97 vjet më parë: Shkupi u godit nga përmbytja e madhe

Natën midis 22 dhe 23 gushtit 1929, Shkupi u godit nga një përmbytje e madhe e shkaktuar nga reshjet e bollshme në Luginën e Shkupit.

Sipas raportit të botuar menjëherë pas ngjarjes, momenti më kritik ishte rreth orës 21:30. Uji nga pjesët veriore dhe veri-perëndimore të lugines lëvizte drejt Radishanit dhe Butelit, pastaj derdhej drejt Çairit, Fushës së Topanës dhe pjesëve të tjera të Shkupit. Në disa nga vendbanimet përreth, uji arriti lartësi prej dy e gjysmë deri në tre metra.

Më rëndë u goditën Çairi dhe Topaana. Në atë periudhë, një numër i madh shtëpish ishin ndërtuar me qerpiç, material që nuk mund të përballonte kontakt të gjatë me ujin e ngritur. Shtëpitë u përmbytën, u gërryen nga themeli dhe një pjesë e tyre u rrënuan plotësisht, përcjell Pa Censurë.

Dëshmitë e asaj kohe e përshkruajnë shpejtësinë me të cilën uji hynte në shtëpi. Banorët në disa pjesë të qytetit qëluan me armë për të paralajmëruar fqinjët. Të tjerë përpiqeshin të nxirrnin anëtarët e familjes në vend të sigurt, duke lënë pas pasurinë. Në një rast, një familje u shpëtua duke u ngjitur në një pemë ndërsa uji kalonte përmes shtëpisë së tyre.

Përmbytja vazhdoi drejt **Bit Pazarit**, pastaj arriti edhe në rrugët qendrore të qytetit. Uji hyri në dyqane, magazina, kafene dhe bodrume. Në pjesë të rrugës Karagjorgjeva, bodrumet u mbushën me ujë deri në lartësi prej rreth një metër e gjysmë, transmeton Pa Censurë.

Ndër objektet e prekura ishin farmaci Curi, kafeneja “Central”, Posta numër 4 dhe shumë dyqane e magazina. Avokati Zharko Kalik, zyrën e të cilit e përmbytën, të nesërmen në mëngjes mblidhte dokumentet e tij të shpërndara nga uji.

Dëmi ishte i madh edhe në shtëpitë e familjeve që jetonin nga bujqësia. Në shtëpitë dhe hambaret e përmbytura u shkatërruan rezervat e grurit, misrit, fasules dhe produkteve të tjera bujqësore. Në rrugën e atëhershme numër 125 u rrënuan rreth 50 shtëpi.

Sipas vlerësimit fillestar të Departamentit të Ndërtimit të Komunës së Shkupit, u përmbytën rreth 400.000 metra katrorë. Numri i shtëpive që u rrënuan ose u bënë të papërdorshme vlerësohej në 800 deri në 1.000, ndërsa dëmi material u vlerësua në 40 deri në 50 milionë dinarë.

Uji hyri edhe në xhaminë e Haxhi Musës, ku një pjesë e popullsisë kishte kërkuar strehim. Pasi edhe objekti u përfshi nga uji, njerëzit u detyruan ta braktisnin.

Të nesërmen, në terren doli autoritetet e qytetit dhe shtetit për të vlerësuar situatën. U angazhuan shërbimet e policisë, ushtrisë dhe komunës, ndërsa në ndihmën për të prekurit u përfshinë edhe organizata humanitare, përkujton Pa Censurë.

Në shënimet e mëvonshme, përmbytja përmendet si katastrofë pa viktima njerëzore të konfirmuara. Në raportet fillestare, megjithatë, kishte informacione të pakonfirmuara për një viktimë të mundshme në një nga shtëpitë e rrënuara, prandaj shënimet historike nuk japin bazë për një pohim kategorik se askush nuk vdiq.

Përmbytja e vitit 1929 e theksoi më tej nevojën për rregullimin e Seravës dhe përmirësimin e mbrojtjes së Shkupit nga ujërat e rrëmbyeshme. Kjo ndodhte në një periudhë kur qyteti tashmë po hynte në një fazë të re të planifikimit urbanistik. **Plani i Përgjithshëm Rregullues i Shkupit i vitit 1929** ishte dokumenti i parë zyrtar planifikues për zhvillimin e qytetit, ndërsa në vitet pasuese u punua edhe për rregullimin e rrjedhave ujore.

Më shumë se tre dekada më vonë, Shkupi u përball përsëri me një përmbytje të madhe, këtë herë në vitin 1962, kur Vardari i ngritur shkaktoi dëme të mëdha në qytet. Nata e 22 drejt 23 gushtit 1929 mbeti e shënuar si një nga përmbytjet më të rënda që e goditi Shkupin në periudhën para Luftës së Dytë Botërore.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.