Kush drejton Iranin pas vdekjes së Ajatollah Khamenei? Analizë e strukturës së pushtetit në Republikën Islamike

Kush drejton Iranin pas vdekjes së Ajatollah Khamenei? Analizë e strukturës së pushtetit në Republikën Islamike

Pushteti në Iran ka kaluar në një fazë të re tranzicioni pas vdekjes së Ajatollah Ali Khamenei, udhëheqësit suprem që udhëhoqi vendin për 36 vjet. Në vend të një sistemi të centralizuar në duart e një figure të vetme, procesi i vendimmarrjes tani është bërë më i decentralizuar dhe i ndërlikuar, duke përfshirë një grup figurash të fuqishme që konkurrojnë për kontrollin e vendit.

Sipas ekspertëve, Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) kanë fituar një rol dominues në sistemin politik iranian, duke e bërë këtë forcë ushtarake dhe politike një aktor kyç në vendimmarrjen shtetërore. Kjo ndryshim ka ndodhur edhe pse liderët e IRGC-së kanë qenë nën presion nga sulmet e Izraelit dhe SHBA-së, duke vrarë figura të rëndësishme si komandanti i përgjithshëm Mohammad Pakpour.

Mojtaba Khamenei: Udhëheqësi suprem i diskutueshëm

Mojtaba Khamenei, djali i vdekurit Ajatollah, u emërua udhëheqës i ri suprem më 8 mars 2024, por autoriteti i tij është dobësuar që në fillim. Kleriku 56-vjeçar nuk ka mbajtur kurrë poste publike dhe emërimi i tij ka ngritur pyetje për një trashëgimi dinastike, duke kundërshtuar parimet antimonarkiste të Revolucionit Islamik të vitit 1979.

Mojtaba Khamenei ishte i plagosur rëndë në sulmin ajror që vrau të atin, duke mbetur i fshehur nga publiku që nga emërimi i tij. Megjithatë, shërbimet e inteligjencës amerikane kanë deklaruar se ai luan një rol të rëndësishëm në strategjinë e luftës dhe negociatat me SHBA-në. Mungesa e tij e dukshme në sistem ka lënë një boshllëk që tani po përpiqen ta mbushin figurat e tjera.

IRGC: Forca dominuese në sistemin politik iranian

Gardat Revolucionare Islamike (IRGC) kanë luajtur gjithmonë një rol kyç në politikën iraniane, por pas vdekjes së Khameneit, ato kanë fituar një kontroll edhe më të madh. Kjo forcë, e cila kontrollon ekonomi, kulturë dhe siguri, tani është bërë institucioni më i fuqishëm në vend.

Pas vrasjes së komandantit të përgjithshëm të IRGC-së, Ahmad Vahidi u emërua si zëvendës i tij. Megjithatë, ekspertët dyshojnë se Vahidi ka kredibilitet të mjaftueshëm për të bashkuar fraksionet konkurruese brenda IRGC-së. Sipas analistëve, lufta dhe rritja e sigurisë kanë bërë që IRGC-ja të marrë kontrollin e plotë në vend.

“Roli dhe fuqia e IRGC-së kanë arritur një fazë të konsoliduar në administrimin e Republikës Islamike”, thotë Mojtaba Najafi, komentues politik iranian me bazë në Francë. “Sot, një pjesë e konsiderueshme e administrimit të vendit është në duart e tyre.”

Hossein Taeb: Operatori i fshehtë i sistemit

Hossein Taeb, ish-udhëheqës i inteligjencës së IRGC-së, ka qenë një figurë kyçe në prapaskenë për dekada. Ai është në listën e zezë të SHBA-së dhe BE-së për rolin e tij në represionin shtetëror dhe ka punuar ngushtë me udhëheqësin suprem të ri. Ekspertët besojnë se Taeb mund të luajë një rol të rëndësishëm në koordinimin e marrëdhënieve midis udhëheqësit suprem dhe aktorëve të tjerë brenda sistemit.

Mohammad Baqer Qalibaf: Ndërmjetësi midis fraksioneve

Mohammad Baqer Qalibaf, kryetar i Parlamentit iranian, është një nga figurat më të fuqishme në sistemin e ri. Ai ka ndërtuar lidhje të forta me udhëheqësin suprem dhe IRGC-në, duke vepruar si ndërmjetës midis fraksioneve të ndryshme. Qalibaf ka qenë gjithmonë një “gur shahu” i përdorur nga liderët për të mbajtur ekuilibrin në sistem.

“Qalibaf ka luajtur një rol të rëndësishëm në bashkimin e fraksioneve politike dhe ka mbajtur lidhje të forta me IRGC-në dhe aparatin e inteligjencës”, thotë Hossein Razzaq, analist politik me bazë në Gjermani. “Tani, me eliminimin e figurave të tjera kyçe, roli i tij është bërë edhe më i theksuar.”

Mohammad Baqer Zolqadr: Shefi i sigurisë me një qëndrim të ashpër

Mohammad Baqer Zolqadr, ish-komandant i IRGC-së, ka marrë drejtimin e Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare, organi më i rëndësishëm i vendimmarrjes në Iran. Në kontrast me ish-drejtuesin Ali Larijani, i cili ishte një politikan pragmatik, Zolqadr përfaqëson linjën e ashpër ushtarake. Emërimi i tij është parë si një përpjekje për të shpërndarë pushtetin midis besnikëve të udhëheqësit suprem.

Masud Pezeshkian: Presidenti pa fuqi vendimmarrëse

Masud Pezeshkian, presidenti reformist i Iranit, nuk ka një rol të rëndësishëm në vendimmarrje. Fuqia e tij është e kufizuar në menaxhimin e punëve administrative, ndërsa vendimet për çështjet madhore, si lufta dhe diplomacia, merren nga IRGC-ja dhe udhëheqësi suprem. Ai dhe ministri i Jashtëm Abbas Araqchi janë figurat e vetme reformiste me një rol të dukshëm, por edhe tyre janë të kufizuar nga sistemi i ri dominuar nga forcat konservatore dhe ushtarake.

Kjo dinamikë ka ngritur dallime të theksuara brenda sistemit: nga njëra anë janë ata që mbështesin diplomacinë, si Pezeshkian dhe Araqchi, ndërsa nga ana tjetër janë gjeneralët e IRGC-së që kundërshtojnë çdo kompromis me SHBA-në për të ndaluar luftën.

Perspektiva e ardhshme: Një sistem në tranzicion

Sistemi politik iranian po kalon në një fazë të re, ku IRGC-ja dhe udhëheqësi suprem janë aktorët kryesorë. Megjithatë, ekspertët vënë në dukje se çarjet e brendshme mund të çojnë në një luftë për pushtet në të ardhmen. “Epoka pas Khameneit është e paqartë, por një gjë është e sigurt: IRGC-ja ka fituar një rol qendror në sistem”, thotë Ali Afshari, analist politik iranian me bazë në Uashington.

Në këtë kontekst, Irani po përballet me sfida të mëdha në menaxhimin e luftës, sigurisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare. Struktura e re e pushtetit do të përcaktojë se si do të zhvillohet vendi në vitet e ardhshme.

Burimi i lajmit: opinion.al
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.