Dyfishimi i ankesave për qasje të lirë në informacion në Maqedoninë e Veriut: Rritje alarmuese dhe sfidat e administratës

Dyfishimi i ankesave për qasje të lirë në informacion në Maqedoninë e Veriut: Rritje alarmuese dhe sfidat e administratës

Në një kontekst ku transparenca dhe qasja në informacion publik janë thelbësore për një shoqëri demokratike, Maqedonia e Veriut po përballet me një rritje të konsiderueshme të ankesave për mosrespektimin e Ligjit për Qasje të Lirë në Informacion me Karakter Publik. Sipas të dhënave të paraqitura nga organizata Prizma, numri i ankesave ka dyfishuar krahasuar me vitin e kaluar, duke ngritur shqetësime serioze mbi efikasitetin e institucioneve publike.

Statistikat alarmuese: Dyfishimi i ankesave në një vit

Në vitin 2025, Agjencia për Qasje të Lirë në Informacion me Karakter Publik ka regjistruar 626 ankesat, një numër që është pothuajse dy herë më i lartë se ai i vitit 2024, kur kishte vetëm 354 ankesat. Kjo rritje e papritur tregon një tendencë të qartë: qytetarët dhe organizatat janë gjithnjë e më të pakënaqur me përgjigjet e institucioneve, duke iu drejtuar mekanizmave ligjore për të siguruar qasjen në informacionin e tyre.

Një nga faktorët kryesorë që ka kontribuar në këtë rritje është heshtja e administratës. Sipas të dhënave, pothuajse 70% e ankesave (438 nga 626) janë rezultat i mospërgjigjes së institucioneve publike ndaj kërkesave të qytetarëve. Kjo situatë është veçanërisht shqetësuese, pasi ajo nënvizon mungesën e përgjegjësisë dhe transparencës në sistemin administrativ.

Disa grupime të prekura: Qytetarët në ballë të ankesave

Analiza e të dhënave zbulon se qytetarët individualë janë grupi më i prekuri, duke paraqitur 344 ankesat, ose pothuajse gjysmën e të gjitha ankesave. Pas tyre vijnë organizatat e shoqërisë civile me 194 ankesat, ndërsa kompanitë dhe gazetarët kanë paraqitur 88 ankesat. Kjo hierarki tregon se kërkesa për transparencë vjen nga të gjitha shtresat e shoqërisë, duke përfshirë edhe aktorët ekonomikë dhe mediatike.

Regresi në raportimin vjetor: Një tjetër shenjë e transparencës së dobët

Përveç rritjes së ankesave, të dhënat zbulojnë edhe një regres të dukshëm në raportimin vjetor të institucioneve publike. Në vitin 2025, vetëm 89% e poseduesve të informacionit (1.294 nga 1.456) kanë dorëzuar raportet e tyre vjetore, një ulje e ndjeshme krahasuar me vitin 2024, kur përqindja ishte mbi 96%. Kjo tregon se institucioneve u mungon përgjegjësia për të përmbushur detyrimet ligjore, duke e bërë qasjen në informacion edhe më të vështirë për qytetarët.

Bllokimi i Agjencisë: Një periudhë e gjatë pa udhëheqje

Situata është komplikuar edhe më shumë për shkak të bllokimit të Agjencisë për Qasje të Lirë në Informacion për tre muaj e gjysmë. Drejtoresha e mëparshme, Pllamenka Bojçeva, kishte përfunduar mandatin e saj, ndërsa zëvendësja e saj kishte marrë një pozicion në Komunën e Kumanovës. Kjo ka çuar në një vakum udhëheqës, duke bërë që procedurat për emërimin e një drejtori të ri të vonohen. Kuvendi ka publikuar dy shpallje për emërimin e drejtorit, por të parën e ka anuluar, duke zgjatur më tej periudhën e paqartësisë.

Procedura përfundoi më 8 prill me zgjedhjen e Petar Gajdovit si drejtor i ri i Agjencisë. Në një intervistë për BIRN, Gajdovi ka deklaruar se po përpiqen të përballojnë fluksin e ankesave që kanë grumbulluar gjatë kohës kur institucioni ishte i bllokuar. Ai ka theksuar nevojën për reforma të thella në sistemin administrativ për të përmirësuar efikasitetin dhe përgjegjësinë.

Një vendim historik i Gjykatës Kushtetuese: Shkelje e lirisë së medias

Në një zhvillim të rëndësishëm, Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë së Veriut ka konstatuar për herë të parë një shkelje të lirisë së mendimit dhe shprehjes publike. Gjykata ka urdhëruar Bankën për Zhvillim të Maqedonisë të dorëzojë informacionin e kërkuar nga gazetari David Ilievski, i cili kishte kërkuar akses në dokumentet publike. Ky vendim është një sinjal i rëndësishëm për institucionet publike se ato duhet të respektojnë të drejtat e qytetarëve dhe mediave.

Rënia në indeksin e lirisë së medias: Një alarm për vendin

Këto zhvillime ndodhin në një kohë kur Maqedonia e Veriut po shënon një rënie të ndjeshme në indeksin e lirisë së medias. Në vitin 2025, vendi ka rënë për tre vende, duke u renditur në vendin e 45-të në botë. Kjo është një rënie e thellë krahasuar me vitin e kaluar, kur vendi ishte renditur në vendin e 42-të. Në vetëm dy vite, Maqedonia ka rënë nëntë vende, duke kaluar nga kategoria "i kënaqshëm" në "problematik". Kjo tregon se problemi i transparencës dhe qasjes në informacion nuk është vetëm një çështje administrative, por edhe një sfidë për demokracinë dhe të drejtat e njeriut në vend.

Perspektiva për të ardhmen: Çfarë duhet bërë?

Për të përmirësuar situatën, ekspertët dhe aktivistet e të drejtave të njeriut po kërkojnë reforma të thella në sistemin administrativ. Ndër masat që duhen marrë janë:

• Përshpejtimi i procesit të zgjedhjes së drejtorëve të institucioneve për të shmangur vakume udhëheqëse që çojnë në mosrespektimin e ligjeve.


• Zbatimi i ndëshkimeve për institucione që nuk dorëzojnë raportet vjetore ose që nuk përgjigjen në kohë ndaj kërkesave për informacion.


• Fortalimi i mekanizmave të kontrollit dhe transparencës, duke përfshirë monitorimin e vazhdueshëm të punës së institucioneve nga organizatat e shoqërisë civile.


• Ngritja e ndërgjegjësimit publik mbi të drejtat e qytetarëve për qasje në informacion, duke organizuar fushata informuese dhe trajnime për përdorimin e ligjeve ekzistuese.

Në fund, rritja e ankesave për qasje të lirë në informacion nuk është vetëm një tregues i problemeve ekzistuese, por edhe një thirrje për veprim. Institucionet publike duhet të marrin masa konkrete për të përmirësuar transparencën dhe përgjegjësinë, ndërsa shoqëria civile dhe media duhet të vazhdojnë të mbajnë presionin për ndryshim. Vetëm në këtë mënyrë Maqedonia e Veriut mund të përmirësojë pozicionin e saj në indeksin e lirisë së medias dhe të garantojë të drejtat e qytetarëve për një informacion të qashtë dhe të besueshëm.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.