Ligji për Përfaqësim të Drejtë në Maqedoninë e Veriut: Shpresë e Re për Barazi dhe Përfaqësim të Qytetarëve

Ligji për Përfaqësim të Drejtë në Maqedoninë e Veriut: Një Hap Historik për Barazi dhe Përfaqësim të Qytetarëve

Pas dy viteve të zvarritjeve procedurale, vonesave institucionale dhe heshtjeve të paharrueshme, Propozim-ligji për Përfaqësim të Drejtë dhe Adekuat ka arritur të publikohet në faqen zyrtare të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut. Ky akt ligjor, i cili u miratua nga Qeveria më 7 prill, tashmë ndodhet në fazën e leximit të parë, duke shënuar një moment historik për drejtësinë sociale dhe barazinë në vend.

Sipas të dhënave zyrtare, ligji u pranuar më 8 maj 2026, me propozues të tij duke qenë Bekim Sali, zëvendëskryeministër i parë i Qeverisë së Maqedonisë së Veriut. Ky ligj ka për qëllim të garantojë qasje të barabartë në punësim dhe avancim në sektorin publik, duke siguruar gjithashtu pjesëmarrje dhe përfaqësim të qytetarëve në organet shtetërore dhe institucione të tjera publike në të gjitha nivelet.

Cilat janë objektivat kryesore të këtij ligji?

Në Neni 3 të propozim-ligjit, theksohet se ky akt ligjor synon:

• Sigurimin e qasjes së barabartë në punësim dhe avancim në vendin e punës;
• Pjesëmarrjen dhe përfaqësimin e qytetarëve në organet e pushtetit shtetëror dhe institucione publike;
• Nxitjen e gjithëpërfshirjes dhe forcimin e kohezionit social përmes mekanizmave institucionalë dhe proceduralë.

Si do të rregullohet përfaqësimi i drejtë dhe adekuat?

Një nga pikat kyçe të këtij ligji është Neni 6, i cili përcakton të drejtën e qytetarëve për të deklaruar lirisht përkatësinë e tyre etnike. Kjo e drejtë mund të ushtrohet individualisht ose së bashku me qytetarë të tjerë, pa asnjë lloj detyrimi ose presioni. Për më tepër:

• Deklarimi i përkatësisë etnike është vullnetar dhe qytetari ka të drejtë të mos deklarohet për asnjë komunitet. Mosdeklarimi nuk ndikon në ushtrimin e të drejtave të tij;
• Për të parandaluar keqpërdorimet, deklarimi mund të kushtëzohet me kritere objektive, si dokumentet personale të qytetarëve (p.sh., emri në letërnjoftim);
• Në rast të keqpërdorimit, kandidati mund të refuzohet dhe të ndalohet nga aplikimi për 3 muaj, me të drejtë ankese ose padie.

Trupi Koordinues: Mbështetja Institucional për Përfaqësim të Drejtë

Një nga strukturat kyçe të këtij ligji është Trupi Koordinues për Zbatimin e Përfaqësimit të Drejtë, i cili do të formohet pranë Qeverisë. Ky trup, i udhëhequr nga zëvendëskryeministri, do të përbëhet nga:

• Ministri përgjegjës për administratën publike;
• Ministri përgjegjës për marrëdhëniet ndërmjet komuniteteve;
• Ministri përgjegjës për financat;
• Ministri përgjegjës për qeverisjen e mirë;
• Drejtori i Agjencisë për Administratë;
• Avokati i Popullit;
• Kryetari i Komisionit për Parandalimin e Diskriminimit;
• Dy profesorë universitarë;
• Një përfaqësues nga sektori civil.

Trupi Koordinues do të monitorojë zbatimin e të drejtave të qytetarëve, do të vlerësojë gjendjen e marrëdhënieve ndëretnike dhe do të propozojë masa për përmirësimin e barazisë dhe gjithëpërfshirjes në administratën publike.

Vlerësimi dhe Perspektivat e Ligjit

Sipas Neni 14, zbatimi i këtij ligji do të vlerësohet jo më vonë se pesë vjet nga hyrja e tij në fuqi. Në bazë të këtij vlerësimi, Qeveria mund të propozojë ndryshime, plotësime ose shfuqizime të masave të veçanta, nëse objektivat e barazisë efektive janë arritur ose nëse masat nuk janë më proporcionale.

Reagimet e Koalicionit dhe Opozitës

Koalicioni VLEN në pushtet shprehet optimist se ky ligj do të ketë zbatim të mirë në praktikë, duke garantuar një përfaqësim më të mirë dhe adekuat në administratën shtetërore. Megjithatë, opozita, përfaqësuar nga BDI, ka kritika të forta:

• Ligji nuk është i formuluar mirë;
• Mungojnë mekanizma ndëshkues të zbatimit;
• Zbatimi do të mbetet vetëm në nivel rekomandimi.

Prapa në Kohë: Shfuqizimi i Balancuesit

Ky ligj vjen si një përgjigje e nevojshme pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese të Maqedonisë së Veriut, e cila më 9 tetor 2024 shfuqizoi Balancuesin – një akt ligjor që kishte për qëllim rregullimin e përfaqësimit të komuniteteve në administratën shtetërore. Balancuesi u shfuqizua pas nismës së Komisionit Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit, i cili argumentoi se me të bëheshin abuzime gjatë procesit të punësimit.

Me futjen e këtij ligji të ri, Qeveria shpreson të rivendosë barazinë dhe përfaqësimin e drejtë në institucione, duke i dhënë fund një periudhe të gjatë pa ligj të qartë që garantonte të drejtat e qytetarëve.

Çfarë pasoja do të ketë ky ligj për qytetarët dhe institucionet? Koha do t'i tregojë, por një gjë është e qartë: ky akt ligjor ka potencialin të ndryshojë rrjedhat sociale dhe politike në Maqedoninë e Veriut, duke i dhënë një shpresë të re për një shoqëri më të barabartë dhe gjithëpërfshirëse.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.