Pse Egjipti mund të vendosë tarifa për anijet në Suez, ndërsa Irani nuk mund në Hormuz?

Pse tarifat detare janë të ndryshme në Hormuz dhe Suez?

Një nga pyetjet më të diskutueshme në marrëdhëniet ndërkombëtare të kohës sonë është pse disa shtete kanë të drejtë të vendosin tarifa për kalimin e anijeve nëpër rrugët e tyre ujore, ndërsa të tjerat nuk kanë këtë mundësi. Shembulli më i qartë është kontrasti midis Ngushticës së Hormuzit dhe Kanalit të Suezit. Ndërsa Egjipti mund të tarifikojë anijet që kalojnë nëpër Suez, Irani nuk ka të drejtë të bëjë të njëjtën gjë në Hormuz, pavarësisht nga kërkesat e tij për pagesa që variojnë deri në 2 milionë dollarë për anije. Por pse ka këtë ndryshim? ---

Çfarë thotë e drejta ndërkombëtare për Hormuzin?

Sipas Konventës së Kombeve të Bashkuara për të Drejtën e Detit (UNCLOS), Ngushtica e Hormuzit është një rrugë tranziti ndërkombëtare, e cila lidh dy pjesë të detit të hapur. Kjo do të thotë se:

• Anijet e të gjitha shteteve kanë të drejtë të kalojnë pa pengesa, duke respektuar rregullat e lundrimit.
• Shtetet bregdetare, si Irani, nuk kanë të drejtë të vendosin tarifa të përgjithshme për kalimin.
• Pagesat mund të kërkohen vetëm për shërbime specifike, si pilotimi ose ndihma në emergjenca.

Prandaj, kërkesa e Iranit për pagesa të përgjithshme është në kundërshtim me UNCLOS dhe ka tërhequr kritika të ashpra nga komuniteti ndërkombëtar. ---

Pse Egjipti mund të tarifikojë anijet në Suez?

Kanali i Suezit është një rrugë ujore artificiale, ndërtuar dhe kontrolluar nga Egjipti. Në kontrast me Hormuzin, i cili është një ngushticë natyrale, Suez është një projekt inxhinierik që kërkon investime të vazhdueshme për mirëmbajtje. Kjo i jep Egjiptit të drejtën të vendosë tarifa, të cilat përdoren për:

• Mirëmbajtjen dhe modernizimin e kanalit.
• Sigurinë e lundrimit dhe mbrojtjen e mjedisit.
• Operacionet administrative dhe logjistike.

Tarifat e Suezit janë të njohura ndërkombërisht dhe garantohet nga Konventa e Konstandinopojës (1888), e cila i jep Egjiptit kontrollin e plotë mbi kanal. ---

Çfarë thotë e drejta për Kanalin e Panamasë?

Një situatë e ngjashme ekziston edhe në Kanalin e Panamasë, i cili është gjithashtu një rrugë artificiale. Autoriteti i Kanalit të Panamasë, si një entitet sovran, ka të drejtë të vendosë tarifa për kalimin e anijeve, pasi:

• Kanali kërkon investime të mëdha për mirëmbajtje.
• Përdorimi i tij nuk është i lirë, por kushton për të gjithë operatorët.

Kjo është një praktikë e zakonshme për kanalet artificiale, ndërsa ngushticat natyrale si Hormuzi janë subjekt i rregullave të ndryshme. ---

Zona gri: Kur mund të kërkohen tarifa edhe në rrugë natyrale?

Edhe pse rregullat janë të qarta për shumicën e rrugëve ujore, ka edhe zona gri ligjore, ku shtetet mund të kërkojnë pagesa të kufizuara. Shembuj përfshijnë:

• Rruga Detare Veriore (Rusi): Rusia kërkon pagesa për eskortimin e anijeve nëpër ujërat e saj të mbuluara me akull.
• Kalimi Veriperëndimor (Kanada): Kanadaja ka pretenduar të drejtë për pagesa, por këto kërkesa janë kundërshtuar nga SHBA-të.
• Ngushticat e Turqisë (Bosfor dhe Dardanele): Turqia mund të kërkojë tarifa vetëm për shërbime specifike, jo për të drejtën e kalimit.

Këto raste janë të rralla dhe shpesh kontestohen nga komuniteti ndërkombëtar. ---

Çfarë pritet të ndodhë në Hormuz?

Konflikti për tarifat në Hormuz mbetet një nga çështjet më të ndjeshme në marrëdhëniet ndërmjet SHBA-ve dhe Iranit. Washingtoni ka deklaruar hapur se:

• Ngushtica duhet të mbetet plotësisht e hapur për lundrim ndërkombëtar.
• Nuk pranohet asnjë formë tarifikimi ose autorizimi paraprak nga Irani.
• Shtetet e Bashkuara kanë kërcënuar me sanksione kundër kompanive që paguajnë tarifat e kërkuara nga Teherani.

Ndërkohë, OKB-ja dhe aleatët e SHBA-së po shqyrtojnë masa për të garantuar sigurinë e lundrimit, duke përfshirë:

• Patrulla ndërkombëtare në rajon.
• Operacione për pastrimin e minave detare.
• Monitorimin e aktiviteteve të Iranit në zonë.

Ekspertët besojnë se tensionet do të vazhdojnë, por një zgjidhje diplomatike mbetet e mundur nëse të gjitha palët angazhohen në dialog. ---

Përfundim: Ligji kundër interesave politike

Ndryshimi midis Hormuzit dhe Suezit nuk është vetëm një çështje ligjore, por edhe politike. Ndërsa Egjipti dhe Panamaja kanë kontrollin e plotë mbi kanalet e tyre, Irani nuk mund të imponojë tarifa në një rrugë natyrale që lidh detet e hapura. Kjo i jep një avantazh të madh sigurisë detare globale, por edhe rrit tensionet në rajon.

Në një botë ku energjia dhe tregtia detare janë jetësore, ruajtja e rrugëve ujore të hapura është prioritet. Prandaj, praktikat si ato të Iranit në Hormuz janë të papranueshme sipas të drejtës ndërkombëtare dhe mund të çojnë në pasoja të rënda për stabilitetin rajonal.

Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.