Pesë industri që fitojnë nga investimet e reja në mbrojtje në Evropë – Rritja e shpenzimeve ushtarake dhe ndikimi në treg

Pesë industri që fitojnë nga investimet e reja në mbrojtje në Evropë – Rritja e shpenzimeve ushtarake dhe ndikimi në treg

Evropa po kalon një kthesë historike në fushën e mbrojtjes, duke e kthyer buxhetin ushtarak nga një artikull i injoruar në një prioritet strategjik. Ky ndryshim i thellë u nxit nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, i cili shënoi fundin e një dekade të gjatë ku shpenzimet ushtarake ishin margjinalizuar. Sot, BE-ja po investon masivisht në mbrojtje, duke e kthyer Evropën në një fuqi të madhe në tregun global të armatimit.

Shpenzimet ushtarake në rritje: Një revolucion në katër vjet

Shpenzimet e mbrojtjes në BE kanë pësuar një rritje të paparë: nga 218 miliardë euro në vitin 2021, në një parashikim prej 381 miliardë euro në vitin 2025, sipas Agjencisë Evropiane të Mbrojtjes. Kjo përfaqëson një rritje prej 75% në vetëm katër vjet, duke e bërë Evropën nxitësin kryesor të rritjes globale të shpenzimeve ushtarake, të cilat arritën 2.9 trilionë dollarë në vitin 2025. Gjermania, për shembull, tejkaloi objektivin e NATO-s prej 2% të GDP-së, duke arritur në 2.3% – një ndryshim i madh krahasuar me vitet '90.

Plani “Readiness 2030” i BE-së synon të mobilizojë 800 miliardë euro në investime mbrojtëse deri në vitin 2030. Komisioni Evropian po mbledh deri në 150 miliardë euro përmes instrumentit të ri SAFE (Veprimi i Sigurisë për Evropën), duke lehtësuar financimin e projekteve të mëdha. Gjithashtu, Klauzolat e shpëtimit në Paktin e Stabilitetit dhe Rritjes lejojnë shteteve anëtare të rrisin shpenzimet ushtarake jashtë kufijve fiskale tradicionalë.

Industritë që po korrin frytet e riarmatimit evropian

1. Prodhimi i armatimit dhe municioneve: Një bum industrial pa precedent

Industritë tradicionale të mbrojtjes – si Rheinmetall, Leonardo, Saab dhe të tjera – po përjetojnë një bum të paparë. Kapaciteti i prodhimit të municioneve në BE u rrit nga 300,000 fishekë në vit (2022) në 2 milionë deri në fund të vitit 2025. Në Gjermani, porositë e brendshme u rritën me më shumë se 50% krahasuar me nivelet e mëparshme. Komisioni Evropian po investon në zgjerimin e linjave të prodhimit dhe reduktimin e kohëve të dorëzimit, të cilat aktualisht mund të zgjasin vite për sisteme të tilla si mbrojtja ajrore.

Sipas Financial Times, ky ritëm i rritjes tejkalon normat e zakonshme të zgjerimit industrial në kohë paqeje me një faktor trefish. Megjithatë, problemi strukturor mbetet: tregu i mbrojtjes evropian nuk është i integruar mjaftueshëm. Vetëm 9% e kontratave historikisht janë dhënë furnizuesve nga shtete të tjera anëtare, duke favorizuar kompanitë vendase.

2. Dronët: Teknologjia që po ndryshon luftën moderne

Ukraina ka treguar se dronët janë një element kyç në luftën moderne. Evropës i mungonte prodhimi në shkallë të gjerë, por reagimi ishte i shpejtë. Franca ka investuar 8.5 miliardë euro për të zgjeruar rezervat e municioneve dhe dronëve, ndërsa Gjermania dhe Ukraina kanë nënshkruar një marrëveshje 4 miliardë eurosh për prodhimin e përbashkët të dronëve.

BE-ja ka lançuar Iniciativën Evropiane të Mbrojtjes nga Dronët (EDDI), duke synuar ndërtimin e një sistemi mbrojtës kundër dronëve në të gjithë shtetet anëtare deri në vitin 2027. Kompania gjermane Quantum Systems, me dronin e saj Vector, është një nga liderët në këtë fushë.

3. Siguria kibernetike: Mbrojtja e infrastrukturës kritike

Hapësira kibernetike është bërë një front i ri i luftës. BE-ja ka ndarë 145.5 milionë euro për të forcuar sigurinë kibernetike në ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, administratat publike dhe kujdesin shëndetësor. Në janar 2026, Komisioni Evropian propozoi ndryshime në direktivën NIS2, duke thjeshtuar pajtueshmërinë dhe duke forcuar zinxhirin e furnizimit të TIK-ut kundër rreziqeve nga vende të treta.

Tregu i sigurisë kibernetike në Evropë po rritet me 10% në vit, ndërsa segmenti i menaxhimit të identitetit dhe qasjes – i lidhur drejtpërdrejt me mbrojtjen e sistemeve ushtarake – po rritet me 18%. Banka Evropiane e Investimeve e rendit këtë sektor si një nga prioritetet kryesore të financimit.

4. Metalet industriale: Nxitësi i papritur i riarmatimit

Pajisjet ushtarake janë të rënda dhe kërkojnë metale. Sipas Goldman Sachs, rreth 40% e rritjes së shpenzimeve ushtarake në Evropë do të shkojë në prokurimin e pajisjeve metalike, një normë dyfishtë më e lartë se norma tipike e NATO-s (20%). Kjo do të rrisë kërkesën për metale industriale me 6% deri në vitin 2027.

Bakri është metalja që do të përfitojë më shumë, pasi përdoret në automjete, armatime, infrastrukturë energjetike dhe komunikime. Goldman parashikon një rritje të kërkesës për bakër me 0.9%, për nikel me 1.3% dhe për çelik me 0.4% në nivel global.

5. Gjysmëpërçuesit: Varësia evropiane nga teknologjia e sigurt

Evropa ka kuptuar se është e ekspozuar ndaj ndërprerjeve në zinxhirët e furnizimit të gjysmëpërçuesve, të cilët janë thelbësorë për sistemet moderne të mbrojtjes. Platformat si njësitë e udhëzimit të raketave dhe sistemet ISR varen nga procesorë të sofistikuar, të cilët Evropa nuk i prodhon në masë.

Programi EDIP (Programi Evropian i Industrisë së Mbrojtjes), me një buxhet prej 1.5 miliardë euro, synon të zhvillojë një bazë evropiane për gjysmëpërçues të nivelit të mbrojtjes. Shefi i Agjencisë Evropiane të Mbrojtjes ka theksuar se varësia nga mikroelektronika jo-evropiane mbetet një dobësi kritike.

Perspektiva e ardhme: Një Evropë më e sigurt apo një treg i ri i armatimit?

Rritja e shpenzimeve ushtarake në Evropë po ndryshon dinamikën globale të tregut të mbrojtjes. Ndërsa BE-ja po përpiqet të integrojë tregun e brendshëm dhe të zhvillojë kapacitete lokale, sfidat mbeten të mëdha. Nga njëra anë, riarmatimi po krijon vende pune dhe po nxit inovacionin. Nga ana tjetër, rreziku i një race armatimesh dhe varësisë nga furnizuesit e jashtëm mbetet i pranishëm.

Një gjë është e qartë: Evropa po ndryshon. Nëse kjo do të sjellë një Evropë më të sigurt apo një treg të ri të armatimit global, koha do ta tregojë. Por një gjë është e sigurt – industria e mbrojtjes evropiane po hyn në një fazë të re, me rritje, inovacion dhe sfida të reja.

Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.