Inteligjenca Artificiale tek studentët: Efektet e dembelizmit intelektual dhe ndryshimet në mendim

Inteligjenca Artificiale tek studentët: Një revolucion me pasoja të thella

Në një botë ku teknologjia po përcakton ritmin e jetës sonë, Inteligjenca Artificiale (IA) ka hyrë thelbësisht në jetën e të rinjve. Sipas të dhënave të fundit të Eurostat (2025), rreth 63.8% e të rinjve evropianë (16–24 vjeç) përdorin mjete të IA-së në mënyrë të rregullt. Megjithatë, përtej lehtësisë që sjell përdorimi i këtyre mjeteve, shqetësimi rritet kur analizohet se si ndikon ajo në mendimin, sjelljen dhe aftësitë intelektuale të tyre.

Një grup ekspertësh dhe studentësh nga fusha të ndryshme – Inxhinieri Kompjuterike, Ekonomia dhe Psikologjia – ndajnë me ne vështirësitë dhe rreziqet që sjell përdorimi i pa kontrolluar i IA-së. Nga parashikimet e gabuara deri te dembelizmi intelektual, ky fenomen po ndryshon mënyrën se si të rinjtë mësojnë, mendojnë dhe zgjidhin probleme. ---

Si funksionon Inteligjenca Artificiale në prapaskenë?

Amra Feta, ligjëruese në Universitetin Ndërkombëtar Ballkanik dhe eksperte në Inxhinieri Kompjuterike, shpjegon se IA nuk mendon si njeriu, por parashikon përgjigje bazuar në modele të mëhershme të të dhënave.

“Kur një përdorues kërkon një përgjigje nga IA, sistemi lexon tekstin e tij, e ndan në pjesë më të vogla dhe parashikon fjalët e ardhshme duke u bazuar në modelet që ka mësuar më parë. Ky proces është shumë i shpejtë, por nuk ka asnjë element të kuptimit të vërtetë ose të logjikës njerëzore.”, thotë Feta.

Një nga problemet më të mëdha të IA-së është ajo që ekspertët e quajnë “halucinacion i AI-së” – një dukuri ku sistemi jep përgjigje të pasakta ose të pa verifikueshme.

“IA nuk verifikon të dhënat, por vetëm mbush boshllëqet me fjalë që kanë kuptim sipas modeleve të mësuara. Kjo mund të çojë në përgjigje të rreme ose të pa saktë, të cilat, nëse përdoren pa kontroll, mund të kenë pasoja të rënda.”, shton ajo. ---

Studentët ndjejnë ndryshimet: Nga lehtësi te dembelizmi intelektual

Nga ana e tyre, studentët janë ndër ata që përdorin më shumë mjete të IA-së, por gjithnjë e më shumë shqetësohen për efektet e tyre afatgjata.

Rumejsa Aliu, studente në Inxhinieri Kompjuterike, thotë se përdor IA për sugjerime, por vetëm pasi i verifikon ato.

“Edhe pse kemi libra, profesorë dhe burime të tjera, shumë prej nesh i shohim IA-në si opsionin më të lehtë. Por nuk duhet ta lëmë atë të bëjë punën tonë. Përgjigjet e saj janë të shpejta, por jo gjithmonë të sakta.”, shpjegon ajo.

Rumesa Ramadani, studente në Ekonomi, shton se përdorimi i IA-së nuk është vetëm një tregues i dembelizmit, por edhe i varësisë nga përgjigjet e menjëhershme.

“Ne jemi të mbingarkuar me detyra, por duke u mbështetur te IA, po humbasim aftësinë për të qëndruar gjatë mbi një problem. Pse të kalosh një orë duke menduar, kur mund të marrësh një përmbledhje në disa sekonda? Ky nuk është dembelizëm, por një zhdukje e thellësisë në të nxënë.”, thotë ajo.

Ajo thekson se shumë studentë po ia delegojnë IA-së pjesën më të vështirë të procesit të të nxënit, duke u kufizuar vetëm në rolin e rishikuesit të përmbajtjes. ---

Një rrezik për diversitetin mendor dhe kreativitetin

Sumea Ramadani, profesoreshë në Psikologji, shqetësohet për ndikimin e IA-së në mendimet dhe emocionet e të rinjve.

“Te rinjtë po adoptojnë mendime shabllon nga IA, gjë që po zvogëlon kreativitetin dhe diversitetin mendor. Në universitet, po shohim projekte dhe përgjigje shumë të ngjashme, gjë që nuk ishte e zakonshme më parë.”, shpjegon ajo.

Ajo thekson se Psikologjia si shkencë ka ekzistuar për të studiuar diversitetin njerëzor, por tani ky diversitet po kërcënohet nga standardizimi i përgjigjeve që sjell IA.

“Nëse bëhemi shumë të varur nga IA, ajo mund të ndikojë jo vetëm në mendimin tonë, por edhe në gjuhën që përdorim dhe në aftësitë tonë kognitive themelore. Hulumtime të ndryshme kanë treguar se ky kalim te IA mund të ketë pasoja të rënda në aftësitë tona mendore.”, shton ajo. ---

Çfarë duhet të bëjnë studentët dhe institucioni arsimor?

Ekspertët bien dakord se arsimi tradicional duhet të përshtatet me realitetin e ri, duke nxitur përdorimin e kritikës dhe verifikimit të përgjigjeve nga IA.

Nga ana e tyre, studentët duhet të mësojnë se IA është një mjet, jo një zëvendësues për punën e tyre intelektuale.

“Duhet të mësojmë të përdorim IA-në si një ndihmëse, por jo të lejojmë që ajo të bëjë punën tonë. Përndryshe, po humbasim atë që na bën njerëz: aftësinë për të menduar, analizuar dhe zgjidhur probleme në mënyrë të pavarur.”, thotë Rumesa Ramadani.

Ndërkohë, institucioni arsimor duhet të integrojë mësimet për përdorimin e përgjegjshëm të IA-së në kurrikulën e tyre, duke u siguruar që studentët të kuptojnë jo vetëm përfitimet, por edhe rreziqet që sjell kjo teknologji. ---

Përfundim: Një thirrje për përdorimin e përgjegjshëm të Inteligjencës Artificiale

Inteligjenca Artificiale ka ndryshuar mënyrën se si jetojmë, mësojmë dhe punojmë. Megjithatë, përdorimi i pa kontrolluar i saj mund të çojë në dembelizëm intelektual, humbje të diversitetit mendor dhe varësi të tepruar nga teknologjia.

Është koha që të rinjtë, institucioni arsimor dhe shoqëria të marrin masa për të siguruar që IA të përdoret si një mjet ndihmës, jo si një zëvendësues për aftësitë tonë njerëzore. Vetëm kështu mund të shmangim një të ardhme ku mendimi i pavarur dhe kreativiteti do të jenë gjëra të rralla.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.