Studentët në Serbi protestojnë kundër pushtetit: Çfarë thotë "Memorandumi" për Kosovën dhe pse ka nxitur reagime

Studentët në Serbi protestojnë kundër pushtetit: Çfarë thotë "Memorandumi" për Kosovën dhe pse ka nxitur reagime

Në një kontekst të tensionuar politik dhe shoqëror, lëvizja studentore në Serbi ka nxjerrë në pah një dokument të quajtur Memorandumi, i cili ka nxitur debate të gjera në opinionin publik. Ky dokument, i cili pretendon se Kosova është "pjesë përbërëse e Serbisë", ka bërë që shumë të pyesin: çfarë mesazh dërgon kjo lëvizje dhe pse ajo ka vendosur të përfshijë edhe çështjen e Kosovës në kërkesat e saj?

Memorandumi, i cili është publikuar në rrjetet sociale nga grupi ombrellë "Studentët në bllokadë", ka katër pika kryesore. Në një nga pikat thuhet se çështja e Kosovës "nuk mund të zgjidhet në izolim, por vetëm brenda rrjedhave komplekse të bashkësisë ndërkombëtare". Dokumenti kërkon që pushteti në Serbi të "bashkëpunojë në mënyrë aktive dhe konstruktive me të gjitha organizatat relevante ndërkombëtare" për të gjetur një zgjidhje të qëndrueshme "në kuadër të Kushtetutës së saj". ---

Reagimet ndaj Memorandumit

Reagimet ndaj këtij dokumenti janë të ndryshme. Ndërsa një pjesë e qytetarëve në Serbi e konsiderojnë qëndrimin e studentëve si një qëndrim që bashkon shumicën e votuesve, kritikët vlerësojnë se lëvizja nuk mund ta mposhtë Partinë Progresive Serbe (SNS) të presidentit Aleksandar Vuçiq, e cila mbështetet në një politikë nacionaliste.

Akademikët, të cilët kanë mbledhur qindra mijëra njerëz në protesta anembanë vendit pas tragjedisë në Novi Sad, akuzojnë pushtetin për korrupsion dhe kërkojnë përgjegjësi për vdekjen e 16 personave nga shembja e strehës prej betoni në stacionin hekurudhor në Novi Sad më 2024. Ata kanë deklaruar se para plotësimit të kërkesave të tyre dhe shpalljes së zgjedhjeve të jashtëzakonshme, nuk do të shpreheshin për çështje që polarizojnë publikun.

Zharko Koraq, një akademik i njohur, ka thënë për Radion Evropa e Lirë se "Memorandumi tregon se as studentët nuk janë në gjendje t’i shmangen kurthit të politikës nacionaliste të Serbisë, e cila mbështetet në mitin e Kosovës". ---

Çfarë thotë pushteti në Serbi?

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka reaguar ndaj këtij dokumenti duke thënë se studentët "nuk e kuptojnë situatën në Kosovë". Ai ka shtuar se në dokumentin e tyre për Kosovën "nuk shkruhet asgjë" dhe se ata "dinë vetëm të dalin kundër shtetit të tyre dhe të kritikojnë popullin e tyre".

Autoritetet në Serbi dhe në Kosovë kanë zhvilluar dialog në Bruksel për normalizimin e marrëdhënieve që nga viti 2013. Takimi i fundit i nivelit të lartë politik u zhvillua në shtator të vitit 2023, disa ditë para se një grup i serbëve të armatosur të sulmonte Policinë e Kosovës në Banjskë të Zveçanit. Normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën është një nga kushtet kyç për përparimin drejt Bashkimit Evropian, ku Serbia është kandidate për anëtarësim. ---

Qytetarët ndahen në mendimet e tyre

Qëndrimi i pushtetit, por edhe i pjesës më të madhe të opozitës parlamentare që nuk e njeh pavarësinë e Kosovës, e ndan edhe shumica e qytetarëve në Serbi. Sipas një hulumtimi të Institutit për Çështje Evropiane nga viti 2023, më shumë se 50 për qind e qytetarëve në Serbi janë shprehur kundër pavarësisë së Kosovës.

Jovani nga Beogradi, një qytetar i rregullt, thotë se Kosova nuk është aq e rëndësishme në kontekstin e protestës studentore. "Unë e mbështes atë që ishte kërkesa e tyre e parë, pra përgjegjësinë për tragjedinë në Novi Sad", thotë ai.

Marko, një tjetër qytetar, mendon se është mirë që studentët kanë qëndrim për Kosovën. "Si do ta artikulojnë më tej, kjo varet nga ata. I mbështes në gjithçka që bëjnë, edhe nëse kanë disa qëndrime me të cilat nuk pajtohem domosdo, pajtohem shumë më tepër me ta sesa me çdo opsion tjetër politik", thotë ai.

Nga ana tjetër, Dragolubi mendon se publikimi i Memorandumit për Kosovën nuk ishte ide e mirë. "Kosova është prej kohësh shtet i pavarur dhe ashtu do të mbetet. I mbështes studentët, por nuk mund të besoj se kanë bërë një gjë të tillë. Kërkesat e mjaftueshme janë lufta kundër korrupsionit dhe zgjedhjet", thotë ai. ---

Kush e përfaqëson lëvizjen studentore?

"Studentët në bllokadë" prezantohen si një organizatë ombrellë që përfaqëson qëndrimet e miratuara në plenume të fakulteteve në mbarë Serbinë. Plenumet janë krijuar në fillim të bllokadave të fakulteteve nga studentët dhe protestave antiqeveritare pas vdekjes së 16 personave në Novi Sad.

Ato funksionojnë mbi parimin e demokracisë së drejtpërdrejtë, ku të gjitha vendimet merren me shumicën e votave të të pranishmëve. Megjithatë, nuk ka përgjigje për pyetjen se sa studentë marrin pjesë në plenume, as sa prej tyre kanë marrë pjesë në hartimin e Memorandumit për Kosovën.

Para publikimit në rrjetet sociale, Memorandumi u lexua në një tribunë në Kragujevc në Serbinë qendrore, ku folësit shprehën shqetësimin se Universiteti i Mitrovicës, mund të mbyllet. Universiteti në Mitrovicë të Veriut funksionon brenda sistemit paralel të Serbisë, i cili për Kosovë konsiderohet i paligjshëm. ---

Për Kosovën dhe “protestën për Vidovdan” të studentëve

Kjo nuk është hera e parë që studentët janë shprehur për çështjen e Kosovës që nga fillimi i protestave antiqeveritare në Serbi në vitin 2024. Në protestën e mbajtur në festën shtetërore dhe fetare të Vidovdanit në Beograd vitin e kaluar, ata theksuan se politika e jashtme e Serbisë duhet të bazohet në respektimin e sovranitetit dhe integritetit territorial të Serbisë, Kushtetutës, neutralitetit ushtarak dhe mbrojtjes së popullit serb në Kosovë dhe në rajon.

Një nga folësit në atë tubim ishte edhe profesori universitar Millo Llompar, i njohur për qëndrime të djathta. Gjatë fjalimit ai tha se në Kushtetutën e Serbisë, "Kosova është pjesë e patjetërsueshme e Serbisë", dhe përmendi gjithashtu mbrojtjen e sovranitetit të Republikës Sërpska, të serbëve në Mal të Zi, si dhe të drejtave kombëtare serbe në Kroaci dhe Maqedoni të Veriut.

Në tetor të po atij viti, studentët e Fakultetit të Drejtësisë në Beograd organizuan gjithashtu një protestë para mbajtjes së zgjedhjeve lokale në Kosovë, ku kërkuan "përgjegjësi për të gjithë ata që shkelin të drejtat e popullit serb".

Zharko Koraq vlerëson se rreth lëvizjes studentore ka njerëz që i mbështesin sinqerisht, "por edhe të tjerë me ambicie politike që e shohin atë si rrugë të shkurtër për karrierë politike".

"Kur profesori Millo Llompar – që ka qëndrime të qarta politike – foli në protestën studentore në qershor 2025, u bë e qartë se ata po ndjekin linjën e rezistencës më të lehtë, atë të nacionalizmit", thotë Koraq. ---

Memorandumi i viteve ’90

Me vetë titullin e tij, dokumenti i studentëve për Kosovën i kujtoi një pjesë të opinionit publik Memorandumin kontrovers të Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve (SANU) të vitit 1986. Në të paraqiten pretendime për rrezikimin e popullit serb në ish-Jugosllavi.

Kritikët e konsiderojnë këtë dokument si nxitës për luftërat e viteve ’90, që fillimisht nisën në Kroaci dhe Bosnjë e Hercegovinë, e më pas më 1998 edhe në Kosovë. NATO në vitin 1999 nisi bombardimin e Jugosllavisë së atëhershme, me qëllim ndalimin e krimeve të forcave policore dhe ushtarake serbe ndaj civilëve shqiptarë në Kosovë.

Kosova shpalli pavarësinë nëntë vjet pas përfundimit të bombardimeve dhe tërheqjes së policisë dhe ushtrisë serbe nga Kosova. Para Gjykatës Ndërkombëtare në Hagë, për krime lufte ndaj shqiptarëve në Kosovë janë dënuar zyrtarë të lartë ushtarakë dhe politikë të Serbisë.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.