluar përhapjen e saj edhe te ne.”

Në thelb, mesazhi i tij është se Belgjika nuk është Franca. Megjithatë, dyshoj se De Wever mund ta kontrollojë situatën aq sa mendon.

Borxhi publik i Belgjikës arrin në 108% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Për më tepër, dy vendet e tjera që ndodhen në zonën e rrezikut janë Franca dhe Italia, përkatësisht ekonomia e dytë dhe e tretë më e madhe e Bashkimit Evropian.

Të dyja kanë nivele shumë të larta borxhi publik.

Si mund të nisë një krizë e re e borxheve?

Sipas të dhënave që shqyrton kjo analizë, kostot e huamarrjes franceze për obligacionet dhjetëvjeçare kanë kaluar 5%, ndërsa normat italiane qëndrojnë disi më poshtë.

Këto norma nuk tregojnë domosdoshmërisht se një krizë ka nisur, por mund të sinjalizojnë rreziqe në rritje. Kur normat e interesit kalojnë një kufi të caktuar, mund të krijohet një cikël që e përkeqëson vazhdimisht situatën financiare.

Rritja e interesave shton shpenzimet për shërbimin e borxhit. Kjo zgjeron deficitin buxhetor, e detyron qeverinë të marrë më shumë hua dhe ushtron presion të mëtejshëm mbi normat e interesit.

Askush nuk mund të përcaktojë me saktësi se kur mund të shpërthejë një krizë. Kjo varet nga gjendja ekonomike dhe politike e secilit vend.

Megjithatë, nëse investitorët arrijnë në përfundimin se një shtet nuk mund t’i përmbushë detyrimet e tij financiare, ata do të kërkojnë interesa më të larta për t’i dhënë hua.

Aktualisht, qeveritë vazhdojnë të këmbëngulin se situata mbetet nën kontroll dhe se mjaftojnë disa kursime buxhetore për të shmangur problemet. Në praktikë, zbatimi i këtyre masave rezulton shumë më i vështirë.

Politikat e Macronit dhe pakënaqësia sociale

Franca përballet me këtë situatë edhe si pasojë e politikave që presidenti Emmanuel Macron ka ndjekur gjatë mandatit të tij.

Masat shtrënguese buxhetore kanë nxitur pakënaqësi dhe protesta, ndërsa shkurtimet e investimeve publike kanë ndikuar negativisht në gatishmërinë e sektorit privat për të investuar.

Duke shqyrtuar alternativat politike për zgjedhjet presidenciale franceze, e kam të vështirë të shoh se si një qeveri e ardhshme mund të përmbushë njëkohësisht katër objektiva: të kontrollojë deficitin buxhetor, të shmangë trazirat sociale, të respektojë rregullat fiskale evropiane dhe të ruajë anëtarësimin në eurozonë.

Në një moment, një prej këtyre objektivave mund të vihet në diskutim. As Marine Le Pen dhe as Jean-Luc Mélenchon nuk kërkojnë largimin e Francës nga eurozona. Megjithatë, dalja nga monedha e përbashkët do të sillte pasoja ekonomike shumë më të mëdha sesa Brexit-i.

Problemi që shumë politikanë evropianë nuk e kuptojnë plotësisht lidhet me marrëdhënien ndërmjet borxhit publik dhe anëtarësimit në eurozonë. Obligacionet shtetërore shërbejnë si kolateral për financimin që bankat marrin nga Banka Qendrore Evropiane (BQE).

Nëse një shtet ndërpret pagesat e borxhit, kjo mund të shkaktojë probleme serioze në sistemin bankar dhe të kufizojë qasjen e institucioneve financiare në likuiditet.

Çfarë mund të ndodhë nëse Franca nuk arrin të paguajë borxhin?

Një skenar i mundshëm lidhet me politikat që mund të ndjekë Marine Le Pen nëse merr drejtimin e presidencës franceze. Pavarësisht premtimeve gjatë fushatës, ajo mund të vendosë masa të ashpra kursimi pasi të marrë pushtetin.

Një vendim i tillë mund të dëmtojë mbështetjen e saj politike, siç ka ndodhur me qeveri të tjera gjatë krizës së mëparshme të eurozonës. Një alternativë tjetër do të ishte që qeveria franceze të arrinte në përfundimin se vendi nuk mund ta përballojë shërbimin e borxhit nëse interesat mbeten të larta.

Në këtë rast, presidentja mund t’i kërkonte Bankës Qendrore Evropiane ndërhyrje financiare. Nëse BQE-ja do ta refuzonte kërkesën për shkak të shqetësimeve mbi inflacionin, qeveria franceze mund të vendoste të mos kryente një pagesë ndaj mbajtësve të obligacioneve shtetërore.

Një vendim i tillë do të përbënte mospërmbushje të detyrimeve të borxhit sovran. Në afat të shkurtër, kjo mund t’i krijonte qeverisë hapësirë për të kufizuar masat shtrënguese dhe për të ulur shpenzimet e shërbimit të borxhit.

Nëse Franca do të dilte nga eurozona dhe do të rikthente monedhën kombëtare, një kurs më konkurrues këmbimi mund t’i ndihmonte eksportuesit francezë. Gjithashtu, vendi do të kishte një bankë qendrore kombëtare që mund të përcaktonte normat e interesit sipas nevojave të ekonomisë franceze dhe të ndërhynte në raste krizash.

Por këto përfitime të mundshme do të shoqëroheshin me rreziqe të jashtëzakonshme.

Nëse Franca do të ndërpriste pagesat e borxhit, një nga pasojat e mundshme do të ishte largimi i saj nga eurozona.

Një zhvillim i tillë mund të shkaktonte një krizë financiare me përmasa shumë më të mëdha sesa krizat e mëparshme. Institucionet financiare në vende të ndryshme të botës do të përballeshin me humbje të konsiderueshme dhe disa prej tyre mund të falimentonin.

Edhe vetë mbijetesa e eurozonës do të vihej në diskutim, nëse shtete të tjera do të ndiqnin të njëjtën rrugë. Një nga vendet që mund të pësonte dëme të mëdha do të ishte Britania e Madhe.

Megjithëse nuk është pjesë e Bashkimit Evropian dhe nuk përdor euron, tregjet britanike të kapitalit kanë lidhje të ngushta me sistemin financiar evropian. Për këtë arsye, një krizë e rëndë në kontinent do të ndikonte drejtpërdrejt edhe në ekonominë britanike.

Natyrisht, askush nuk do ta zgjidhte qëllimisht një skenar të tillë. Problemi është se një krizë sistemike mund të lindë si pasojë e një sërë vendimesh të veçanta, të cilat në momentin kur merren mund të duken të arsyeshme.

Gabimi themelor i Bashkimit Evropian

Pasi kam kaluar një pjesë të madhe të karrierës duke analizuar krizën financiare të eurozonës dhe dobësitë e saj ekonomike, kam arritur në përfundimin se Bashkimi Evropian bëri një gabim themelor.

Ai krijoi bashkimin monetar pa ndërtuar më parë institucionet politike dhe financiare që do të garantonin funksionimin e tij.

Eurozona nuk ka një bashkim të plotë fiskal, një treg të vetëm të integruar kapitalesh dhe një instrument të përbashkët të borxhit sovran. Krijimi i euros përfaqësoi arritjen kryesore të integrimit politik evropian gjatë viteve 1980 dhe 1990.

Por procesi i integrimit nuk përparoi mjaftueshëm pas kësaj. Kjo nuk është një çështje që lidhet thjesht me mbështetjen ose kundërshtimin e integrimit evropian.

Nëse një vend nuk dëshiron integrim më të thellë politik, atëherë nuk duhet të bëhet pjesë e monedhës së përbashkët. Britania e Madhe mbajti një qëndrim të qëndrueshëm në këtë drejtim, duke refuzuar anëtarësimin në eurozonë.

Polonia përfaqëson një tjetër shembull. Ajo nuk synon të largohet nga Bashkimi Evropian, por ka zgjedhur të mos përdorë euron.

Përvoja e 15 viteve të fundit ka treguar se vendet që vendosin të ndajnë një monedhë të përbashkët duhet të jenë të gatshme të ndërmarrin edhe hapa të mëtejshëm drejt integrimit ekonomik dhe politik.

Pikërisht këtu qëndron dobësia e eurozonës. Një bashkim monetar i papërfunduar nuk mund të funksionojë pafundësisht në formën aktuale.

Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se modeli është i gabuar në çdo aspekt, por se ai duhet të reformohet për të garantuar qëndrueshmërinë afatgjatë. Në të kundërt, ekziston rreziku që sistemi të shpërbëhet.

Pse integrimi më i thellë evropian duket gjithnjë e më i vështirë?

Disa argumentojnë se Bashkimi Evropian mund ta përfundojë ende procesin e integrimit politik. Megjithatë, zhvillimet politike të viteve të fundit nuk e mbështesin këtë optimizëm.

Gjatë krizës së mëparshme të euros, ekzistonte ndoshta mundësia e fundit reale për të krijuar një bashkim fiskal. Në atë periudhë, partitë e ekstremit të djathtë nuk kishin ende ndikimin që kanë sot në shumë vende evropiane.

Gjermania kishte gjithashtu një ekonomi më të fortë, gjë që teorikisht mund t’i mundësonte të pranonte një integrim më të thellë financiar. Megjithatë, kancelarja Angela Merkel e kundërshtoi një hap të tillë.

Sot, me një ekonomi gjermane më të dobët dhe me përçarje ndërmjet forcave politike, integrimi i mëtejshëm evropian nuk përbën më një përparësi të rëndësishme në debatin politik gjerman.

Kriza e euros nuk u zgjidh, por u shty

Në pamje të parë, kriza e mëparshme e eurozonës përfundoi kur Banka Qendrore Evropiane ndërhyri për të mbështetur tregjet e obligacioneve shtetërore përmes politikave të lehtësimit sasior.

Megjithatë, kjo ndërhyrje nuk i zgjidhi problemet themelore.

Dallimet ekonomike ndërmjet vendeve anëtare vazhduan të ekzistojnë, ndërsa mekanizmat e ndërhyrjes u projektuan kryesisht për të përballuar kriza në ekonomi relativisht të vogla.

Franca, ndryshe nga Greqia, është një nga ekonomitë më të mëdha të Bashkimit Evropian.

Pikërisht për këtë arsye, pasojat e një krize të rëndë franceze mund të jenë shumë më të vështira për t’u menaxhuar.

Nëse dikush më thotë se Franca nuk është Greqia, do të pajtohesha pa hezitim.

Por do të shtoja se, për eurozonën, një krizë franceze mund të ishte shumë më e rëndë. /Përshtatur nga UnHerd/

The post Kriza që mund të shembë euron dhe të tronditë Evropën appeared first on InfoShqip.com.

Burimi i lajmit: infoshqip.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.