Marrëveshja e Prespës: 8 vite pas, pse BE-ja mbetet një ëndërr?

Marrëveshja e Prespës: Një hap historik drejt stabilitetit ballkanik

Më 17 qershor 2018, në fshatin Nivicë (Psarades), në bregun e liqenit të Prespës, u shënua një nga momenteve më të rëndësishme të diplomacisë ballkanike. Shkupi dhe Athina nënshkruan Marrëveshjen e Prespës, duke i dhënë fund një mosmarrëveshjeje 28-vjeçare që kishte penguar rrugëtimin e Maqedonisë së Veriut drejt integrimit euroatlantik. Ky akt, i cili ndryshoi emrin kushtetues të vendit në “Republika e Maqedonisë së Veriut”, u bë hapi i parë drejt anëtarësimit në NATO dhe një premtim për integrimin në Bashkimin Evropian.

Çfarë parashikonte marrëveshja dhe si u zbatua?

Sipas marrëveshjes, Greqia hoqi veton e saj, duke i hapur rrugën Shkupit për anëtarësim në NATO. Në këmbim, Maqedonia e Veriut pranoi ndryshimin e emrit kushtetues, duke përmbushur një kërkesë të gjatë të Athinës. Dokumenti hyri në fuqi më 12 shkurt 2019, pas ratifikimeve në parlamentet e të dyja vendeve, duke ndryshuar edhe dokumentet personale, targat e automjeteve dhe emrat e institucioneve shtetërore.

NATO po, BE ende në pritje: pse?

Ndërsa Maqedonia e Veriut u bë anëtare e NATO-s në vitin 2020, premtimi për integrimin në BE mbetet i paplotësuar. Edhe pse ndryshimi i emrit ishte pengesa kryesore, të gjitha kriteret e tjera për anëtarësim—si reforma ligjore, lufta kundër korrupsionit dhe përmirësimi i kushteve ekonomike—duhet plotësuar. Sipas ekspertëve, pengesa tani janë proceset e brendshme të BE-së, duke përfshirë kriteret e Kopenhagës dhe rezistencën e disa anëtarëve ndaj zgjerimit të mëtejshëm.

Asimetria në zbatim: Çfarë u bë dhe çfarë ngeci?

Tetë vjet pas nënshkrimit, bilanci i zbatimit tregon një asimetri të dukshme midis Shkupit dhe Athinës:

• Maqedonia e Veriut ka përmbushur pothuajse të gjitha detyrimet:
  • Ndryshimi i Kushtetutës dhe dokumentave shtetërore.
  • Rifillimi i targave të automjeteve dhe pasaportave.
  • Përmirësimi i marrëdhënieve me Greqinë në fushat ekonomike dhe kulturore.
• Greqia ka vonuar në detyrimet e saj:
  • Tre memorandumet e bashkëpunimit (nënshkruar në 2019) nuk janë ratifikuar ende nga Parlamenti grek.
  • Këshilli i Bashkëpunimit të Nivelit të Lartë nuk ka mbajtur asnjë takim që nga viti 2019.
  • Ndryshimet në legjislacionin grek për të lehtësuar tregtinë nuk janë zbatuar plotësisht.

Diplomacia nën presion: Çfarë ndodh tani?

Marrëdhëniet dypalëshe kanë pësuar ndryshime të mëdha që nga nënshkrimi i marrëveshjes. Në vitin 2021, presidenti i Maqedonisë së Veriut, Stevo Pendarovski, bëri një vizitë historike në Athinë, duke shënuar një hap të rëndësishëm në normalizimin e marrëdhënieve. Megjithatë, dinamika politike e fundit ka sjellë një ftohje relative.

Në Greqi, qeveria e Demokracisë së Re—e cila kishte kundërshtuar marrëveshjen gjatë opozitës—ka deklaruar se do ta respektojë atë për parimin e vazhdimësisë së shtetit. Nga ana tjetër, në Maqedoninë e Veriut, qeveria e Hristijan Mickoski ka përmbushur me përpikmëri detyrimet e marrëveshjes, edhe pse kanë qenë zëra për një eventual rishqyrtim gjatë fushatës.

Ndërkohë, asnjë takim dypalësh midis kryeministrave Mickoski dhe Micotakis nuk është zhvilluar, duke treguar njëfarë ngurtësimi në komunikim. Sipas analistëve, mungesa e dialogut në nivele të larta mund të ndikojë negativisht në përparimin e integrimit në BE.

Perspektiva e ardhshme: A ka shpresë për përmirësim?

Ekspertët thonë se përpjekjet e vazhdueshme për përmirësimin e marrëdhënieve Shqipëri-Greqi janë thelbësore për stabilitetin e rajonit. Megjithatë, përparimi drejt BE-së varet nga shumë faktorë, duke përfshirë:

• Plotësimi i kriteret të tjera të BE-së nga Maqedonia e Veriut.
• Ngrirja e tensionit politik midis Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut.
• Angazhimi i BE-së për të nxitur proceset e integrimit.

Një gjë është e qartë: Marrëveshja e Prespës mbetet një model i diplomacisë ballkanike, por rruga drejt integrimit të plotë është ende e gjatë dhe e vështirë.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.