10.7 miliardë euro borxh: A po hyn Maqedonia e Veriut në një epokë të re të huamarrjes?

Borxhi publik pranë 60% të PBB-së, deficiti mbetet i lartë dhe qeveria planifikon miliarda euro financim. RMV-ja ende nuk është në krizë borxhi, por hapësira për gabime po ngushtohet

Shkup – Maqedonia e Veriut po përballet me një realitet fiskal që nuk mund të matet vetëm me pyetjen se “sa miliardë euro borxh ka shteti”. Pyetja më e rëndësishme është sa shpejt rritet borxhi, sa kushton shërbimi i tij dhe nëse paratë e marra hua krijojnë rritje ekonomike që e bën borxhin më të përballueshëm.

Të dhënat më të fundit të publikuara nga Ministria e Financave tregojnë se borxhi publik në fund të tremujorit të parë të vitit 2026 arriti në 10.747 miliardë euro, ose 59.7% të PBB-së. Ministria thekson se kjo është 1.5 pikë përqindjeje më pak krahasuar me stokun e borxhit në qershor 2024.

Kjo do të thotë se RMV-ja nuk është në një situatë të ngjashme me vendet që kanë hyrë në krizë të rëndë të borxhit. Por është shumë pranë pragut prej 60% të PBB-së, i cili përdoret si referencë në rregullat fiskale evropiane.

Dhe këtu fillon problemi i vërtetë.

60% nuk është kufiri mes “sigurisë” dhe “krizës”

Një keqkuptim i zakonshëm është se një shtet është i sigurt deri në 59.9% borxh dhe automatikisht në krizë në 60%.

Ekonomia nuk funksionon kështu.

Një borxh prej 60% mund të jetë i menaxhueshëm për një ekonomi që rritet shpejt, ka të ardhura të qëndrueshme buxhetore dhe interesa të ulëta. Në një ekonomi me rritje të dobët, deficit të vazhdueshëm dhe kosto të lartë të financimit, i njëjti nivel borxhi mund të bëhet shumë më problematik.

Për RMV-në, pikërisht trajektorja e borxhit është ajo që duhet të monitorohet.

Fondi Monetar Ndërkombëtar vlerëson se borxhi publik, duke përfshirë borxhin e garantuar nga shteti, do të mbetet rreth 60% të PBB-së në vitin 2026, ndërsa rritja ekonomike parashikohet në rreth 3.1%.

Mbi 10.7 miliardë euro – por jo çdo kredi është borxh i ri

Në debatin politik shpesh krijohet përshtypja se çdo kredi e re i shtohet drejtpërdrejt borxhit.

Kjo nuk është domosdoshmërisht e saktë.

Qeveritë marrin borxh edhe për rifinancim, pra për të shlyer obligime që kanë ardhur në maturim. Në këtë rast, borxhi i ri zëvendëson borxhin e vjetër.

Prandaj, një huamarrje prej 1.3 miliardë eurosh nuk duhet automatikisht të interpretohet si rritje prej 1.3 miliardë eurosh e stokut neto të borxhit.

Por kjo nuk e bën çështjen të parëndësishme.

Sepse sa më shumë borxh duhet të rifinancohet, aq më shumë rëndësi kanë normat e interesit, maturitetet dhe besimi i tregjeve financiare tek shteti.

Deficiti është pika e dobët

IMF vlerëson se deficiti fiskal i RMV-së do të jetë rreth 4.2% e PBB-së në vitin 2026.

Kjo është arsyeja pse debati për borxhin nuk mund të ndahet nga debati për deficitin.

Nëse një shtet shpenzon vazhdimisht më shumë sesa mbledh në të ardhura, atëherë duhet të financojë diferencën përmes borxhit ose burimeve të tjera.

Në këtë mënyrë krijohet një mekanizëm i thjeshtë:

deficit → huamarrje → borxh më i lartë → interesa më të larta → nevojë për financim të ri.

Kjo është spiralia që çdo qeveri duhet të shmangë.

Për momentin, IMF nuk e vlerëson RMV-në si një shtet në krizë borxhi. Përkundrazi, institucioni thekson se rezervat valutore janë adekuate dhe sektori bankar është i kapitalizuar dhe likuid. Por njëkohësisht paralajmëron se rrëshqitjet fiskale, veçanërisht lidhur me pagat, pensionet dhe projektet e mëdha infrastrukturore, mund të dëmtojnë konsolidimin fiskal dhe besimin.

Si duket RMV-ja në hartën e rajonit?

Në krahasim me fqinjët, Maqedonia e Veriut nuk është vendi me borxhin më të lartë.

Kosova dhe Bosnja e Hercegovina kanë nivele dukshëm më të ulëta të borxhit.

Serbia gjithashtu qëndron më poshtë se RMV-ja në raportin borxh/PBB.

Në anën tjetër, Shqipëria është relativisht afër RMV-së, ndërsa Mali i Zi ka një barrë më të lartë.

Kjo e vendos RMV-në në një pozitë të ndërmjetme: nuk është ndër vendet më të rrezikuara të rajonit, por as nuk ka luksin fiskal të vendeve me borxh shumë të ulët.

Shqipëria është shembulli më interesant

Krahasimi me Shqipërinë është veçanërisht domethënës.

Dy ekonomitë kanë nivele të ngjashme të borxhit në raport me PBB-në, por rëndësi ka edhe drejtimi.

Nëse një vend ka borxh rreth 50–55% dhe arrin ta ulë gradualisht, situata është më e favorshme sesa në një vend ku borxhi mbetet i lartë për shkak të deficiteve të vazhdueshme.

Pra, në analizën e borxhit nuk duhet parë vetëm fotografia, por edhe filmi.

Kosova dhe Bosnja kanë më shumë hapësirë fiskale

Kosova është shumë më poshtë se RMV-ja sa i përket borxhit publik në raport me PBB-në.

Kjo i jep Prishtinës një avantazh të rëndësishëm në rast të një krize të ardhshme: ekziston më shumë hapësirë për të marrë borxh nëse ekonomia goditet nga një krizë.

Por borxhi i ulët nuk është automatikisht sukses ekonomik. Një shtet duhet të ketë edhe kapacitet për të investuar dhe për të rritur produktivitetin.

Mali i Zi tregon se sa shpejt mund të ndryshojë situata

Mali i Zi është një shembull paralajmërues.

Borxhi i tij është më i lartë se ai i RMV-së dhe vendi ka kaluar periudha kur borxhi ishte shumë më i lartë se sot.

Mësimi është i qartë:

niveli i borxhit mund të ndryshojë shpejt kur ekonomia goditet nga kriza ose kur shteti ndërmerr projekte të mëdha të financuara me kredi.

Ku qëndron realisht Maqedonia e Veriut?

Nëse situata vlerësohet në mënyrë profesionale, fotografia është kjo:

Nuk ka krizë borxhi.

Shteti ende ka qasje në financim, sistemi bankar është i qëndrueshëm dhe borxhi nuk është në nivelet ekstreme të vendeve si Greqia.

Por hapësira fiskale është e kufizuar.

Borxhi publik prej rreth 10.75 miliardë eurosh është afër 60% të PBB-së.

Deficiti mbetet shqetësim.

Me deficit të parashikuar rreth 4.2% të PBB-së në 2026, shteti ende ka nevojë për financim të konsiderueshëm.

Rreziku kryesor është ritmi i huamarrjes.

Nëse borxhi përdoret për investime produktive që rrisin ekonominë, situata është njëra. Nëse përdoret vazhdimisht për të mbuluar shpenzime dhe deficite, situata është krejt tjetër.

Pyetja që duhet t’i bëhet qeverisë nuk është vetëm “sa kredi morët?”

Pyetja më serioze është:

Sa nga borxhi i ri po shkon për investime që do të krijojnë të ardhura dhe rritje ekonomike, dhe sa po përdoret për të mbyllur vrimat e borxhit ekzistues?

Sepse një shtet mund të ketë edhe 10, 11 apo 12 miliardë euro borxh dhe të jetë fiskalisht i qëndrueshëm, nëse ekonomia rritet, të ardhurat rriten dhe borxhi menaxhohet me maturime dhe interesa të përballueshme.

Por mund të ketë edhe një problem serioz me një borxh shumë më të ulët nëse deficitet vazhdojnë të rriten dhe ekonomia nuk gjeneron mjaftueshëm të ardhura.

Verdikti

Maqedonia e Veriut nuk është në prag të falimentimit. Por as nuk është në një zonë ku mund të marrë borxh pa kufi.

Me borxhin publik në 59.7% të PBB-së dhe 10.747 miliardë euro në fund të marsit 2026, vendi është shumë pranë kufirit 60% dhe duhet të fokusohet në uljen graduale të deficitit, rritjen e të ardhurave dhe përdorimin e huamarrjes për investime që rrisin produktivitetin.

Në fund, problemi nuk është vetë borxhi. Problemi është nëse borxhi po krijon pasuri apo thjesht po shtyn faturën për nesër.

Dhe kjo është një faturë që, nëse borxhi vazhdon të rritet pa rritje të mjaftueshme ekonomike, do të paguhet jo vetëm nga qeveritë e ardhshme, por nga qytetarët e ardhshëm.

Borxhi publik i Maqedonisë së Veriut, 2019–2026

Borxhi publik si përqindje e PBB-së.

Shënim editorial: 2023–2025 janë marrë nga strategjitë/projeksionet e Ministrisë së Financave, ndërsa 60.5% për 2026 është vlerësimi më i fundit i FMN-së për borxhin publik dhe të garantuar.

Për një grafik 100% të harmonizuar sipas metodologjisë së FMN-së, seria ndryshon pak, ndaj mund ta bëjmë edhe atë si version më strikt për publikim.

Për ta bërë krahasimin metodologjikisht të pastër, po përdor borxhin bruto të qeverisë së përgjithshme si % e PBB-së, sipas projeksioneve të FMN-së për vitin 2026.

Shteti	Borxhi publik 2026 (% e PBB-së)	Pozicioni krahasuar me RMV
Mali i Zi	62.4%	Më i lartë
RMV	53.1%	—
Shqipëria	51.5%	Pak më i ulët
Serbia	42.6%	Dukshëm më i ulët
Bullgaria	28.2%	Shumë më i ulët
Kosova	18.7%	Më i ulëti

Burimi: FMN, projeksione për 2026. Për RMV-në, FMN-ja projekton borxh bruto të qeverisë së përgjithshme prej 53.1% të PBB-së; për Malin e Zi 62.4%, Shqipërinë 51.5%, Serbinë 42.6% dhe Bullgarinë 28.2%.

RMV-ja është në pjesën e sipërme të rajonit për nivelin e borxhit, por jo në ekstrem. Mali i Zi është mbi të me 62.4%, ndërsa Shqipëria është shumë pranë me 51.5%. Serbia, Bullgaria dhe veçanërisht Kosova kanë nivele dukshëm më të ulëta.

Një sqarim i rëndësishëm: 53.1% nuk është i njëjti tregues me 59.7–60.5% që kemi përdorur më herët për RMV-në. 53.1% është gross general government debt, ndërsa rreth 60% përfshin kategorinë më të gjerë të borxhit publik dhe të garantuar publikisht. FMN-ja për RMV-në e projekton këtë të fundit në 60.5% të PBB-së për 2026.

Nëse tabela është për grafik/infografik në portal, titulli më i fortë do të ishte: “Sa borxh kanë fqinjët? RMV-ja ndër vendet me borxhin më të lartë në rajon”. Gazeta Flaka

The post 10.7 miliardë euro borxh: A po hyn Maqedonia e Veriut në një epokë të re të huamarrjes? appeared first on Flaka, në çdo lajm... .

Burimi i lajmit: flaka.com.mk
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.