Ligji për përfaqësim të drejtë: pse duhet Badenteri absolut, jo shumicë të thjeshtë?

Pse ligji për përfaqësim të drejtë kërkon Badenter absolut?

Në Maqedoninë e Veriut, procedura për miratimin e Ligjit për përfaqësim të drejtë dhe adekuat ka ngritur debate të ashpra midis ekspertëve dhe politikanëve. Komiteti për Marrëdhënie Ndërmjet Bashkësive ka sugjeruar përdorimin e “Badenterit të vogël” (shumicë e dyfishtë e thjeshtë), por sipas profesorit universitar të juridikut Bashkim Selmani, ky ligj duhet të kalojë me Badenter absolut. Arsyeja? Përfaqësimi i drejtë nuk mund të vendoset pa pëlqimin e komuniteteve të përfaqësuara.

Çfarë është Badenteri dhe pse ka rëndësi?

Badenteri është një mekanizëm kushtetues në Maqedoninë e Veriut që garanton të drejtat e komuniteteve etnike joshumicë. Për ligjet që kanë rëndësi të veçantë (siç janë ato që prekin kulturën, gjuhën ose simbolet), kërkohet jo vetëm shumica e përgjithshme, por edhe pëlqimi i deputetëve nga komunitetet joshumicë. Kjo siguron që asnjë grup nuk të mbetet i përjashtuar nga vendimmarrja.

Badenteri i madh vs. Badenteri i vogël: çfarë ndryshe ka?

Ekzistojnë dy forma të Badenterit:

• Badenteri i madh (absolut): Ligji kalon me shumicën e numrit të përgjithshëm të deputetëve nga komunitetet shumicë, pavarësisht nga numri i tyre i pranishëm në seancë.
• Badenteri i vogël: Ligji kalon me shumicën e numrit të deputetëve të pranishëm në sallë nga komunitetet joshumicë që marrin pjesë në votim.

Argumenti i profesorit Selmani: pse Badenteri absolut është i nevojshëm

Sipas Selmanit, ligji për përfaqësim të drejtë nuk mund të jetë thjesht një fitore numerike. Ai duhet të garantojë edhe legjitimitetin ndërkomunitar. “Për çështje që prekin identitetin, barazinë dhe përfaqësimin e komuniteteve, nuk mjafton vetëm shumica e votave. Nevojitet edhe shumica e besimit”, thotë ai.

Profesori thekson se ligjet që prekin të drejtat kolektive nuk duhet të jenë rezultat i një shumice politike të përkohshme, por duhet të jenë marrëveshje e qëndrueshme midis komuniteteve. “Nëse përfaqësimi i drejtë është e drejtë kolektive e garantuar nga Marrëveshja e Ohrit, atëherë duhet të sigurohet pëlqimi real i komuniteteve që preken”, shpjegon ai.

Rreziku i kalimit të ligjit me shumicë të thjeshtë

Selmani paralajmëron se kalimi i këtij ligji vetëm me shumicë të thjeshtë mund të krijojë perceptimin se një komunitet vendos për të drejtat e një komuniteti tjetër. Kjo do të thyejë parimin e barazisë dhe do të dobësojë besimin në sistemin demokratik.

“Respektimi i Badenterit është garanci kushtetuese që asnjë komunitet nuk do të mbetet i përjashtuar nga vendimmarrja për çështje që i prekin drejtpërdrejt”, thekson ai.

Konteksti aktual: pse ky ligj është kaq i rëndësishëm?

Në Maqedoninë e Veriut, për dy vite nuk ka pasur zgjidhje ligjore që garanton përfaqësim të drejtë dhe adekuat në administratën shtetërore. Gjykata Kushtetuese e shfuqizoi Balancuesin më 9 tetor 2024, pasi Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit e konsideroi atë si burim abuzimesh gjatë punësimit.

Ky propozim-ligj kaloi në lexim të parë në Kuvendin e RMV-së, por ka ngritur debate të ashpra midis opozitës dhe pozitës. Ndërkaq, për pozitën shqiptare, ky ligj është parë si një arritje pas mbi njëzet viteve nga Marrëveshja e Ohrit.

Kritikat ndaj propozimit

Opozita shqiptare ka kritikuar se ligji nuk parashikon kuota të qarta ose mekanizma kontrolli për përfaqësimin e drejtë. Gjithashtu, mungojnë masa sanksionuese nëse ligji nuk zbatohet si duhet.

Përfundim: çfarë duhet të ndodhë tani?

Sipas ekspertëve, për të garantuar një ligj të qëndrueshëm dhe të drejtë, duhet të zbatohet Badenteri absolut. Kjo do të sigurojë që të drejtat e komuniteteve të mbrohen dhe që vendimet të jenë rezultat i konsensusit, jo i një shumice politike të përkohshme.

Për më shumë detaje, mund të shihni sqarimin e plotë të profesorit Selmani në video.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.