RMV në rënie: Gjysma e botës në kushte "të rënda" për lirinë e medias sipas RSF

RMV në rënie: Gjysma e botës në kushte "të rënda" për lirinë e medias sipas RSF

Maqedonia e Veriut në rënie, ndërsa gjysma e botës ballafaqohet me kushte të rënda për lirinë e medias

Maqedonia e Veriut ka pësuar një rënie të dukshme në Indeksin e Lirisë së Mediave të Reporterëve pa Kufij (RSF), duke u ulur nga vendi i 42-të në vitin 2023 në vendin e 45-të në vitin 2024. Kjo rënie e vendos vendin në grupin e vendeve ku situata për lirinë e medias është e klasifikuar si “problematike”. Në nivel rajonal, vetëm Sllovenia (36) dhe Mali i Zi (41) janë të klasifikuar si vende me një situatë “të kënaqshme”, ndërsa vende si Kroacia (53), Bullgaria (71), Shqipëria (83), Greqia (86), Bosnja dhe Hercegovina (90) dhe Serbia (104) janë të klasifikuar si vende me situatë “serioze” ose “të rënda”.

Ndryshimet globale: Gjysma e botës në kushte kritike për lirinë e medias

Për herë të parë në historinë e këtij indeksi, më shumë se gjysma e vendeve në botë (56%) janë të klasifikuar në kategoritë “serioze” ose “shumë serioze” për lirinë e medias. Kjo tregon një tendencë globale alarmuese, ku rezultati mesatar i të gjitha 180 vendeve të përfshira në renditje nuk ka qenë kurrë kaq i ulët në 25 vitet e fundit. Që nga viti 2001, zgjerimi i mekanizmave legjislativë kufizues – veçanërisht ato që lidhen me politikat e sigurisë kombëtare – ka minuar gradualisht të drejtën e informacionit, edhe në vendet demokratike.

Treguesit në rënie: Cili është problemi kryesor?

Në vlerësimin e lirisë së medias, RSF përdor pesë tregues kryesorë: konteksti ekonomik, ligjor, i sigurisë, politik dhe social. Në vitin 2024, treguesi ligjor ka pësuar rënien më të madhe, duke treguar se gazetaria po kriminalizohet gjithnjë e më shumë në nivel global. Kjo është një shenjë e qartë se shtetet po përdorin ligjet e sigurisë kombëtare, paditë SLAPP dhe pengimet sistematike kundër atyre që hetojnë, ekspozojnë dhe mbajnë përgjegjësitë e tyre.

Thirrja e RSF: Mosveprimi është bashkëfajësi

Sipas Reporterëve pa Kufij (RSF), mosveprimi në mbrojtjen e lirisë së medias është një formë bashkëfajësie. Organizata thekson se “vetëm thirrja në parime nuk është më e mjaftueshme” dhe se janë të nevojshme masa efektive për të mbrojtur gazetarët. RSF kërkon fundin e kriminalizimit të gazetarisë, përmirësimin e mekanizmave të mbrojtjes dhe ndëshkimin e atyre që pengojnë punën e medias. “Topi është në fushën e demokracive dhe qytetarëve të tyre. U takon atyre të përballen me ata që kërkojnë të heshtin median.”

Maqedonia e Veriut: Rënie në të gjithë treguesit

Edhe pse rezultati i përgjithshëm për Maqedoninë e Veriut është i njëjtë me vitin e kaluar, vendi ka pësuar rënie në të gjithë pesë treguesit e lirisë së medias. Sipas RSF, “edhe pse gazetarët nuk punojnë në një mjedis armiqësor, dezinformimi i përhapur dhe mungesa e profesionalizmit kontribuojnë në rënie të besimit publik në media”. Kjo i ekspozon mediat e pavarura ndaj kërcënimeve dhe sulmeve, ndërsa zyrtarët qeveritarë kanë tendencë të kenë qëndrime negative ndaj gazetarëve.

Ballkani Perëndimor: Përkeqësimi i përgjithshëm përveç Kosovës

Me përjashtim të Kosovës (84), e cila ka përmirësuar pozicionin e saj për 15 vende që nga viti 2023, liria e shtypit në Ballkanin Perëndimor është përkeqësuar në përgjithësi. Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina dhe Serbia, të cilat aspirojnë të bashkohen me Bashkimin Evropian, shfaqin një qëndrim armiqësor ndaj gazetarisë dhe janë të ndjeshme ndaj propagandës. Mesatarja e çdo treguesi në Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore po bie, veçanërisht ai ligjor.

Amerika: Shtetet e Bashkuara në rënie, ndërsa Amerika Latine përkeqësohet

Në Amerikë, situata ka ndryshuar ndjeshëm. Shtetet e Bashkuara kanë rënë me shtatë vende, duke u vendosur në vendin e 64-të. Kjo është rezultat i sulmeve të vazhdueshme të presidentit Donald Trump ndaj medias dhe gazetarëve, të cilat kanë shndërruar këtë praktikë në një politikë sistematike. Në Amerikën Latine, vende si Ekuadori dhe Peruja po zhyten më tej në dhunë dhe represion.

Perspektiva për të ardhmen: Çfarë duhet bërë?

Sipas RSF, “përhapja e autoritarizmit nuk është e pashmangshme”, por kërkohet veprim i menjëhershëm. Organizata thekson se “e drejta ndërkombëtare po minohet dhe pandëshkueshmëria është e përhapur”. Nevojiten garanci të forta dhe sanksione të konsiderueshme për të mbrojtur gazetarët dhe lirinë e medias. “U takon atyre që janë në pozita të fuqisë të përballen me ata që kërkojnë të heshtin median.”

Analiza lokale: Gazetaria në Maqedoninë e Veriut në rrezik

Edhe pse në Maqedoninë e Veriut gazetaria nuk përballet me një mjedis sistematikisht armiqësor, presionet politike, paqëndrueshmëria ekonomike, dinamikat gjinore, përhapja e dezinformimit dhe besimi i zvogëluar në profesion kufizojnë rëndë lirinë dhe pavarësinë e medias – veçanërisht në nivel lokal. Kjo u konfirmua nga një analizë e re nga Reactor – Hulumtim në veprim, e cila ofron një pasqyrë të detajuar mbi gjendjen e gazetarisë lokale në vend.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.