Përfshirja e shoqërisë civile në hartimin e Kodit Zgjedhor të ri: Transparencë apo mbyllje demokratike?

Përfshirja e shoqërisë civile në hartimin e Kodit Zgjedhor të ri: Transparencë apo mbyllje demokratike?

Procesi i hartimit të Kodit Zgjedhor të ri në Maqedoninë e Veriut po bëhet subjekt i debateve të ashpra ndërmjet qeverisë, partive politike dhe shoqërisë civile. Megjithë pretendimet e Ministrisë së Drejtësisë për konsultime të vazhdueshme me sektorin civil, organizatat joqeveritare (OJQ) dhe iniciativat e pavarura thonë se janë margjinalizuar plotësisht nga grupi punues që përgatit ndryshimet kyçe në legjislacion. Ky mospërfshirje, sipas tyre, rrezikon transparencën dhe besueshmërinë e procesit demokratik, duke shënuar një kthesë të rrezikshme drejt mbylljes së procesit zgjedhor.

Grupi punues: Një proces i mbyllur pa pjesëmarrjen e shoqërisë civile

Sipas informacioneve zyrtare, grupi punues për reformat në Kodin Zgjedhor përbëhet ekskluzivisht nga përfaqësues të partive parlamentare dhe deputetë të pavarur. OJQ-të dhe iniciativat e pavarura kanë qenë të detyruar të marrin pjesë vetëm si dëgjues ose vëzhgues në diskutime, pa mundësi të ndikojnë drejtpërdrejt në përmbajtjen e ndryshimeve. Kjo situatë ka nxitur reagime të ashpra nga ana e organizatave civile, të cilat e kanë cilësuar këtë qasje si jotransparente dhe në kundërshtim me standardet ndërkombëtare, veçanërisht ato të OSBE/ODIHR.

Në një takim të mbajtur në fund të marsit 2026, Këshilli për Bashkëpunim midis Qeverisë dhe Shoqërisë Civile ka kërkuar zyrtarisht që grupi punues të përfshijë edhe anëtarë nga shoqëria civile, të emëruar nga Këshilli vetë pas një thirrjeje publike. Megjithatë, kjo kërkesë ka hasur në mospërgjigje nga Ministria e Drejtësisë, duke theksuar më tej mosdëshirën për një proces gjithëpërfshirës.

Reagimet e organizatave civile: Një proces që shpalos mungesë transparence

Xhabir Deralla, kryetar i Qendrës për Liri, CIVIL, ka shprehur shqetësimin e tij për mospërfshirjen e shoqërisë civile, duke e cilësuar këtë situatë si një mungesë transparence dhe një sinjal të keq për demokratinë në vend. Ai ka theksuar se rekomandimet e OSBE/ODIHR përfshirjen e OJQ-ve në proceset legjislative janë plotësisht injoruar, duke lënë hapësirë për abuzime politike dhe korrupsion.

Sipas Derallës, CIVIL ka paraqitur rekomandime të rëndësishme për financimin politik, profesionalizimin e administratës zgjedhore dhe mbrojtjen e vëzhgimit qytetar, por këto propozime kanë qenë të injoruara nga grupi punues. Ai ka deklaruar se qeveria po udhëhiqet nga një mungesë interesi për ndryshime reale, duke e bërë procesin tërësisht të mbyllur dhe të paefektiv.

Iniciativat qytetare: Margjinalizim edhe pse kanë ekspertizë të gjerë

Nga ana tjetër, iniciativat e pavarura qytetare janë gjithashtu të përjashtuara nga grupi punues. Elmedina Abdullahi, nga iniciativa “Më Mirë për Tetovën”, ka shprehur revoltën e tyre për mospërfshirjen në proces, duke theksuar se këto iniciativa kanë legjitimitet të lartë nga qytetarët pasi kanë marrë pjesë në cikle zgjedhore në të gjithë vendin.

Ajo ka deklaruar se kërkesat e tyre janë në përputhje me rekomandimet e OSBE/ODIHR dhe shembujt evropianë, por Ministria e Drejtësisë ka refuzuar plotësisht përfshirjen e tyre në grupin punues. Biljana Ivanovska, nga “Shansi për Qendrën”, ka shtuar se duke mos përfshirë subjektet lokale, procesi humbet përshtatshmërinë dhe efektivitetin në nivel lokal.

Përgjigja e Ministrisë së Drejtësisë: Propozime, por jo pjesëmarrje aktive

Ministria e Drejtësisë ka pranuar se shoqëria civile nuk është pjesë e grupit punues, por ka theksuar se OJQ-të kanë mundësi të paraqesin propozime dhe komentet e tyre, të cilat do të shqyrtohen nga grupi. Sipas tyre, institucione të tilla si Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve (KSHZ), ASHMAA dhe Agjencia e Administratës janë të përfshira në proces.

Megjithatë, organizatat civile kanë reaguar duke thënë se ky qasje është vetëm një formalitet dhe nuk siguron pjesëmarrje aktive. Ata kanë kërkuar që propozimet e tyre të diskutohen në grupin punues, duke theksuar se kjo është një kërkesë e drejtë për të garantuar një proces të demokratik dhe transparent.

Rekomandimet e OSBE/ODIHR: Përfshirja e shoqërisë civile është thelbësore

Raportet më të fundit të OSBE/ODIHR për Maqedoninë e Veriut kanë theksuar rëndësinë kritike të përfshirjes së shoqërisë civile në hartimin e Kodit Zgjedhor. Sipas tyre, procesi duhet të jetë gjithëpërfshirës dhe transparent, duke lejuar që OJQ-të të marrin pjesë aktive në grupet punuese.

Ndër rekomandimet kryesore janë:

• Konsultime gjithëpërfshirëse në kohë: Procesi i rishikimit të legjislacionit zgjedhor duhet të fillojë shumë përpara zgjedhjeve të ardhshme, duke përfshirë OJQ-të në grupet punuese.
• Transparenca e draft-ligjeve: Të gjitha ndryshimet e propozuara duhet të publikohen herët për diskutim publik.
• Roli i OJQ-ve si palë të treta: Kodi Zgjedhor duhet të lejojë OJQ-të të bëjnë fushatë për çështje të interesit publik pa u penguar nga rregulla strikte financiare.
• Akreditimi dhe monitorimi: Procedurat e akreditimit për vëzhguesit vendas duhet të thjeshtohen, duke garantuar akses në të gjitha fazat e procesit.
• Adresimi i boshllëqeve ligjore: Organizatat civile duhet të jenë pjesë e identifikimit të paqartësive në Kodin aktual, veçanërisht në përdorimin e burimeve shtetërore.

Zërat nga grupi punues: Transparenca është thelbësore për demokraci

Oliver Spasovski, deputet i LSDM-së dhe anëtar i grupit punues, ka deklaruar se pa përfshirjen e shoqërisë civile, procesi bëhet mbyllur dhe zgjidhjet janë të dobëta. Ai ka theksuar se transparenca është një standard demokratik dhe se injorimi i këtyre standardeve dërgon një sinjal të keq për pjekurinë demokratike të vendit.

Nga ana tjetër, Arta Bilalli Zendeli nga BDI ka deklaruar se procesi duhet të jetë gjithëpërfshirës dhe se mospërfshirja e OJQ-ve është një gabim i qeverisë. Ajo ka theksuar se shoqëria civile luan një rol të rëndësishëm në shoqërinë tonë dhe se mospërfshirja nuk duhej të ndodhte.

Zekirija Taipi nga VLEN ka deklaruar se brenda grupit punues ka ekspertë që punojnë për Kodin Zgjedhor sipas rekomandimeve të OSBE/ODIHR, por ka hedhur përgjegjësinë e mospërfshirjes së shoqërisë civile tek Ministria e Drejtësisë.

KSHZ: Propozime teknike, por mungon pjesëmarrja aktive

Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve (KSHZ) ka deklaruar se kanë dorëzuar më shumë se 20 propozime teknike për ndryshime në Kodin Zgjedhor, duke u bazuar në rekomandimet e OSBE/ODIHR. Megjithatë, KSHZ nuk është pjesë aktive e grupit punues, por shpreh gatishmërinë për pjesëmarrje të drejtpërdrejtë në fazën finale të procesit.

Ndër propozimet e tyre janë: pagimin e tarifave nga KSHZ drejtpërdrejt organeve zgjedhore, harmonizimin e procedurave teknike dhe eliminimin e boshllëqeve ligjore në zbatimin e ligjit.

Perspektiva për të ardhmen: Një proces i hapur apo i mbyllur?

Debatet për hartimin e Kodit Zgjedhor të ri kanë zënë vend në opinionin publik, duke nxitur pyetje të thella për demokratinë dhe transparencën në vend. Ndërsa qeveria po përpiqet të mbajë procesin të mbyllur, shoqëria civile dhe iniciativat qytetare po luftojnë për një proces më të hapur dhe gjithëpërfshirës.

Nëse procesi vazhdon të injorojë këto kërkesa, rreziku është që besueshmëria e zgjedhjeve të zvogëlohet, duke çuar në një krizë demokratike të thellë. Nga ana tjetër, një proces i hapur dhe transparent mund të jetë hapi i parë drejt një reformë të vërtetë zgjedhore, duke përmirësuar cilësinë e demokracisë në Maqedoninë e Veriut.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.