Evropa në rrezik: A mund të sigurojë të ardhmen në një botë të fuqive të mëdha pa SHBA-në?

Evropa në rrezik: A mund të sigurojë të ardhmen në një botë të fuqive të mëdha pa SHBA-në?

Ndërsa luftërat zgjerohen dhe besimi ndaj aleancave tradicionale po zbehet, Evropa po përballet me një pyetje kyçe: a mund të sigurojë të ardhmen e saj në një botë gjithnjë e më të dominuar nga politika e fuqive të mëdha? Ky sfidë po e detyron kontinentin të rishqyrtojë thellësisht strategjitë e tij të mbrojtjes, duke u përgatitur për një realitet ku interesat kombëtare dhe autonomia strategjike do të jenë në qendër të gjithçkaje.

Një realitet i ri global

Evropa po përballet me një ndryshim të thellë në dinamikën globale. Nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia dhe tensionet në Lindjen e Mesme, deri te rivaliteti gjithnjë e më i fortë ndërmjet SHBA-së dhe Kinës, Bashkimi Evropian po ndihet i detyruar të ndryshojë qasjen e tij ndaj sigurisë. Fuqia ushtarake dhe interesat strategjike po marrin përparësi ndaj bashkëpunimit dhe rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla.

“Për herë të parë në kujtesën tonë, ne jemi vërtet vetëm”, deklaroi ish-kryeministri italian Mario Draghi, duke përshkruar pasigurinë në rritje që po ndihet në kryeqytetet evropiane. Kjo ndjesi po reflekton një ndryshim të thellë në mënyrën se si Evropa po e sheh të ardhmen e saj, duke e detyruar atë të rishqyrtojë bindjet e vjetra për aleancat, mbrojtjen dhe stabilitetin ekonomik.

Rritja e shpenzimeve ushtarake: Një sinjal i ndryshimit

Që nga pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022, shtetet anëtare të Bashkimit Evropian kanë rritur vazhdimisht buxhetet ushtarake. Në vitin 2024, shpenzimet e përbashkëta kanë arritur në rreth 739 miliardë euro, duke treguar një angazhim të thellë për të mbrojtur interesat strategjike.

Gjermania, si fuqia më e madhe ekonomike e Evropës, pritet të ndajë 117.2 miliardë euro për mbrojtjen në vitin 2026, ndërsa Franca do të investojë rreth 68.5 miliardë euro. Edhe vendet në krahun lindor të NATO-s po veprojnë me ritëm më të shpejtë. Polonia, e shqetësuar nga mundësia e një agresioni të mëtejshëm rus, tashmë shpenzon 4.48% të Prodhimit të Brendshëm Bruto për sektorin e mbrojtjes.

Ky transformim përfaqëson një shkëputje të madhe nga dekadat pas Luftës së Ftohtë, kur Evropa kishte reduktuar gradualisht kapacitetet ushtarake. Por ndryshimi nuk po nxitet vetëm nga kërcënimi rus. Ai lidhet gjithnjë e më shumë edhe me pasigurinë në rritje për rolin dhe përkushtimin e SHBA-së ndaj sigurisë evropiane.

Faktori Trump: Një aleancë në rrezik

Për dekada me radhë, siguria e Evropës është mbështetur te NATO dhe garancia ushtarake e SHBA-së. Por ky besim, që për një kohë të gjatë është konsideruar i palëkundur, tani po vihet seriozisht në pikëpyetje.

Që prej rikthimit të administratës së dytë të Donald Trump, liderët evropianë po përballen me një qasje më të njëanshme dhe më transaksionale nga Uashingtoni në politikën e jashtme. SHBA-ja ka ndërmarrë vendime të rëndësishme ushtarake dhe diplomatike me konsultime të kufizuara me aleatët evropianë, duke rritur shqetësimet për koordinimin brenda aleancës.

Përplasjet nuk janë kufizuar vetëm në çështjet e sigurisë. Marrëdhëniet janë tensionuar edhe në aspektin ekonomik, për shkak të tarifave amerikane ndaj produkteve evropiane dhe kërcënimeve të vazhdueshme me sanksione. Kjo ka forcuar bindjen në Bruksel se partneriteti transatlantik po bëhet gjithnjë e më i paqëndrueshëm dhe i vështirë për t’u parashikuar.

Planet “Readiness 2030”: Një Evropë më autonome

Në këtë kontekst, BE-ja ka nisur planin “Readiness 2030”, i cili synon të mobilizojë mbi 800 miliardë euro investime në mbrojtje përmes lehtësimit të rregullave fiskale, prokurimeve të përbashkëta dhe forcimit të industrisë ushtarake evropiane.

Paralelisht, instrumenti i Komisionit Evropian “Security Action for Europe” (SAFE) u jep shteteve anëtare mundësinë të aksesojnë deri në 150 miliardë euro kredi për blerje të përbashkëta të pajisjeve ushtarake. Nëntëmbëdhjetë vende dhe Kanadaja kanë shprehur interesim për këtë iniciativë.

Përtej rritjes së shpenzimeve, Brukseli po shqyrton edhe hapa më të thellë integrimi në fushën e mbrojtjes. Ndër propozimet që po diskutohen janë:

• Krijimi i një Bashkimi Evropian të Mbrojtjes;
• Një “Shengen ushtarak” për lëvizjen e shpejtë ndërkufitare të trupave;
• Projekte afatgjata strategjike si “Mburoja Ajrore Evropiane” dhe “Mburoja Hapësinore”.

Edhe pse këto iniciativa ndodhen ende në faza të ndryshme zhvillimi, ato pasqyrojnë një ambicie më të gjerë: ta trajtojnë sigurinë si një përgjegjësi të përbashkët evropiane, dhe jo thjesht si çështje të veçantë kombëtare.

Partneritete të reja: Diversifikimi i aleancave

Evropa po e zgjeron rrjetin e saj të partneriteteve të mbrojtjes edhe përtej Shteteve të Bashkuara. Partneriteti i ri BE-Kanada për Siguri dhe Mbrojtje, i nënshkruar në qershor 2025, shënon një thellim të bashkëpunimit me Kanadanë dhe Mbretërinë e Bashkuar në fusha si prokurimi i përbashkët, qëndrueshmëria dhe forcimi i kapaciteteve industriale të mbrojtjes.

Qëllimi i kësaj qasjeje është krijimi i një rrjeti më të gjerë partnerësh me interesa dhe vizione të përbashkëta, ndërsa Evropa synon të ulë varësinë e saj strategjike nga çdo fuqi e vetme dhe të rrisë autonominë në fushën e sigurisë.

“De-risking”: Reduktimi i varësisë nga fuqitë e mëdha

Bashkimi Evropian po përballet me presion ekonomik në rritje si nga Uashingtoni, ashtu edhe nga Pekini. Tarifat amerikane dhe mosmarrëveshjet tregtare gjatë administratës së Donald Trump kanë rikthyer shqetësimet për përdorimin e presionit ekonomik edhe nga aleatët tradicionalë të Evropës, ndërsa mbikapaciteti industrial i Kinës dhe dominimi i saj në zinxhirët kritikë të furnizimit po vazhdojnë të ushtrojnë presion të konsiderueshëm mbi industrinë evropiane.

Në përgjigje të këtyre sfidave, Brukseli ka adoptuar një qasje strategjike që gjithnjë e më shpesh përshkruhet si “de-risking” – reduktimi i ekspozimit ndaj SHBA-së dhe Kinës, pa u shkëputur plotësisht ekonomikisht nga asnjëra prej tyre.

Kjo strategji ka përfshirë edhe largimin gradual të kompanive kineze të teknologjisë si Huawei dhe ZTE nga infrastruktura kritike evropiane, si dhe përpjekje për të forcuar alternativa vendore në sektorë kyç si financat, pagesat digjitale dhe prodhimi industrial.

Një Evropë në tranzicion: Nga marrëse në krijuese e rregullave

Edhe pse Evropa po lëviz drejt një autonomie më të madhe, ajo mbetet thellësisht e ndërthurur në një sistem global të formësuar nga negociatat dhe konkurrenca mes fuqive të mëdha. Diplomacia e nivelit të lartë ndërmjet SHBA-së dhe Kinës, zhvendosja e prioriteteve amerikane drejt Azisë, si dhe thellimi i lidhjeve ndërmjet Kinës dhe Rusisë, kanë shtuar frikën në Bruksel se Evropa po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një “marrëse rregullash”, dhe jo në një “krijuese rregullash” në arenën globale.

Një paketë e mëtejshme mbështetjeje prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën është aktualisht në diskutim, duke nënvlerësuar peshën e madhe financiare të Evropës dhe fragmentimin e saj të brendshëm politik. Ky sfidë thekson se, pavarësisht përpjekjeve, kapacitetet kyçe të sigurisë vazhdojnë të varen nga Shtetet e Bashkuara, ndërsa ndërtimi i një kredibiliteti të plotë ushtarak pritet të marrë vite të tëra.

Rezultati është një kontinent në tranzicion: një Evropë që nuk mund të mbështetet më plotësisht në garancitë e vjetra të sigurisë, por që ende nuk ka arritur t’i zëvendësojë ato me një arkitekturë të pavarur mbrojtjeje. Në një epokë të rikthimit të konkurrencës mes fuqive të mëdha, kjo pasiguri është bërë realiteti strategjik përcaktues i Evropës.

Pyetja që mbetet është: a mund Evropa të transformojë këtë tranzicion në një avantazh strategjik, apo do të mbetet e mbështetur në fuqitë e jashtme për të mbrojtur të ardhmen e saj?

Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.