Konjufca përballë Gjuriqit në OKB: Diplomaci pa heshtje për krimet, por çfarë vjen pas fjalimit?

Pas fjalimit të Konjufcës në Këshillin e Sigurimit, Serbia mbeti përballë pyetjeve që i shmang prej vitesh: 12 mijë të vrarët, 1.577 të zhdukurit dhe Radoiçiqi që jeton i lirë. Por sa prej këtyre çështjeve do të kthehen në presion konkret ndaj Beogradit?. Ai kujtoi krimet e luftës, kërkoi përgjegjësi për sulmin në Banjskë, kundërshtoi raportin e UNMIK-ut dhe kërkoi që Kosova të pranohet në Kombet e Bashkuara.

Fjalimi i tij nuk ishte vetëm një replikë ndaj Gjuriqit. Ishte përpjekje për ta lidhur plagën e luftës me sfidat e sotme të sigurisë dhe sovranitetit. Pyetja që mbetet është se si do të vazhdohet pas tij.

Gjuriqi foli për serbët, por heshti për viktimat shqiptare
Ministri serb, Marko Gjuriq, i cili drejton diplomacinë serbe në mandat teknik, erdhi në Nju Jork me narrativën e njohur të Beogradit. Ai e përshkroi veriun e Kosovës si të qetë, por të brishtë, dhe pretendoi se mungesa e konfliktit nuk do të thotë siguri për serbët. Ai u ankua për mbylljen e institucioneve nga të cilat varen serbët dhe për çështjen e gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë.

Pjesën më të madhe të fjalimit, megjithatë, Gjuriqi ia kushtoi aktgjykimit të shkallës së parë të Dhomave të Specializuara ndaj katërshes. Ai kritikoi reagimet e Kurtit dhe Begajt, sloganin “Liria ka emër” dhe protestat në Prishtinë, Hagë e Nju Jork. Kundërshtoi edhe ndryshimet e Kuvendit të Kosovës në ligjin për Gjykatën Speciale. Si përmbledhje të qëndrimit të tij, tha se edhe serbët edhe shqiptarët ishin viktima.

Kjo është pikërisht ajo që Konjufca e quajti mohim të drejtësisë. Serbia kërkon që bota të ballafaqohet me “të vërtetën”, ndërsa vetë vazhdon të mos japë përgjigje për 1.577 personat e zhdukur nga lufta e forcave serbe në Kosovë. Kosova ka kërkuar vazhdimisht qasje në arkivat ushtarake që mund të zbulojnë vendndodhjen e varrezave masive, por Beogradi nuk ka bashkëpunuar.

Konjufca nuk e la pa përgjigje as aktgjykimin. Ai tha se vendimi ka gabime në përmbajtje dhe në trajtimin e fakteve dhe se Kosova pret që ato të korrigjohen në Apel.

12 mijë viktima dhe një drejtësi e mohuar
Masakrat, dëbimet masive dhe shkatërrimet e viteve 1998–1999 nuk janë çështje interpretimi politik. Gjykata Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë ka dënuar zyrtarë të lartë serbë dhe jugosllavë për krime në Kosovë, mes tyre Nikolla Shainoviqin, Nebojsha Pavkoviqin, Vlladimir Llazareviqin, Sreten Lukiqin dhe Vllastimir Gjorgjeviqin.

Kur Gjuriqi ankohet për “lavdërimin” e të dënuarve në Kosovë, harron se si e priti shteti i tij gjeneralin Llazareviq pas vuajtjes së dënimit. Zyrtarë të qeverisë e pritën si hero, dhe pak më vonë ai u ftua të ligjërojë në Akademinë Ushtarake. Prandaj kërkesa e Konjufcës që Këshilli i Sigurimit të dënojë lavdërimin e spastrimit etnik nuk ishte retorikë. Ishte thirrje për të parë dyfishin e standardeve.

Përgjegjësia penale është individuale dhe nuk u bartet qytetarëve serbë si kolektivitet. Por shteti serb mbart përgjegjësi politike dhe institucionale për mënyrën se si e trajton këtë të kaluar. Normalizimi nuk mund të ndërtohet mbi harresë dhe mohim.

Banjska: Radoiçiqi në tubim, jo në gjykatë
Nëse krimet e luftës janë plaga historike, sulmi në Banjskë më 24 shtator 2023 është prova e sotme se kërcënimi nuk ka përfunduar. Atë ditë u vra rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku.

Milan Radoiçiqi e ka pranuar publikisht se e ka organizuar grupin e armatosur, dhe Kosova ka ngritur akuza ndaj tij. Megjithatë, ai jeton i lirë në Serbi. Siç theksoi Konjufca, ai u shfaq madje në një tubim politik të presidentit Aleksandar Vuçiq në Kragujevc. Sipas Konjufcës, këto nuk janë provokime të izoluara, por shprehje e një doktrine armiqësore, e ekspansionizmit territorial dhe e pandëshkueshmërisë për agresion të armatosur.

Pyetja që shtroi ai mbetet pa përgjigje nga Beogradi: si përputhet strehimi i organizatorit të një sulmi të armatosur me aspiratat evropiane të Serbisë?

Kjo nuk është vetëm pyetje e Prishtinës. Edhe shefi i UNMIK-ut, Peter Due, kërkoi që përgjegjësit për Banjskën dhe për sulmin në kanalin Ibër-Lepenc të dalin para drejtësisë. Edhe përfaqësuesja britanike kërkoi llogaridhënie. Nëse ndërkombëtarët kërkojnë normalizim, dorëzimi i Radoiçiqit te drejtësia duhet të jetë kusht, jo temë anësore.

UNMIK-u: Një raport që i bën jehonë Beogradit
Konjufca e kritikoi ashpër raportin e UNMIK-ut dhe me arsye. Ai tha se raporti i bën jehonë propagandës së Serbisë dhe i kërkoi Këshillit të mos e miratojë. Shembulli që dha është i qartë: sulmi paramilitar në Banjskë në raport quhet “ngjarje e dhunshme”, jo sulm terrorist siç ishte. Ai kundërshtoi edhe përdorimin e konotacioneve etnike dhe keqinterpretimin e veprimeve të institucioneve të Kosovës në veri.

Një mision i OKB-së që zbut gjuhën për një sulm të armatosur ndaj policisë së një shteti nuk mund të pretendojë paanshmëri. Kritika e Konjufcës duhet të vazhdojë edhe me një dokument zyrtar që rendit çdo formulim të kontestuar dhe provat përkatëse. Kjo nuk e zbut qëndrimin e Kosovës. Përkundrazi, e bën më të vështirë që ai të injorohet.

Uashingtoni: UNMIK-u e ka kryer misionin
Mbështetja më e qartë për qëndrimin e Kosovës erdhi nga Shtetet e Bashkuara. Përfaqësuesja amerikane, Tammy Bruce, tha se qëndrimi i Uashingtonit për UNMIK-un nuk ka ndryshuar. Sipas saj, Kosova e vitit 2026 nuk është më Kosova e pasluftës, dhe UNMIK-u nuk ka më rol të rëndësishëm në qeverisjen e vendit. Një vit më parë, SHBA-ja e kishte quajtur UNMIK-un mision paqeruajtës të fryrë, pa paqeruajtës.

Kjo përputhet plotësisht me kërkesën e Kosovës. Konjufca ka thënë se fokusi nuk duhet të jetë te prania e OKB-së në Kosovë përmes UNMIK-ut, por te pranimi i Kosovës në OKB. Nuk është rastësi që Beogradi e mbron me kaq zell misionin dhe formatin e hapur të seancave. Rezoluta 1244 dhe takimet gjashtëmujore janë ndër instrumentet e fundit me të cilat Serbia përpiqet ta mbajë Kosovën si “çështje të hapur” para botës.

Ndryshimi i mandatit kërkon vendim të Këshillit të Sigurimit, ku Rusia dhe Kina mund ta bllokojnë. Prandaj kjo është betejë afatgjatë, ku partneriteti me SHBA-në dhe Britaninë është vendimtar.

Pse toni i drejtpërdrejtë ishte i drejtë
Shpesh dëgjohet se diplomacia e suksesshme kërkon fjalor të butë dhe shmangie të përballjeve publike. Por Serbia e përdor çdo seancë gjashtëmujore si skenë për ta paraqitur veten si viktimë. Heshtja ndaj kësaj narrative do të ishte pranim i saj.

Konjufca nuk foli pa bazë. Ai u mbështet te dënimet e Tribunalit të Hagës, te pranimi publik i Radoiçiqit dhe te fati i panjohur i qindra personave të zhdukur. Gjuha e drejtpërdrejtë e mbështetur në fakte nuk është mungesë diplomacie. Është diplomaci që nuk pranon të relativizohen krimet.

“Kosova”, jo “Kosovo”
Edhe një detaj gjuhësor bëri përshtypje gjatë fjalimit: Konjufca përdori formën “Kosova” edhe në anglisht. Ai e ka bërë këtë edhe më parë, ashtu si edhe kryeministri Albin Kurti.

Kjo praktikë ka histori. Më 10 shkurt 1999, kongresisti amerikan Eliot Engel shpjegonte në Kongres se preferonte emrin “Kosova”, sepse kështu e quante shumica shqiptare. Një emërtim nuk e ndryshon statusin juridik, por në një forum ku Serbia vazhdon të kontestojë shtetësinë e Kosovës, edhe zgjedhja e emrit është mesazh vetëidentifikimi.

Çfarë duhet të ndodhë pas fjalimit?
Fjalimi e vendosi Serbinë përballë pyetjeve të pakëndshme. Tani duhet vazhdimësi:

Për Banjskën, presioni ndërkombëtar duhet të kthehet në kërkesë konkrete që Radoiçiqi të dorëzohet te drejtësia dhe që kjo të lidhet me rrugën evropiane të Serbisë.

Për të zhdukurit, Beogradi duhet të detyrohet të hapë arkivat ushtarake dhe policore.

Për UNMIK-un, kundërshtimet e Kosovës duhet të dorëzohen të dokumentuara, ndërsa rishikimi i mandatit duhet të ndiqet bashkë me SHBA-në dhe Britaninë.

Për anëtarësimin në OKB, nevojitet angazhim i vazhdueshëm me shtetet mike dhe me ato që ende nuk e kanë njohur Kosovën.

Ndërkohë, kujdesi i institucioneve të Kosovës për të drejtat e të gjithë qytetarëve, pa dallim etnie, e privon Beogradin nga argumenti i tij kryesor para botës.

Përfundim: E vërteta nuk është pengesë për paqen
Konjufca i kujtoi Serbisë krimet që ajo shmang t’i përmendë. E lidhi Radoiçiqin me sigurinë e sotme, ekspozoi njëanshmërinë e raportit të UNMIK-ut dhe e vendosi anëtarësimin në OKB në qendër të debatit.

Serbia nuk mund të kërkojë “ballafaqim me të vërtetën” duke heshtur për 12 mijë të vrarët, duke mbajtur të mbyllura arkivat për të zhdukurit dhe duke strehuar organizatorin e sulmit në Banjskë. Drejtësia, njohja e fakteve dhe respektimi i sovranitetit nuk janë pengesa për paqen. Janë kushtet e saj.

Prandaj, pas 20 tetorit, pyetja nuk është nëse Konjufca duhej të fliste më butë. Pyetja është sa shpejt argumentet e tij do të kthehen në presion konkret ndaj Beogradit dhe në rezultate për Kosovën.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.