Gjykatësit në Maqedoninë e Veriut me pasuri të padeklaruara: Rreziku i impunitetit për korrupsionin gjyqësor

Gjykatësit në Maqedoninë e Veriut: Një sistem i dobët kundër pasurive të padeklaruara

Në Maqedoninë e Veriut, sistemi i kontrollit të pasurive të gjykatësve dhe prokurorëve është i mbushur me vazhdime ligjore, afate të kaluara për ngritjen e procedurave dhe mungesë të transparencës. Edhe pse ligji parashikon dënime të rënda për mosdeklarimin e pasurisë, praktika tregon se shumë gjykatës kanë mbetur të padëshkuar për veprime që mund të konsiderohen korrupsion.

Çfarë thotë ligji për gjykatësit me pasuri të padeklaruara?

Sipas Ligjit për Gjykatat (2019) dhe Ligjit për Parandalimin e Korrupsionit, gjykatësit janë të detyruar të deklarojnë të gjitha pasuritë e tyre, duke përfshirë:

• Pasuritë e patundshme (shtëpi, apartamente, tokë);
• Aksione, borxhe ose pronë në pronësi të tyre ose të familjes;
• Të ardhura të tejkalojnë njëzet paga mesatare neto.

Nëse një gjykatës refuzon ta deklarojë pasurinë ose fiton pasuri të paligjshme dhe nuk e raporton atë, ai mund të shkarkohet. Megjithatë, kjo nuk ka ndodhur kurrë në praktikë, edhe pse janë zbuluar raste të pasurive të fshehura.

Rasti i gjykatësit Gjoko Ristov: Pasuri e fshehur për vite

Një nga rastet më të njohura është ajo e gjykatësit Gjoko Ristov, i cili u akuzua për fshehjen e 350 mijë euro në murin e shtëpisë së prindërve të tij. Prokurorja Iskra Haxhi Vasileva zbuloi se paratë ishin të mbështjellë në varakë me shenja të gishtërinjve të tij, ndërsa në dhomë gjendeshin fletë me numra të lëndëve gjyqësore.

Përveç kësaj, Ristov nuk e kishte deklaruar:

• Një apartament në lagjen Karposh (143 m²);
• Një dhuratë-apartament nga babai i tij (i cili gjithashtu nuk u deklarua).

Sipas KSHPK (Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit), ai mund të përballë një gjobë prej 300 euro (ose 150 euro nëse paguan brenda 8 ditëve). Megjithatë, asnjë procedurë disiplinore nuk është ngritur kundër tij, sepse afati ligjor për ndjekje ka kaluar.

Pse shumë gjykatës mbeten të padëshkuar?

Ka disa arsye pse sistemi dështon në ndjekjen e gjykatësve me pasuri të padeklaruara:

1. Afate të kaluara për ndjekje: Ligji kërkon që procedurat të nisen brenda 6 muajsh nga zbulimi i shkeljes, por jo më vonë se 3 vjet nga kryerja e saj. Në shumë raste, kjo kohë ka kaluar.
2. Mungesë e kontrollit aktiv: KSHPK kontrollon vetëm gjykatësit që janë në planin vjetor, duke lënë shumë të paidentifikuar.
3. Sistemi i vjetër i deklarimit: Deri tani, shumë gjykatës kanë deklaruar pasurinë vetëm në formë letre, duke lejuar gabime ose fshehje të të dhënave.

Adem Çuçulj, kryetari i KSHPK-së, pranon se sistemi ka kapacitete të kufizuara dhe se vetëm kontrolli elektronik i ri mund të përmirësojë gjendjen. Ai shton:

“Duhet ta zbulojmë menjëherë diçka që ai e ka blerë, por që nuk e ka deklaruar. Sistemi elektronik i ri merr të dhëna direkt nga Kadastra dhe nuk lejon gabime.”

Sa gjykatës nuk e kanë deklaruar pasurinë e tyre?

Sipas të dhënave të KSHPK-së, gjashtë gjykatës nuk e kanë dorëzuar deklaratën e pasurisë për vitin e kaluar. Për ta janë ngritur procedura kundërvajtëse, por procesi është i ngadalshëm.

Një shembull tjetër është ai i kryetarit të një gjykate në Strumicë, i cili kishte dy kundërvajtje:

• Për mosdorëzim të fletë anketuese;
• Për mosdeklarim të pasurisë pas përfundimit të mandatit.

Edhe pse KSHPK kontrolloi pesë gjykatës të përmendur në Raportin e Departamentit të Shtetit për të Drejtat e Njeriut (2019), asnjëri nuk u dënua për pasurim joproporcional.

Çfarë duhet të ndryshojë?

Ekspertët dhe aktivistët kanë kërkuar ndryshime të mëdha në sistem:

• Miratimi i Ligjit mbi Prejardhjen e Pasurive: Ky ligj do të detyrojë të gjithë zyrtarët (jo vetëm gjykatësit) të shpjegojnë origjinën e pasurive të tyre.
• Kontroll elektronik i detajuar: Sistemi i ri do të lejojë kontrollin e transaksioneve bankare dhe pronave në kohë reale.
• Zhvillimi i një baze të dhënash të centralizuar: Kjo do të ndihmojë në identifikimin e ndryshimeve të papritura të pasurisë.

Aleksandar Kambovski, kryetari i Këshillit Gjyqësor, pranon se sistemi aktual është i dobët:

“Nëse afatet kanë kaluar, nuk mund të zhvillohet procedurë. Është një problem i madh, sepse gjykatësit me pasuri të padeklaruara mbeten të padëshkuar.”

Konkluzioni: Impuniteti mbizotëron në sistemin gjyqësor

Edhe pse ligji parashikon dënime të rënda për korrupsionin gjyqësor, praktika tregon se shumë gjykatës kanë mbetur të padëshkuar. Arsyet janë:

• Afate të kaluara për ndjekje;
• Mungesë e kontrollit aktiv;
• Sistemi i vjetër i deklarimit.

Pa ndryshime të thella në sistemin e kontrollit dhe zbatimin e ligjeve, impuniteti për gjykatësit me pasuri të padeklaruara do të vazhdojë. Kjo rrezikon të dobësojë besimin e publikut në drejtësi dhe të nxjerrë në dritë korrupsionin e fshehur në sistemin gjyqësor të Maqedonisë së Veriut.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.