Çfarë ndodh më 6 tetor: presidenti apo zgjedhje të reja?

Kosova po hyn në një javë vendimtare për funksionimin e institucioneve. Data 6 tetor 2026 nuk është thjesht një afat politik, por kufiri kushtetues brenda të cilit Kuvendi duhet ta zgjedhë presidentin e Republikës.

Këtë afat e ka përcaktuar shprehimisht Gjykata Kushtetuese në aktgjykimin për rastet KO256/26 dhe KO258/26. Gjykata ka konstatuar se periudha 60-ditore për zgjedhjen e presidentit ka filluar më 8 gusht dhe përfundon më 6 tetor 2026. Aktgjykimi është marrë më 23 shtator dhe është publikuar më 29 shtator.

Prandaj, çështja nuk lidhet më vetëm me atë se cilin kandidat do ta mbështesin partitë politike. Nëse nuk arrihet marrëveshje brenda afatit, do të aktivizohen pasojat që parashikon Kushtetuta.

1. A shpërndahet automatikisht Kuvendi më 6 tetor?

Përgjigjja që jep aktgjykimi është e qartë: nëse presidenti nuk zgjidhet brenda afatit të përcaktuar, Kuvendi shpërndahet sipas Kushtetutës.

Neni 82, paragrafi 1, pika 3, parashikon shpërndarjen e Kuvendit nëse presidenti nuk zgjidhet brenda 60 ditëve nga fillimi i procedurës së zgjedhjes. Gjykata Kushtetuese ka sqaruar se kjo pasojë zbatohet në rrethanat aktuale nëse zgjedhja e presidentit nuk përfundon deri më 6 tetor.

Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm juridik. Kuvendi nuk ka nevojë ta votojë shpërndarjen e vet me dy të tretat e deputetëve. Një votim i tillë parashikohet për një mënyrë tjetër të shpërndarjes, ndërsa në rastin e dështimit të zgjedhjes së presidentit pasoja rrjedh drejtpërdrejt nga Kushtetuta.

Kjo nënkupton se një marrëveshje politike për vazhdimin e punës së Kuvendit nuk mund ta zëvendësojë përmbushjen e detyrimit kushtetues.

2. Kush i shpall zgjedhjet: Albulena Haxhiu apo dikush tjetër?

Sipas nenit 84 të Kushtetutës, kompetencën për shpalljen e zgjedhjeve parlamentare e ka presidenti i Republikës. Por Kosova aktualisht nuk ka president me mandat të plotë.

Albulena Haxhiu vazhdon ta ushtrojë detyrën e presidentes, krahas pozitës së saj si kryetare e Kuvendit. Ushtrimi i përkohshëm i funksionit të presidentit mbështetet në mekanizmin kushtetues të parashikuar në nenin 90.

Nëse presidenti nuk zgjidhet deri më 6 tetor dhe nuk ka ndonjë zhvillim tjetër institucional që e ndryshon situatën, Haxhiu pritet të jetë autoriteti që shpall zgjedhjet e reja.

Ekziston edhe një precedent i drejtpërdrejtë. Më 30 prill 2026, pas një dështimi të mëparshëm të zgjedhjes së presidentit, Haxhiu, në cilësinë e ushtrueses së detyrës së presidentes, shpalli zgjedhjet e parakohshme parlamentare për 7 qershor. Një situatë e ngjashme institucionale është administruar tashmë në praktikë.

Megjithatë, duhet dalluar shpërndarja e Kuvendit, që në këtë rast është pasojë kushtetuese, nga akti i shpalljes së datës së zgjedhjeve, që i takon Presidencës.

3. Kur mund të mbahen zgjedhjet e reja?

Neni 5 i Ligjit nr. 08/L-228 për Zgjedhjet e Përgjithshme përcakton që presidenti duhet t’i shpallë zgjedhjet jo më vonë se dhjetë ditë pas shpërndarjes së Kuvendit. Po ky nen përcakton se zgjedhjet e parakohshme nuk mund të mbahen më herët se 30 ditë dhe as më vonë se 45 ditë pas shpërndarjes.

Kalendari i mundshëm, nëse afati kushtetues përfundon pa zgjedhjen e presidentit më 6 tetor 2026:

1. 6 tetor 2026: përfundon afati kushtetues për zgjedhjen e presidentit.

2. Brenda 10 ditëve nga shpërndarja: ushtruesja e detyrës së presidentes duhet t’i shpallë zgjedhjet, pas konsultimit me partitë politike.

3. 8 ose 15 nëntor 2026: dy të dielat që mund të shqyrtohen si data zgjedhjesh. Data 15 nëntor është e diela e fundit brenda afatit.

4. 20 nëntor 2026: kufiri i fundit 45-ditor, nëse shpërndarja llogaritet nga 6 tetori.

Datat e nëntorit janë skenarë të mundshëm, jo data të shpallura zyrtarisht. Përcaktimi përfundimtar do të bëhej nga ushtruesja e detyrës së presidentes, pas konsultimeve politike dhe duke marrë parasysh përgatitjet e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve.

4. Çfarë ndodh me Qeverinë Kurti?

Aktgjykimi i Gjykatës Kushtetuese ka konstatuar se vendimi i 13 shtatorit 2026 për zgjedhjen e Qeverisë nuk është në kundërshtim me nenin 95 të Kushtetutës. Gjykata ka bërë kështu një dallim mes vonesës në konstituimin e Kuvendit dhe vlefshmërisë kushtetuese të zgjedhjes së Qeverisë.

Shpërndarja eventuale e Kuvendit nuk do të thotë se Kosova mbetet menjëherë pa qeverisje. Kushtetuta parasheh vazhdimësinë e funksionimit të institucioneve, dhe në një situatë zgjedhjesh të parakohshme duhet të sigurohet administrimi i vendit derisa të përfundojë procesi zgjedhor dhe të krijohen institucionet e reja.

Megjithatë, statusi juridik i Qeverisë pas shpërndarjes së Kuvendit dhe kufijtë e ushtrimit të kompetencave të saj duhen dalluar nga çështja e legjitimitetit politik.

Një mandat qeverisës i sapofilluar mund të përballet kështu me një tjetër proces zgjedhor, jo për shkak të rrëzimit të Qeverisë me mocion mosbesimi, por për shkak të moszgjedhjes së presidentit. Ky është një dallim thelbësor për interpretimin e krizës aktuale.

5. A mund të shmangen zgjedhjet në momentin e fundit?

Mundësia kushtetuese për t’i shmangur zgjedhjet ekziston për sa kohë Kuvendi arrin ta përfundojë me sukses procedurën e zgjedhjes së presidentit brenda afatit.

Neni 86 i Kushtetutës parashikon tri raunde votimi. Në dy raundet e para kërkohen dy të tretat e votave të të gjithë deputetëve, përkatësisht 80 vota. Në raundin e tretë garojnë dy kandidatët që kanë marrë më së shumti vota në raundin e dytë, dhe fituesi duhet të sigurojë shumicën e votave të të gjithë deputetëve, përkatësisht të paktën 61 vota. Nëse as në raundin e tretë nuk zgjidhet presidenti, Kushtetuta parashikon shpërndarjen e Kuvendit dhe mbajtjen e zgjedhjeve të reja brenda 45 ditëve.

Megjithatë, arritja te raundi i tretë kërkon zhvillimin e rregullt të procedurës dhe respektimin e kërkesave për pjesëmarrjen e deputetëve. Prandaj, sigurimi i 61 votave nuk është domosdoshmërisht i mjaftueshëm nëse paraprakisht nuk krijohen kushtet për zhvillimin e procedurës kushtetuese.

Një marrëveshje politike mbi një kandidat, e shoqëruar me pjesëmarrjen e nevojshme të deputetëve, mbetet rruga për zgjedhjen e presidentit brenda afatit.

6. Pse mund të përsëritet kriza edhe pas zgjedhjeve?

Zgjedhjet parlamentare nuk e zgjidhin vetvetiu çështjen e presidentit. Kosova nuk e zgjedh presidentin drejtpërdrejt me votën e qytetarëve; këtë kompetencë e ka Kuvendi. Edhe një legjislaturë e re do të duhet të krijojë shumicën dhe kushtet e nevojshme për zgjedhjen e kreut të shtetit.

Nëse partitë dalin nga zgjedhjet me qëndrime të pandryshuara dhe pa marrëveshje për presidentin, mosmarrëveshja politike mund të vazhdojë. Ky është një skenar i mundshëm, jo një përfundim i paracaktuar, dhe rezultati do të varet nga përbërja e Kuvendit të ri dhe marrëveshjet ndërmjet subjekteve parlamentare.

Këtu qëndron dallimi mes zgjidhjes juridike dhe zgjidhjes politike: Kushtetuta përcakton çfarë ndodh kur dështon zgjedhja e presidentit, por zgjedhjet e reja nuk garantojnë arritjen e një marrëveshjeje.

7. Çfarë duhet të ndodhë pas 6 tetorit?

Në rast të dështimit të zgjedhjes së presidentit, institucionet do të përballen me disa detyra të njëpasnjëshme: zbatimin e pasojës kushtetuese të shpërndarjes së Kuvendit, shpalljen e zgjedhjeve nga Presidenca dhe organizimin e procesit zgjedhor nga KQZ-ja. Ndërkohë, Qeveria duhet të sigurojë vazhdimësinë e funksionimit institucional, duke respektuar kufijtë kushtetues dhe ligjorë.

Vëmendje e veçantë duhet t’i kushtohet pozitës së ushtrueses së detyrës së presidentes. Neni 90 i Kushtetutës përcakton kufirin maksimal prej gjashtë muajsh për ushtrimin e përkohshëm të këtij funksioni. Nëse procesi i krijimit të institucioneve zgjatet, respektimi i këtij kufiri mund të bëhet një tjetër çështje juridike që kërkon trajtim institucional.

Përfundim: afati kushtetues dhe marrëveshja politike

Data 6 tetor është kufiri që Gjykata Kushtetuese ka përcaktuar për zgjedhjen e presidentit. Nëse ky afat përfundon pa rezultat, rruga kushtetuese çon drejt shpërndarjes së Kuvendit dhe zgjedhjeve të parakohshme.

Përgjegjësia për zgjedhjen e presidentit u takon deputetëve, ndërsa përgjegjësia për shpalljen e zgjedhjeve të reja i takon institucionit të Presidencës.

Për qytetarët, çështja shkon përtej emrit të presidentit të ardhshëm. Ajo lidhet me kohëzgjatjen e krizës institucionale, funksionimin e Qeverisë, punën e Kuvendit dhe mundësinë që vendi të përballet sërish me zgjedhje.

Deri më 6 tetor, partitë kanë ende mundësinë të arrijnë marrëveshje. Pas këtij afati, në mungesë të një presidenti të zgjedhur, pasojat nuk do të përcaktohen nga vullneti i tyre politik, por nga Kushtetuta dhe aktgjykimi i Gjykatës Kushtetuese. /Bota Sot

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.