Negociatat SHBA-Iran: Sinjale të mira por dallime të mëdha mbi kontrollin e Hormuzit dhe uraniumit

Negociatat SHBA-Iran: Sinjale të mira por dallime të mëdha mbi kontrollin e Hormuzit dhe uraniumit

Gjendja e negociatave ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Iranit ka hyrë në një fazë të re të pasigurisë, pavarësisht nga disa sinjale të mira që kanë dalë në sipërfaqe gjatë orëve të para të 22 majit. Të dyja palët vazhdojnë të ballafaqohen me mosmarrëveshje thelbësore, duke përfshirë kontrollin e Ngushticës së Hormuzit në të ardhmen dhe të drejtën e Iranit për pasurimin e uraniumit. Ndërkohë, ndërmjetësi pakistanez është nisur drejt Teheranit për një përpjekje të re ndërmjetësimi, duke u shpresuar që kjo të sjellë një hap përpara në procesin diplomatik.

Kërkesat e SHBA-së për kontrollin e uraniumit

Presidenti amerikan, Donald Trump, ka qenë i qartë në rrethin e tij: SHBA-ja nuk do të lejojë që Irani të mbajë kontrollin mbi uraniumin e pasuruar në nivel të lartë, i cili mund të përdoret për zhvillimin e armëve bërthamore. Pavarësisht këmbënguljes së Iranit se nuk do të lejojë që Washingtoni të marrë këtë material, Trump ka deklaruar hapur: “Do ta marrim. Nuk na duhet. Nuk e duam.” Ai ka shtuar se, me shumë gjasa, SHBA-ja do ta shkatërrojë këtë material pasi ta marrë nën kontroll, duke theksuar se nuk do të lejojë që Teherani të ketë këtë avantazh strategjik.

Mosmarrëveshjet mbi kontrollin e Ngushticës së Hormuzit

Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka qenë edhe më i ashpër në fjalët e tij, duke deklaruar se një marrëveshje diplomatike do të jetë “e pamundur” nëse Irani vazhdon të zbatojë një sistem tarifimi në Ngushticën e Hormuzit. Kjo rrugë ujore, përmes së cilës kalonte rreth 20% e furnizimeve globale të naftës dhe gazit para fillimit të luftës në fund të shkurtit, është një nga arteriet më të rëndësishme të tregtisë ndërkombëtare.

Rubio ka theksuar se “askush në botë nuk përkrah këtë sistem tarifimi. Është e papranueshme dhe plotësisht e paligjshme.” Ai ka shtuar se një veprim i tillë nga Irani do të ishte një kërcënim global dhe do të kishte pasoja të rënda për sigurinë ndërkombëtare. Trump, nga ana e tij, ka qenë i një mendimi: “Ne duam që kjo rrugë të jetë e hapur dhe pa pagesë. Nuk duam tarifa. Është një rrugë ujore ndërkombëtare.”

Shpresat për një marrëveshje diplomatike

Pavarësisht nga retorika e ashpër, të dy zyrtarët amerikanë kanë lënë dritën e shpresës për një zgjidhje diplomatike. Rubio ka deklaruar se “ka disa sinjale të mira”, por ka qenë i kujdesshëm duke shtuar: “Nuk dua të jem shumë optimist… Le të shohim se çfarë do të ndodhë në ditët në vijim.”

Ai ka shtuar se Pakistani po bëhet një aktor kyç në këtë proces, pasi shefi i ushtrisë pakistaneze, Asif Munir, është nisur drejt Teheranit për të ndërmjetësuar në bisedime. Ministri i Brendshëm i Pakistanit, Mohsin Naqvi, gjithashtu është në kryeqytetin iranian për bisedime me zyrtarë vendorë. Kjo është hera e parë që Pakistani shërben si kanal zyrtar i komunikimit ndërmjet SHBA-së dhe Iranit që kur Izraeli dhe SHBA-ja kanë nisur sulmet ajrore kundër Iranit më 28 shkurt.

Kërkesat e Iranit: Reparacione dhe tërheqje e trupave amerikane

Nga ana e tij, Irani ka paraqitur një listë të kërkesave që, sipas tyre, janë thelbësore për një marrëveshje të qëndrueshme. Këto përfshijnë:

• Reparacione për dëmet e shkaktuara nga sulmet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit;
• Tërheqjen e të gjitha trupave amerikane nga shtetet që kufizojnë me Iranin;
• Përfundimin e bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane;
• Ndalimin e të gjitha luftimeve, duke përfshirë edhe sulmet e Izraelit kundër luftëtarëve të Hezbollahut në Iran.

Këto kërkesa janë refuzuar më parë nga Uashingtoni, duke e bërë procesin negociues edhe më të vështirë. Hezbollahu, një grup militant dhe parti politike që kontrollon pjesën më të madhe të Libanit jugor, është konsideruar nga SHBA-ja si një organizatë terroriste, ndërsa Bashkimi Evropian ka futur në listën e zezë vetëm krahun e armatosur të këtij grupi.

Rreziku i rifillimit të konflikteve

Presidenti Trump ka lënë të kuptohet se SHBA-ja është e gatshme të rifillojë sulmet ajrore kundër Iranit nëse udhëheqja iraniane nuk jep “përgjigjet e duhura”. Qëllimet e deklaruara të luftës kanë qenë:

• Çmontimi i programit bërthamor të Iranit;
• Dhënia fund mbështetjes së Teheranit për grupet ekstremiste në rajon;
• Shkatërrimi i kapaciteteve raketore të Iranit.

Sidoqoftë, Trump ka reduktuar kërkesat e tij, duke u fokusuar kryesisht në parandalimin e Iranit që të zhvillojë armë bërthamore. Nga ana tjetër, Irani ka insistuar vazhdimisht se programi i tyre bërthamor ka vetëm qëllime civile dhe nuk synon zhvillimin e armëve të shkatërrimit në masë.

Perspektiva e ardhshme: A do të arrijë një marrëveshje?

Edhe pse janë bërë përpjekje të shumta në të kaluarën për të arritur një marrëveshje, rezultatet kanë qenë të pakta. Megjithatë, ndërmjetësimi i ri i Pakistanit dhe sinjalet pozitive nga të dyja palët kanë ngritur shpresat për një zgjidhje të afërt. Siç ka thënë Rubio: “Besoj se pakistanezët do të udhëtojnë sot drejt Teheranit. Pra, shpresojmë që kjo të ofrojë përparim.”

Gjendja mbetet e ndërlikuar, por një gjë është e qartë: botëkuptimi i ndryshëm mbi kontrollin e Hormuzit dhe pasurimin e uraniumit vazhdon të jetë bariera kryesore në rrugën e paqes. Nëse palët nuk do të gjejnë një terren të përbashkët negociimi, rreziku i një konfrontimi të ri është gjithnjë i pranishëm.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.